دومین جلسه نقد کتاب در کانون اندیشه جوان روز چهارشنبه سي ام ارديبهشت ماه با حضور منتقدین و نویسنده کتاب "طهور در ساغر" برگزار شد

سجاد هجری در ابتدای جلسه با معرفی منتقدین و نویسنده اثر، دلایل برگزاری نقد کتاب را نزدیکی به سالروز شهادت استاد مطهری و زمینه سازی برای پرورش نقادین جوان عنوان کرد. وی در ادامه با معرفی کتاب خاطر نشان کرد که درون مایه کتاب مذکور بررسی آرای فلسفی و کلامی شهید مطهری است.

هجری که در این جلسه هم مجری جلسه و هم یکی از منتقدین جلسه بود مهم ترین انتقادات وارده بر کتاب "طهور در ساغر" را به شکل زیر بیان کرد:

1.                   بیان آرای یک فرد به صورت تنها ، مشخص کننده آرای او نیست و لازم بود برای تشخیص وجه تمایز نظرات شهید مطهری، آرای دیگر اندیشمندان نیز مورد بررسی قرار می گرفت

2.                   در متن کتاب برخی اصطلاحات تخصصی ذکر شده که توضیحی درباره آنها ارایه نشده است برای مثال می توان به برهان، نقل و عقل اشاره کرد

3.                   کتب فلسفی - کلامی استاد مطهری برشمرده شده ولی معیاری برای شناخت آنها به دست داده نشده است و در صورت ارایه مبهم است.

4.                   وقتی از استاد نسبت به متکلمین بحث می شود، معلوم نيست نظر ایشان کدام متکملین است؛ آیا کعبی و فخر رازی است  یا خواجه، فیاض و محمد مهدی نراقی. باید روشن شود که کدام کلام ممدوح و کدام مذموم است.

5.                   سخن از جایگاه ایشان در میان فلاسفه و نوآوری های او به میان آمده، اما معلوم نیست ملاک نوآوری های ایشان چیست و برای برخی سند آورده نشده است. ضمن اینکه بعضی از نوآوری ها مذکور در کتاب جز تفاوت در شیوه تقریر مربوط به استاد نیست.

6.                   در بخشی از کتاب به تقسیم بندی حکمت یونانیان و اسلامیان پرداخته شده است و منظور از یونانیان اعم از فلاسفه یونان قدیم و فلاسفه جدید غرب است، در حالی که شهید مطهری فلاسفه جدید غرب را پیرو فلاسفه قدیم یونان نمی دانند و فیلسوفان اسلامی را پیرو فیلسوفان یونان قدیم می دانند.

پس از سخنان هجری، مولف اثر آقای رحمتی از هدف، روش کار، منابع و محدودیت های پیش روی تحقیق سخن گفت. رحمتی اضافه کرد که مهم ترین مشکل در راه تالیف کتاب، این است که عمده منابع درباره شهید مطهری گزارش بوده و کم تر تحلیلی است، «ما بیش از اینکه تحلیل کرده باشیم تجلیل کرده ایم. علاوه بر این موضوع، گستردگی منابع استاد نیز از دیگر مشکلات پیش روی تحقیق است.»

به نظر مولف، همان طور که شهید مطهری خود پاورقی هايی بر آثار علامه طباطبایی و امام می نوشتند، نقد آثار ایشان نیز منافی شخصیت ایشان نیست. وی در ادامه به این نکته اشاره کردند که با گذشت سه سال از تالیف اثر، کاستی های در اثر وجود دارد که یکی از علل آن قلت علمی نویسنده است. با این حال به نظر می رسد نقد کتاب پس از سه سال نمی تواند توجیه مناسبی داشته باشد، چرا که مولف بسیاری از شرایط، حالات و اطلاعات زمان تالیف را فراموش کرده است و این امر باعث می شود پاسخگویی به سئوالات دشوار شود.

در ادامه او در پاسخ به انتقاد اول هجری مبنی بر عدم ذکر اقوال سایر متکملین و مقایسه آرای شهید مطهری با آنها مهم ترین علت این کار را حجیم شدن کتاب عنوان کرد و گفت «از آنجایی که اساس کار بر اختصار بود، امکان چنین چیزی وجود نداشت. هرچند من خود موافق چنین چیزی هستم»

او در پاسخ به انتقاد دوم یعنی عدم تعریف اصطلاحات گفت:« فرض ما این بود که مخاطب کتاب با اصطلاحات آشنایی دارد» وی درباره انتقاد سوم گفت « باید عرض کنم که فیلسوف یا متکلم بودن ایشان هنوز هم مطرح است. به نظر می رسد استاد با روش فلسفی به سئوالات کلامی پاسخ داده اند. به نظر من استاد از نظر هدف متکلم است ولی از حیث روش فیلسوف است، هر چند به نظر می رسد جنبه فلسفی ایشان قوی تر باشد.»

