اصل جامعه جدید اصل تجرد و پیشرفت است
وی با اشاره به اینکه همیشه هم هدف وسیله را توجیه نمی کند، گفت: من اگر گفتم هدف و وسیله با هم تناسب دارند، کسی فکر نکند هدف وسیله را توجیه می کند، در حقیقت با تأسیس مدارس کار ما آموزش بود و آموزش های خاص مانند: مهندسی و داروسازی که البته مفید هم بود اما علم تا زمانی که در حد آموزش است، مثل علم جدید جامعه را ثابت و در حال سکون نگه می دارد.
داوری اردکانی با بیان اینکه این علم که در دوره جدید به وجود آمده عین پژوهش است، اظهار داشت: اصل جامعه جدید اصل تجرد و پیشرفت است که با علم آغاز می شود و پژوهش بدون آموزش نمی شود و تا مراتبی از آموزش نباشد، کسی مستعد پژوهش نمی شود اما تاریخ آموزش ما خیلی طولانی شده و 150 سال پیش دارالفنون و 76 سال پیش دانشگاه تهران را تأسیس کردیم که تا 40 سال پیش با پژوهش آشنایی نداشت و ما آموزشگاه علوم جدید داشتیم ولي نه در پژوهشگاه و دارالفنون و نه در  مدرسه علوم سیاسی پژوهش نداشتيم.
وی تصریح کرد: پس از انقلاب تعداد دانشگاه ها افزایش یافت و پژوهش پیدا شد، به دلیل آنکه توسعه آموزش حداقل تا حدودی امکان شرایط پژوهش را فراهم می کند.
رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: مشکل عمده در تمام جهان توسعه نیافته، مشکل دشوار یابی است و ممکن است ما حس کنیم در راه مشکل قرار گرفتیم اما اینکه مشکل چیست آنقدر آسان نیست.
وی افزود: بعد از جنگ جهانی دوم کشورهای آفریقایی، آسیایی و امریکای لاتین نهضت های ضد استعماری و استقلال طلبی داشتند و بسیاری به استقلال سیاسی رسیدند و در آن زمان امید این بود که همه مشکلات رفع شود و تمام کشورهایی که به استقلال می رسند راه علمی شدن و مدرنیزاسیون را طی کنند.

راه طی شده 200 ساله را نمی توان با 20 سال طی کرد
این استاد فلسفه اضافه کرد: کشورهای مستعمره، استقلال سیاسی و سوری پیدا کردند و استعمار به صورت قدیم پایان یافت اما بدون اینکه مردم کشورهای استعمار زده توجه کنند، استعمار نو بوجود آمد. استقلال به وجود آمد اما غربی شدن که یک آرزو بود محقق نشد.
وی عنوان کرد: عباس میرزا می گفت چرا ما مانند شما غربی ها نیستیم تا همه آن چیزهایی که در دنیا دارند را داشته باشیم که خیلی زود معلوم شد داشتن آن چیزهایی که غربی ها دارند آنقدر هم آسان نیست و این فکر به ذهن نیامد که مانع چیست و چرا نمی شود این راه را طی کرد.
داوری اردکانی با اشاره به اینکه برخی خیال می کردند که راه طی شده 200، 300 ساله ي اروپا را می توان به سرعت پیمود، اذعان کرد: آنان گمان می کردند که راه 200ساله اروپایی ها را می توان 20 ساله پیمود و از دهه 50 میلادی تا اکنون 60 سال است که فاصله همچنان محفوظ مانده است و اعداد و ارقام می گوید فاصله چندان نیست اما همیشه اعداد و ارقام گویای حقیقت نیستند، اگر چه به حقایق راهبر می شود.
وی گفت: وقتی مردمی 50، 60 سال دری را می کوبند و به حقیقت نمی رسند، باید بفهمند چرا مانع راه برداشته نمی شود و هنگامی که یک تاریخی به پایان خودش نزدیک می شود، آن وقت کسانی که ناظر آن هستند می گویند ما نمی خواستیم به آنجا برسیم.

