نشست «آزادي رسانه و عدالت رسانه اي» به همت كانون انديشه جوان و با همكاري بسيج دانشجويي دانشكده علوم اجتماعي و ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي (ره) با حضور "وحید جلیلی" برپا شد

وحید جلیلی، در نشست «آزادي رسانه و عدالت رسانه اي» مقدماتي را درباره آزادی و عدالت بیان کرد و گفت: بخشی از عنوان بحث «آزادی رسانه و عدالت رسانه ای» تاکنون بسیار مورد بحث قرار گرفته است؛ بنابراین با جستجویی در اینترنت مطالب بسیاری یافت می شود ولی برعکس، اگر جزء دیگر را رکورد کنیم، منابع بسیار محدودی را می توان یافت که به بحث عدالت و رسانه پرداخته باشند؛ از نظر من شاید بخشی ازچالش هایی که در آزادی رسانه ای مشاهده می شود به این مسئله ارجاع داده می شود، زیرا نتوانستیم نسبت این مفهوم را با دیگر مفاهیم فهم و تبیین کنیم.

 وی ادامه داد: اتفاقاتی که در یک سال اخیر بالاخص در صحنه های سیاسی اجتماعی کشور با آنها روبرو بودیم، فرصت بسیار خوبی پیش آورد تا به یک آسیب شناسی از طرح مسائل مربوط به رسانه در کشور برسیم و در این مدت در تریبون های مختلف، در اولین شماره مجله راه بعد از انتخابات بحثی را تحت عنوان عدالت نامتوازن و فساد رسانه ای مطرح کردم اما خواسته من از دوستان تلاش براي پا فراتر گذاشتن از فضای موجود حاکم بر آموزش و پژوهش ارتباطات در کشور است و با بررسی ای تطبیقی با واقعیت های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی روز جامعه خطوط را شکسته و فضای جدیدی را بگسترند.
جلیلی تصریح کرد: در انتخابات اخیر یک آسیب و خلأ و فساد گسترده در نظام ارتباطات ما آشکار شد؛ چرا که تصویری که نظام رسانه ای کشور از ایران بزرگ ارائه می کرد با تصویری که یک رسانه دیگر از ایران داد، متفاوت بود؛ آنچه که در نظام رسانه ای کشور چه در رسانه ملی و چه در دیگر رسانه ها، آنچه از ایران ارائه می شود نسبتی با واقعیت ایران بزرگ ما ندارد؛ به همین دلیل وقتی رسانه ای مثلاً بر سر صندوق رأی می آید و تصویر دیگری از ایران ارائه می کند، این نظام گسترده رسانه ای حاکم بر کشور با چالشی جدی مواجه می شود، چون در رقابت با رسانه ای قرار گرفته که توسط طبقه خاص سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی اداره نمی شود و عین واقعیت را ارائه می کند.
وی در ادامه سخنان خود افزود: اکنون به عنوان یک روزنامه نگار مشاهده را از یک واقعیت ارائه می کنم؛ اگر در تهران یک ساعت برق رفت، فردای آن روز کدام رسانه به این مسئله نپرداخته است؟ کدام روزنامه در صفحه اي، تیتری در این مورد ندارد؟ بنابراین از صدا و سیما تا مطبوعات دولتی و خصوصی به این ماجرا می پردازند و به آن ضریب خواهند داد و مسئولان را به چالش می کشند، اما اگر 31 یا 32 سال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی برای میلیون ها ایرانی اصلاً برقی نباشد که بخواهد برود، یا از امکانات اولیه زندگی محروم باشند، در مورد این موضوع حتی یک دهم از آن خبر در نظام رسانه ای چه در رسانه های اصول گرا و چه در رسانه های دوم خردادی و ... بازتاب پیدا نمی کند.

جلیلی تأکید کرد: به این ترتیب حداقل یک سوم مردم ایران در روستاها زندگی می کنند اما به اندازه یک دهم لیگ برتر در نظام رسانه ای کشور انعکاسی و ارزش خبری ندارند و ضریب نمی گیرند و دغدغه های آنها مورد توجه و بررسی قرار نمی گیرد؛ این وضعیت نظام نامتوازن رسانه ای کشور است و با مشاهده این مجموعه می بینید در حدود 80-90 درصد رسانه های دولتی و خصوصی کشور، در اختیار یک طبقه مخصوص ملت است؛ امروز رسانه ها در دست یک طبقه 10 و یا 20 درصدی از اقشار ملت است و بیشتر به عنوان یک طبقه اقتصادی _ اجتماعی شناخته می شوند تا به عنوان نیروهای متخصص فرهنگی مانند مفهوم تهیه کننده در صدا وسیما، اولین چیزی که به ذهن خطور می کند عبارت است از انسانی متخصص، کاردان، رسانه ای، توانا یا نه یک آدم حزب الهی متعهد که از غربال های گزینش صدا و سیما رد شده یا نه اولین چیزی که به ذهن می آید، طبقه اجتماعی خاص است؟ و وقتی می گویند از تیپ تهیه کننده ها یعنی افرادی که ماشین مدل بالا دارند و خانه شان بالاتر از ولیعصر است؛ به این ترتیب بسیاری از مدیران مطبوعاتی ما نیز این چنین هستند، بنابراین مجموعه اشتراکات آنها در سبک زندگی است.
