مقام معظم رهبری در پیامی خطاب به آیت الله سبحانی: از زيارت كتاب ارزشمند دانشنامه بسيار خرسند و شكرگزار شدم

شامگاه چهارشنبه پنجم اسفندماه، طی مراسمی در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی از دانشنامه كلام اسلامي رونمايي شد.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ،در ابتدای این مراسم که با حضور حجت الاسلام و المسلمین علی اکبر رشاد،حضرت آيت الله العظمی جعفر سبحاني و آيت الله استادي برگزار شد، حجت الاسلام و المسلمین جبرئیلی در مورد سوابق علمی پژوهشگاه و هم چنین تدوین دانشنامه کلام اسلامی توضیحاتی ارائه کردند.

در ادامه حجت الاسلام و المسلمین رشاد ضمن تشکر از اساتید، فضلا، مهمانان این همایش ، گفتند: حدود سی و شش سال پیش توفیق تلمذ از محضر استاد ارجمند را داشته ام. قلم زدن از هجده سالگی و تألیف آثار ارجمند ماندگار از سنین جوانی و ورود در عرصه های خاص به خصوص با رویکرد دفاع از مکتب اهل بیت، از استاد علامه ما یک شخصیت پیشتاز ساخته است. یک شخص الگو که حیات و زندگی آثار رفتار ایشان درس آموز و مایه بهره مندی این نسل حوزه و جوامع اسلامی است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: در حوزه های مختلف استاد بزرگوار ما هم قلم زده اند و هم تحقیق فرموده اند، تدریس نموده اند و هم شاگردانی فاضل و با کفایت در محضر درس ایشان تربیت شده اند. ایشان در عرصه های مختلف حضور دارند و تحقیق، تالیف و تدریس در افزودن از ده رشته علمی مهم اعم از تفسیر علوم قرآنی، اصول، تاریخ، حدیث، رجال و مباحث کلامی با شاخه های مختلف آن، از استاد ما علامه ایی به حق ذوالفنون و جامع ساخته است که برای نسل ما می تواند الگو و درس آموز باشد.
حجت السلام و المسلمین رشاد در بخش دیگری از صحبت های خود با اشاره به مفهوم کلام به عنوان یک رویکرد، در مورد جایگاه علم کلام گفت: علم کلام در کنار دیگر علوم حوزه و علوم دینی، از جایگاه رفیعی برخودار است. اگر علم کلام به مثابه رویکرد مورد توجه قرار بگیرد، در آن صورت فقه ما هم کلام می شود و نقش کلامی ایفا می کند. فلسفه و تاریخ ما هم کلامی می شود.
وی با اشاره به به خلاهای موجود در کارهای کلامی متاخرین و متقدمین گفت: ما اکنون یک اثر در خور در باب تاریخ کلام نداریم که بتوانیم مباحث کلامی را به صورت تحقیقی و انتقادی تبار شناسی و پیشینه کاوی کنیم تا امتیاز کلام شیعی را برملا کنیم و استقلال و ثبات کلامی خودمان را نشان بدهیم.
وی تاکید کرد: منظور تاریخ نقلی کلام نیست چون علوم نمی توانند تاریخ نقلی داشته باشند. طبعاً باید تاریخ تحلیلی و نقدی و طبقه بندی مکاتب و ادوار با ذکر شاخص  های دقیق علمی داشته باشند.
وی ادامه داد: ما برای فقه منطق بسیار قوی، عمیق، دقیق، وسیع و در عین حال پویا و اجتهادی به نام اصول فقه داریم. اما برای حوزه های دیگر منطق نوشته و مدون نداریم. باید علم اصول عقاید کلام را هم مدون کنیم.
رئیس هیات حمایت از کرسی های نقد و نظریه پردازی افزود: درست است دنیا در باب فلسفه دین کار می کند. هرچند فلسفه دین را ملحدان آغاز کردند، اما موحدان، گرچه غیر مسلمین، به فلسفه دین ملحق شدند. در قلمرو دین، ما به فسفه دین نپرداختیم. امروز فلسفه دین در قلمرو عقاید حرف اول را می زند. بسیاری از مشکلات ما ناشی از آن است که بعضی از عناصر شبه افکن و جریان های روشنفکری از پایگاه فلسفه دین گاه ناهم دلانه و گاه ملحدانه اما با ظاهری اسلامی، به عقاید می پردازند. این خطر، خطر بسیار بزرگی است. پرداختن به فلسفه دین با رویکرد اسلامی یک ضرورت و بایستگی است.
حجت الاسلام و المسلمین رشاد تاکید کرد: امروزه معرفت دینی و فراتر از آن، معرفت شناسی عمده ترین چالش گاه فکری ما است. دو دهه اخیر در ایران در حوزه معرفت شناسی و خاصه معرفت دینی، با مشکل مواجه بودیم.