علم و تکنولوژی استوانه عالم  توسعه یافته است
رئیس فرهنگستان علوم، علم و تکنولوژی را استوانه عالم توسعه یافته دانست و تأکید کرد: توسعه با غرب صورت گرفته است و هر کس بخواهد به علم برسد باید پژوهش داشته باشد و اگر توسعه بخواهیم باید به پژوهش بپرداریم اما در این 20، 30 سال توجه پیدا شده که ما چرا باید به سمت علم برویم و چه موانعی در راه علم ما وجود دارد؟
وی ادامه داد: من نمی گویم که همه ما به خوبی علم را درک کردیم و به چه علمی و چگونه باید بپردازیم، من نظر 20 سال پیش فرهنگستان علوم را در هنگام تأسیس دارم که پیشنهاد کردم لازم است بدانیم در علم چه راهی را رفته ایم، کجا رفتیم و کجا باید باشیم، چه کارهایی مهم و چه کارهایی مهمتر است.
این استاد دانشگاه افزود: مطلب ساده و طرح سئوال هم ساده است؛ هرکدام از ما در رشته ای که هستیم می توانیم وضع علممان را بیان کنیم، به عنوان نمونه در رشته من، ببینیم ما چه مقامی در فلسفه داریم، چه توانایی ها و چه امکان هایی داریم اما به تجربه فهمیدم خیلی پرتوقع بودم و از دانشمند نباید توقع داشت به تاریخ علم بپردازد.

علم ما در چه وضعیتی است؟
وی با اشاره به اینکه از شیمیست نباید توقع داشت که شرایط پیشرفت در علم شیمی چیست، اظهار داشت: این کار هیچ دانشمند متخصصی نیست و کار مجموعه ای از دانشمندان، اهل نظر و اهل علم است؛ کسانی که صاحب فضیلت عملی هستند یعنی می دانند که کی و کجا باید چه کار کنند.
داوری اردکانی با طرح این سئوال که ما کجا هستیم و علم ما در چه وضع است، عنوان کرد: این سئوال که مطرح می شود، تلاش ها و کوشش هایی می شود که همه آن ها قابل توجیه نیست اما این سئوال خوب است که من باید چه کنم؟
وی ادامه داد: در جامعه ممکن است مشکلاتی پدید بیاید حتی ممکن است در عوالمی، مقداری تظاهر و بزرگنمایی چیزهایی که بزرگ نیست صورت بگیرد، چند سال پیش چند تا مقاله نوشتم که تعداد مقالات نشانه پیشرفت علم نیست.

این استاد فلسفه افزود: گفتند اگر مقاله نشانه پیشرفت علم نیست پس چیست، باید گفت که کتاب هایی که چیزی در آن نیست، کم نیست و زیاد است نه اینکه بگویم تعداد کتاب زیاد نباشد اما به صرف اینکه تعداد مقاله بیشتر است ما رضایت ندهیم.
وی با بیان این مطلب که مقاله ای خواندم از شخصی درباره اینکه در آسیا و در همه جهان سرعت علم در کجا بیشتر است، اظهار کرد: نگفته است که علم ایران، چین و ترکیه از علم همه جای دنیا بالاتر است بلکه گفته سرعت رشد علم در ایران و سپس ترکیه و چین بسیار زیاد و در آمریکا بسیار کم است. البته نویسنده مدعی است که در سال 2025 این احتمال است که علم چین از علم آمریکا بیشتر باشد اما اگر حقیقتاً ملاک های درستی برای این کار داشته است، برای ما می تواند جای امیدواری باشد که به هر حال علم ما به علم جهانی برسد.
داوری اردکانی ادامه داد: باید دید که این ملاک ها چیست و تا چه اندازه اعتبار دارد، تا جایی که من می دانم بهترین و مشخص ترین ملاکی که دارند ملاک مقاله شماری است.
وی گفت: ما در سال های اخیر آموزش عالی را توسعه دادیم و دانشجویان ما موظف هستند مقاله بنویسند و این مقالات را در مجلات رسمی داخلی و خارجی به چاپ برسانند، این الزام مؤثر بوده اما کارهایی در جامعه موثر است که به صرافت طبع نوشته شده باشد.
رئیس فرهنگستان علوم عنوان کرد: در سیاست های علم هیچ بحثی ندارم که ما مجله علمی تخصصی داشته باشیم، الزام اینکه مقاله باید در مجله علمی پژوهشی باشد اگر نتایج خوب دارد، نتایج بد هم دارد.
وی اظهار کرد: دانشجوی ما برای آنکه فوق لیسانس و دکترا بگیرد باید مقاله در مجله " آی اس آی " بنویسد و این دانشجو باید 6 تا 7 ماه وقتش و فکرش صرف آن شود که مقاله اش در مجله چاپ شود.