این کارشناس ارتباطات با بیان این مطالب اذعان کرد: به این ترتیب در این فضای نامتوازن هدف از طرح بحث آزادی رسانه ها چیست؟ یعنی یک ساختار نامتوازن که در آن 70 تا 80 درصد مردم هیچ تریبونی ندارند و حتی اگر بمیرند به صفحه اول روزنامه ها و تیتر اخبار رسانه ملی راه پیدا نمی کنند و در کنار آن تعدادی آدم ها وجود دارند که اگر کوچکترین تعارضی به مطالبات زیاده خواهانه آنها شود، می توانند با استفاده از این فضای نامتوازن به سرعت در فضای عمومی فضاسازی کنند و استفاده نامطلوب از رسانه منجر به گسترش بی عدالتی، ظلم و تعمیق عدم توازنی در کشور می شود؛ این چه فضایی است که ده ها میلیون ایرانی هیچ ضریبی در آن ندارند و بعضی با قیافه های حق به جانب ادعای بی ارزشی خبر این حوزه ها را می کنند؛ نظام رسانه ای بخش عمده آن یک نظام بی طرفی است و مهمترین، برای کار رسانه ای، اهمیت ارزش خبر است و این مسئله باید بررسی شود. مثلاً آیا روستاییان ایران ارزش خبری ندارند ولی فوتبالیست ها دارند؟
جلیلی تصریح کرد: بر این اساس این بدين معنا است که جهان سومی بدبخت عقب افتاده، اگر در فلان موقعیت آلمان دو تیم با هم بازی می کنند، تو باید آنلاین خبر را داشته باشی و گرنه چیزی کم داری یعنی جایگزین کردن ارزش های کاذب به جای ارزش های واقعی، این تجمل گرایی است؛ مگر تجمل گرایی فقط مبل و خانه های آن چنانی است، بلکه آن جایگزین کردن ارزش های کاذب در حدی است که طرف احساس کمبود و ضرورت کند؛ افرادی که تجربه حتی محدود در روزنامه نگاری داشته باشند، می دانند که اینگونه نیست؛ ارزش خبری درگیری به سمت سوژه هایی سیاسی آبکی و جنگ های زرگری بین اهل سیاست می رود یا به سمت حواشی تیم های فوتبال مثل دوربین خبرساز؛ اکنون از منظر یک رسانه ای بسیار سوژه های قابل پردازش و مملو از ارزش های خبری داریم که به سراغ اینها نمی رویم و از این جهت نظام رسانه ای از بی عدالتی رنج می برد.

وی ادامه داد: در سینما نیز این چنین است، تاکنون فیلمی از تاریخ انقلاب ایران نداریم و بی اعتنایی محض به گستره عظیم درون مایه های دراماتیکی در تاریخ انقلاب اسلامی از سال 42 تاکنون وجود دارد؛ آن عدم توازن در ساختار رسانه ما به حوزه های دیگر هم تسری پیدا می کند؛ رسانه اگر عنوان اش رسانه است چه پیامی را به دیگری می رساند؟ یکی از آن ها تداوم خط زمانی یک ملت است و انتقال تجربیات یک ملت از یک مقطع به مقطعی دیگر است؛ اتفاقی همچون جنگ 8 ساله دفاع مقدس پیش می آید، رسانه به معنای اعم در اینجا چه می کند؟ کتاب خاطرات یک رزمنده را می خوانید و مشاهده می کنید بارها برای رسیدن به درک جدید و فهم عمیق تر زندگی با مرگ مواجه شده است؛ اکنون شما در اتاق کتاب را می خوانید بدون اینکه هیچ کدام از خطرها در مرتبه والای تجربه وی به خواننده منتقل می شود؛ به این ترتیب یکی از وظایف رسانه ابلاغ و رساندن داشته های یک ملت به خودشان است پس چرا در این زمینه اینقدر ضعیف عمل کردیم.