اما درباره کلامی یا فلسفی بودن برخی کتاب های شهید مطهری میان مولف و منتقدین مباحثه صورت گرفت. و آقای رحمتی پس از اینکه با این استدلال منتقدین مواجهه شد که کتاب توحید و تکامل استاد دارای بار کلامی بیشتری است و از همین روی بهتر بود ابتدا تعریفی از کلام و فلسفه می شد، این انتقاد را وارد دانست.

حجت الاسلام دریا بیگی دومین منتقد جلسه بود که در آغاز بر این نکته تاکید کردند که ای کاش قبل از ورود به آثار استاد گفته می شد ایشان در چه چیز های اصلا حرفی برای گفتن نداشتند و بحثی نکرده اند. اگر می شد یک مقدمه بر کلام زده می شد و گفته می شد که مطهری به مثابه یک فیلسوف و یک متکلم  از جنبه کلامی بیشتری بر خوردار بوده است.

به نظر دریابیگی باید روش استاد در مباحث کلامی و فلسفی مطرح می شد و ویژگی های آثار شهید مطهری باید از متن كتاب های ایشان استخراج می شد. نا همخوانی برخی تیترها با متن مانند علل گرایش به فلسفه، ضعف دیگر کار است. به نظر دریا بیگی این انتقادات تنها ناظر به مولف اثر نیست بلکه متوجه گروههای پژوهشی نیز می باشد.

مولف اثر در پاسخ به این ایراد دریابیگی به گفتن این جمله اکتفا کردند که سر فصل ها از سوی کانون مشخص شده بود.

آخرین فردی که به نقد کتاب پرداختند آقای موسی وند بود، وی با اشاره به این نکته نقد خود را آغاز کردند که این اثر سومین اثری است که پس از "حاصل عمر"نوشته آقای نصري و "مطهری و کلام جدید" اثر آقای قرا ملکی توسط کانون اندیشه جوان منتشر می شود ، از علت چاپ سه اثر مشابه اظهار بی اطلاعی کرد. وی در ادامه گفت از دیگر اشکالات وارد بر اثر، عدم ترجمه صحیح برخی اصطلاحات است که در این اثر معادل "مابعد الطبیعه"، "متافیزیک" آورده شده است، در حالی که یحیی ابن عدی مترجم آثار ارسطو دقت کرده و مابعد الطبیعات را برابر متافیزیک قرار داده است و خود آقای رحمتی نیز مابعد الطبیعات را برابر متافیزیک دانسته است.

در بحث معرفت نیز گفته شده پیرهون شکاکترین شخص قبل از ارسطو 10 دلیل برای شکاکین آورده است در حالی که چنین نبوده است.ایشان در ادامه با اشاره به ص 33 کتاب که این گونه آمده است که استاد هر کاری کرده برای دفاع از دین بوده، نتيجه گرفت اگر اینگونه بوده مولف اثر نباید در ابتدای بحث خود می گفت استاد قبل از هر چیزی فیلسوف است.

در ادامه موسی پور با اشاره به صفحه 179 با عنوان عقل گرایی معتزله و شيعه، معتقد بود که با توجه به تعریفی که از معتزله شده است تفاوت شعیه و معتزله معلوم نیست. همچنین تقسیم بندی فرقه های اسلامی به عقل گرا و عقل گریز درست نیست و بهتر بود بخش دوم را به عقل گریز که عرفان باشند و عقل ستیز یعنی اشاعره تقسیم می شد.

مولف در پاسخ به این انتقادات گفتند که تلاش ما این بود که به تقسیم بندی های خود استاد پای بند باشیم .

آخرین انتقاد از مولف ثبت تاریخ تولد امام و ملاصدرا در کتاب بود که به اشتباه ثبت شده بود

در پایان جلسه نظر مستمعین را درباره جلسه جویا شدند که یکی از حضار با اشاره به این مطلب که این نقد بر منتقدین وارد است که بیشتر حول محور درون متنی انتقاد کردند در حالی که بهتر بود نقدی بینا متنی با مراجعه به آثار خود استاد نیز صورت می گرفت.