رئیس مدرسه عالی امام رضا(ع) ادامه داد: نباید غربی ها اولین کسانی باشند که در مورد فلسفه کلامی و احیاناً معطوف به شیعی را کتاب بنویسند. نباید در بعضی کشورهای غربی تا سطح دکترا بعضی رشته ها وجود داشته باشد، اما در حوزه اسلامی و شیعی هنوز در وجود این علوم در سطوح دو و سه بحث داشته باشیم. اینها رشته های واجب و ضروری ما است.
وی تاکید کرد: مگر می شود امروز یک فاضله حوزوی از دین دفاع کند اما متخصص فلسفه دین با رویکرد اسلامی و شیعی نباشد. شما حتما نگرانی هایی دارید. بنده طلبه هم نگرانی های  از بعضی از فعالیت هایی که در گوشه و کنار حوزه اتفاق می افتد، دارم. بنده به عنوان یک طلبه نگران آینده هستم. احساس می کنم بعضی بی دقتی هایی در حال اتفاق افتادن است. بزرگان باید تذکر بدهند.
حجت الاسلام و المسلمین رشاد ادامه داد: امروز دیگر جهان محیطی بسته نیست که ما گوشه حوزه نشسته باشیم و فقط عقاید خودمان را بلد باشیم. باید بر کلام مسیحی و یهودی و کلام ادیان غیر ابراهیمی مشرف باشیم. لازم است به مطالعه تطبیقی بپردازیم.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از صحبت های خود با اشاره به نبود ترجمه از آثار ایرانی به دیگر زبان های زنده دنیا گفت: ما امروزه با ترجمه یک سویه معارف غربی مواجهیم. روزی را در مملکت ندارید که چند اثر جدید غربی به فارسی ترجمه نشده باشد. این ترجمه ها افکار نسل جدید دانشگاهی و حوزوی ما را تهدید می کند. اما ما چند مرکز و نهاد داریم که از این سو به آن سو ترجمه کند.
وی ادامه داد: این همه آثار علمی در ایران تولید شده است. علامه جوادی آملی این همه آثار فلسفی، علمی، کلامی، تفسیری و عرفانی دارد. آثار ارزشمندی داریم که دنیا تشنه این معارف است، اما متولی نداریم که آثار این سو را ترجمه کند. ما منابع شیعه را در اختیار جهان نگذاشتیم و مهم ترین منبعی که می توانیم به جهان عرضه کنیم، مباحث فقهی و کلامی ما است که ما عقایدمان را با آن بیان می کنیم.