مقاله حاصل پژوهش است
این استاد دانشگاه ادامه داد: مقاله بنویسيد، اگر بد بود بریزید دور و اگر خوب بود چاپ کنید، دانشجو که نمی تواند برود به دنبال ناشر پاکستانی که در فلان روستا چاپ می شود.
وی افزود: برای من 30 سال پیش این مطلب خیلی دشوار بود که در یک جلسه رسمی یک کتاب را قبول نکردند و گفتند مقاله نیست که من گفتم کتابی 500 صفحه ای ارزش مقاله 10 صفحه ای را ندارد اما مدعی می گوید که این کتاب که گردآوری و تألیف است و مطالب موجود علم را کنار هم گذاشته و تألیف کرده است اما مقاله سخن و مطلب تازه دارد که دیدم حق با آنان است و کتاب علم موجود، علم دیگران است که من جمع کردم.
داوری اردکانی اظهار داشت: اگر قرار باشد چیزی در مقاله نباشد، خوب آن کس که 500 صفحه فراهم کرده است از کسی که 10 صفحه فراهم آورده قدرش بیشتر است، آن وقت دانشمندان 16 هزار مقاله نوشتند اما 160 تای آن باید در جهان علم به آن توجه شود، اگر از 100 تا 20 تا هم مورد توجه مجامع علمی قرار نگیرد، مقاله خوبیست در صورتی که تعریف مقاله را هم داشته باشد.
وی ادامه داد: برای گرفتن یک کتاب هزار صفحه ای باید کتاب بخوانم تا مقاله بنویسم، یک فرصت پیدا شد و هفته ای یک مقاله نوشتیم و اگر قرار باشد ما 30 هزار استاد داشته باشیم و هر کدام هفته ای یک مقاله بنویسند، سالی یک میلیون و 400 و 40 هزار مقاله داریم.
رئیس فرهنگستان علوم، مقاله را حاصل پژوهش دانست و گفت: علم با پژوهش حاصل می شود و علم به تکنولوژی وابسته است، باید دید که آیا ما مقالاتی که امروز می نویسیم واقعاً پژوهش تکنولوژیک است، ما در تکنولوژی مشکلاتی داریم و صنایع نوپایی داریم که باید به راه بیفتد و برای جای گیرشدن این صنایع باید پژوهش داشته باشیم.

افزایش تعداد مقالات ما را به جایی نمی رساند
وی با اشاره به اینکه استادان شیمی به من گفتند که ما به مسائلی پرداختیم که مسائل مشهور جهانی است، اضافه کرد: اگر می گردید که چی بنویسید و می نویسید، بالاخره ممکن است خوب شود اما احتمال خوب بودنش کم است، باید سعی کنید که مقاله بنویسید اما مقاله نسازید و در مقاله آن مسائلی را که وجود دارد را مطرح کنید و طرحش را توجیه کنید، آن وقت این هزار مقاله نه تنها ما را به جایی می برد که بگویند سرعت علمشان بالا بوده بلکه ما را به جایی می رساند که ما در مرتبه علم آنان قرار بگیریم.
داوری اردکانی با اشاره به اینکه علم یک جایگاهی دارد که جامعه جدید توسعه یافته بدون این علم حاصل نمی شود، افزود: این علم با علمی که پدران ما داشته اند تفاوت دارد، این علم قدرت است و معنی اش این نیست که علم صاحبان قدرت است و نیوتن و لوئی پاستور قدرت داشته اند.
وی ادامه داد: علم پاستور که جلو سیاه زخم را می گیرد و این علم پایه گذار بهداشت است و الا خود پاستور که قدرتی ندارد، این امر را فیلسوفان گفته اند که علم قدرت است یعنی گذشتگان علم داشتند و با علم زندگی می کردند حالا علم ما را بر طبیعت مستولی می کند و ما را متصرف می کند و از طریق علم می توان به حاکم شدن بر موجودات رسید.