این کارشناس متذکر شد: این بیانات تا زمانی که این نوع فضا در رسانه ها حاکم است، عدالت به فرجام خوشی نمی رسد و تا عدالت رسانه ای برقرار نشود، بعید است بتوان در حوزه های دیگر پیش رفت؛ یکی از لوازم تحقق عدالت در حوزه های دیگر عدالت رسانی است؛ يك اصلی در قانون اساسی با عنوان اصل هشت «امر به معروف و نهی از منکر» وجود دارد که 31 سال از تصویب این اصل می گذرد و مبنای نظارت اجتماعی در جمهوری اسلامی است.
وی با بیان ابعاد این مسئله گفت: نخست دولت بر مردم، دوم مردم بر مردم و سوم مردم بر دولت است که تفسیر آن را قانون مشخص می کند؛ اکنون با روی کار آمدن 10 دولت و 8 مجلس هیچکدام تاکنون حاضر نشدند این قانون را پیاده سازی کنند؛ اگر از آزادی رسانه بخواهیم دفاع کنیم باید در این چهار چوب باشد؛ پس مطبوعات را باید در دادگاه محاکمه کرد، نه برای فلان افشاگری و نه برای اینکه چرا افشا گری نمی کند، ارشاد باید امتیاز بگذارد؛ اگر بخواهیم واقعاً به فضای ایده آل دینی نزدیک شویم، اما اگر روی برخوردهای موردی دقیق شویم به جایی نخواهیم رسید؛ اکنون تعریفی از بی عدالتی ارائه می کنیم و فکر می کنم از بدیهیات حرف می زنم ولی این باید اول مسئله شود، تا حل شود.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا نباید به نظر مخاطب هم توجه کرد؟ شاید خبر فلان روستا چندان اهمیت نداشته باشد، آیا عنوان کردن آن، مخاطب گریزی ایجاد نمی کند؟ گفت: خیر، چطور اتفاقی که برای اقلیتی می افتد باید برای میلیون ها نفر جذاب باشد ولی اتفاقی که برای میلیون ها نفر می افتد نمی تواند برای بقیه جذاب باشد؟ پس این مفروض اشتباه است؛ چرا در کشور یک خبرگزاری روستایی شکل نمی گیرد؟ آیا آنها حرفی برای گفتن ندارند؟ این هنر من و شماي رسانه ای است که غیر از این بحث های منفی از آداب روستا ومحصولات آنجا بگوییم و آنها را به رخ بکشیم؛ رسانه می تواند تصویر ذهنی را به واقعیت نزدیک و حتی برعکس توهم ایجاد کند و یکی از چیزهایی که حتی مؤمنان در قرآن از آن تحذیر داده شده اند، این مسئله است؛ یکی از کارهای مهم رسانه که در نظام مبتنی بر دین می تواند انجام دهد، تلاش در راستای نزدیکی محاسبات با واقعیات است وگرنه به یک سری توهمات دامن زده می شود و این توهمات به یک سری رفتارها می انجامد؛ آنها آنقدر این توهم را دامن زدند و دروغ گفتند که خودشان هم این دروغ را باورکردند تا به خاک سیاه نشستند؛ البته وقتی آکادمی های ما به یک چنین توهماتی دچار می شوند از بقیه چه توقع می توان داشت. اکنون تعریف دانش بجای مشاهده واقعیت مساوی با انکار واقعیت شده است.
وی پیشنهاد کرد: اکنون باید برای اقشار بی تریبون، تریبون ایجاد کرده و اجازه دهیم فضای رسانه ای ما فضای رقابتی شود؛ بنابراین باید چهره ها را وسیع تر مشاهده کرد و به جای فقط مصاحبه با چهره های سیاسی، چهره های اجتماعی را هم ببینیم و آنها حتماً نباید مدیرکل، استاد دانشگاه، آیت الله و متخصص باشند.
جلیلی در پایان سخنان خود درباره ي آزادی و عدالت رسانه ای یادآور شد: در حال حاضر همه باید وسیع تر به فضای رسانه ای توجه و آسیب های جدی آن را مشاهده و مطرح کنیم؛ متأسفانه در دانشکده هایی که تخصصاً به این امر ارتباط دارد، چنین فضایی را نمی بینم و نگاه ها کاملاً سیاسی براساس پارادایم های وارداتی و بی اعتنا به بدیهیات واقعیات نظام رسانه ای امروز کشور است؛ به این ترتیب روزنامه نگاران و پژوهشگران ارتباطات باید گام به گام به سمت تصحیح این نظام پیش روند و ظرفیت های خوبی در مجموعه قانون اساسی و آرمان های انقلاب وجود دارد؛ اگر بخواهند آدرس غلط بدهند، باید زیراب کل آن را بزنیم، این نه تنها دردی از ما دوا نمی کند، بلکه روز به روز بر آسیب های اجتماعی خواهد افزود.