جهت دهی سوداگران و قدرتمندان سیاسی در پژوهش های علمی
این استاد فلسفه عنوان کرد: علم قدیم این نبود و علم قدیم تنها عالم را آزاد می کرد و قدرت سیاسی نیاز به علم نداشت و با علم تفنن می کرد، به عنوان نمونه محمود غزنوی، فردوسی را می خواست که به اعتبار شعر شاهنامه، شاعری بزرگ در دربارش باشد البته زمان ما رابطه علم و سیاست چیز دیگریست و علم و سیاست به هم پیوسته اند و سیاست بدون علم چیزی نیست.
وی با طرح این سئوال که مگر در غرب سوداگران و قدرتمندان سیاسی پژوهش های علمی را جهت نمی دهند، تصریح کرد: مگر در شوروی بیشترین پژوهش ها در ارتش شوروی صورت نگرفته و نخستین بار ارتش شوروی بوده است که انسانی را به جو زمین رساند و گوشی های همراه را اختراع کردند؛ آنان علم را نمی توانند متوقف کنند بلکه می توانند علم را تشویق کنند و به آن وسایل و امکانات بدهند زیرا علم به قدرت سیاسی کمک می کند.
رئیس فرهنگستان علوم اظهار داشت: علم با قدرت سیاسی متحد است و اگر این اتحاد با تکلف توأم باشد، علم جواب نمی دهد و سیاست نمی تواند جهت پژوهش را معین کند و جهت علم را نمی تواند مشخص کند و یکی از مسائل مطرح شده در جامعه ماست که علوم انسانی به چه درد ما می خورد و این علوم از حیث آنکه از روش علم پیروی می کند هیچ فرقی با هم ندارند.

علمی که در آن تصرفی نباشد، علم جدید است
داوری اردکانی گفت: علوم قرون وسطی و علم دوره اسلامی یک علم بود و علم جدید هم یک علم است و علوم قرون وسطی متحول شده است به علم دوره جدید، علمی که علم تصرف نبوده، علم جدید شده است و بشر متصرف علمش می شود و علم متصرف تحول در وجود بشر به وجود آمده است.
وی با اشاره به اینکه علمش همین علم اقتصاد است، افزود: معین کنید چه می خواهید آن وقت به علمش می رسید، من توسعه می خواهم اما به جای علم جامعه شناسی و تاریخ، چیز دیگری را می خواهم این تمنا، تمنای محال است و اگر این سئوالات را از خودمان پرسیدیم آن وقت آن پاسخ ها مال ماست.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: ما علم را با بخش نامه نمی توانیم درست کنیم، ما اقتصاد می خواهیم اما اقتصاد آدام اسمیت نمی خواهیم و باید ببینیم آن چه عیبی دارد و کدام قسمت آن به درد جامعه ما می خورد.

جامعه بدون معنویت دوام ندارد
وی عنوان کرد: ما نمی توانیم جهان نو را تغییر دهیم پس چگونه می توانیم علمش را تغییر دهیم در حالیکه ظاهرش را نمی توانیم عوض کنیم، من نه غرب ستیز بودم و نه دفاع از غرب می کنم اما هرکاری می خواهید انجام دهید شرایطش را آماده کنید، همچنان معتقد تجردم و جامعه بدون معنویت دوام ندارد اما جامعه معنوی سالم باید با نیت ما متحقق شود.
داوری اردکانی با طرح این سئوال که چگونه متحققش کنیم، ادامه داد: علم اجتماعی است مگر علم اجتماعی در غرب چگونه به وجود آمد و بحران در جامعه اروپا شد و مارکس انقلاب را پیش بینی کرد و علم به وجود آمد تا بحران ها را حل کند و جامعه شناسی، مردم شناسی بحران های غربی را حل کرده و حالا ما با آن می خواهیم مسائل خودمان را حل کنیم.
وی بیان داشت: اقتصاد و جامعه شناسی ما باید پاسخ به مسائل ما باشد و اگر ما 10 تا مقاله داریم در علوم اسلامی آن را به جهان عرضه کنیم و اگر بتوانیم آن مقاله ها را معرفی کنیم حتماً جهان هم از آن استفاده می کند، نه افراط و نه تفریط، نه بگویم غرب، غرب است و دروغ است، نه غرب مسائل خودش را حل کرده و به قدرت رسیده است و نه هر سیاستی که در کار علم دارند ما هم می گیریم.
اگر خداپرستی مان را اثبات کنیم، علم توحید تشکیل می شود
این استاد فلسفه عنوان کرد: وقتی ما سیاست علم مان را ترجمه نکنیم، اقتصاد را تجربه نکردیم این امر را باید ثابت کرد و داعیه که کافی نیست بگوید غرب که ماده پرست است، ما چه کار داریم به غرب انشاءالله که ما خداپرستیم اما خداپرستی مان را اثبات کنیم اگر اثبات کردیم علم توحید تشکیل می شود، جامعه شناسی علمی به وجود می آید و این ما هستیم که باید به علم رو کنیم در کجا ایستاده ایم و به سمت چه علمی می رویم.
وی اذعان کرد: علم تنها با تغییر ما به وجود می آید زیرا اگر ما دگرگون شویم جهان دگرگون می شود و این دو به موازات با هم صورت می گیرد، چنانچه هر کشوری برای خودش پژوهش می کند بنابراین فیزیک کانادا، نروژ و هلند بومی است زیرا فیزیکدانان کار خود را انجام می دهند و علوم انسانی از این جهت برای ما مشکل ساز است چرا که "مارکس" و "وبر" مشکلات جوامع خود را توانسته اند حل کنند اگر ما مسئله خودمان را حل کنیم آن وقت علم مان علم بومی می شود و اگرچه در علوم مهندسی اختلاف ما کمتر است.

سازمان های نظامی مطالب مهم علمی را به دانشمندان پیشنهاد می کنند
داوری اردکانی اظهارکرد: علم اگر اصیل و درست به مسئله خود بپردازد، علم بومی است و علم باید در زمین ریشه بدواند و یکی از مشکلات 200 ساله ما این است که ما گل و میوه را چیدیم و درخت در زمین نکاشته ایم.
وی با اشاره به روش تحقیقی از دکارت گفت: ما بیاییم و مسئله جامعه خودمان و امکانات آن را بسنجیم، شما وظیفه ندارید که فردا جامعه اسلامی ناب را متحقق کنید، اگر بتوانید خوب است اما شما نمی توانید این کار را بکنید، اگر شما می خواهید دنیای مسلمانی بسازید، ببینید مسائل دنیای مسلمانی چیست، این دنیای مسلمانی یک طرح دارد و عارف ممکن است راهنمایی کند اما طراحی نمی کند.
رئیس فرهنگستان علوم افزود: بدون ایمان هیچ چیز ساخته نمی شود و هرچه در جهان ساخته شده با عشق و ایمان ساخته شده است، ما به مسائل سیاسی حساس تر و شاید گرفتار تر باشیم و سیاست جایی دارد.
وی ادامه داد: سازمان های خصوصی، دولتی و نظامی به دانشمندان مطالبی را پیشنهاد می کنند که اگر آنها پیشنهاد نمی کردند به ذهن خود دانشمندان نمی رسید.
داوری اردکانی اضافه کرد: شما می توانید به دنیا توجه داشته باشید اما همه به این توجه نباید معطوف باشد و تولید علم یعنی اگر امروز نه، فردا می آید و تولید علم عین تکنیک و تکنولوژیک است و اگر می خواهید تولید علم کنید، نمی شود بگویید مسائل را به حال خودشان رها کنیم.