حجت الاسلام و المسلمین رشاد در پایان صحبت های خود ضمن اشاره به ترجمه همزمان دانشنامه کلام اسلامی به عربی و سپس ترجمه این دانشنامه به زبان انگلیسی در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، گفت: امیدواریم دست کم با این ترجمه صرفاً غربی ها با کلام، فقه، اصول و معارف برادران اهل سنت با عنوان معارف اسلامی مواجه نشود.
در ادامه مراسم آیت الله استادی، امام جمعه شهر مقدس قم به عنوان سخنران بعدی در جایگاه حاضر شدند. ایشان در ابتدای صحبت های خود گفتند: وظیفه ایی که من در این جلسه دارم، این است که روایتی از شرح حال استاد عزیز حضرت آیت الله سبحانی عرض کنم. زیرا که ما از خدای متعال دستور داریم باید از کسانی که از انسان هایی که به گردن انسان و حوزه ها حق دارند، باید تشکر کرد. من جزو کسانی هستم که از دوران طلبگی وامدار ایشان هستم.
آیت الله سبحانی با اشاره به عوامل شخصیت ساز برای هر فرد، گفت: پدر ایشان حضرت آیت الله سبحانی مدتی نجف بودند. سپس به تبریز برگشتند و سالها مشغول دین و دیانت مردم و تدریس در حوزه بودند. پیداست شخصیتی چون آن بزرگوار، در زندگی طلبگی فرزندش موثر بوده که بود.
وی با اشاره به استعداد، آیت الله سبحانی گفت: از ابتدا خدای متعال به ایشان لطف کرد و استعداد شایانی به ایشان عطا کرد. می دانید که آیت الله سبحانی پانزده سالگی طلبگی شروع کردند و در بیست و سه سالگی یعنی هشت سال بعد از شروع طلبگی، تقریرات درس امام را نوشتند.
امام جمعه قم در بخش دیگری از صحبت های خود گفت: اگر از نظم امام(ره) می گویند، باید نظم و توزیع وقت ایشان را نسخه بدل یا نظم امام(ره) دانست.
آیت الله استادی ادامه داد: ایشان از روشنفکران حوزه ما است. آن سالی که ما به قم آمدیم، چند روحانی مانند ایشان بودند که دغدغه ها و انتقادهایی به وضع موجود کتاب ها داشتند.
وی ادامه داد: این که فردی روشنفکر باشد و در کاری مسئله ساز نباشد، امتیاز بزرگی است. چون تا کسی اسم روشنفکر بر رویش می گذارند، کاری انجام  می دهد و در گوشه ای چیزی می گوید که یک مسئله درست می شود.
وی با اشاره به اعتدال شخصیت آیت الله سبحانی، گفت: غیرت دینی کم نظیری از ایشان دیده شده است. از این که توسط خودی یا غیر خودی، خدای نکرده به گوشه ایی از معارف و کیان اسلامی لطمه بخورد با غیرت و حساسیت یک عالم دینی تذکر می دادند. عظمت ایشان از همین جا مشخص می شود.
امام جمعه قم در این مراسم با ارزنده توصیف کردن فعالیت‌های علمی و فقهی آیت‌الله سبحانی، افزود: بزرگترین خدمت آیت‌الله سبحانی این است که محققان و پژوهشگران را مورد حمایت قرار می‌دهند و آنها را برای انجام کارها به خوبی راهنمایی می‌کنند. تلاش و کوشش آیت‌الله سبحانی در مسیر تحقیق و تدریس می‌تواند برای بسیاری از طلبه‌ها آموزنده باشد.
وی ادامه داد: تدریس آیت‌الله سبحانی یکی از شیرین‌ترین تدریس‌های حوزه‌های علمیه بوده و هست. این عالم گرانقدر حدود 60 سال در حوزه‌های علمیه تدریس می‌کنند و جذابیت تدریس ایشان باعث شده که طلاب زیادی در درس خارج فقه ایشان شرکت کنند.

آیت‌الله استادی در پایان صحبت های خود گفت: افرادی مثل آیت‌الله سبحانی نه تنها بر گردن شاگردان خود حق دارند بلکه به حوزه علمیه نیز حق دارند و باید از این گونه شخصیت‌ها قدردانی شود و یکی از کارهای مهمی که برای ارج ‌نهادن از تلاش علمی آیت‌الله سبحانی لازم است این است که فهرست توصیفی از تالیفات این مرجع تقلید تهیه شود.
در ادامه جلسه حضرت آیت الله سبحانی به ایراد سخنرانی پرداختند. ایشان ضمن تشکر از سخنرانان، گفتند: آنچه که لازم است اینجا عرض کنم، انگیزه ما درباره نگارش دانشنامه کلام اسلامی است. اصولاً هفده سال است که رشته تخصصی کلام در موسسه امام صادق به وجود آمده و به حمد الله موفق شدیم که گروهی را تربیت کنیم که تا حدی بر علم کلام اشراف داشته باشند.
ایشان با اشاره به انتشار مجله کلام اسلامی در این موسسه، ادامه دادند: این مجله توانست تا حدی جوابگوی بسیاری از شبهات و سئوالاتی باشد که امروز مطرح است و در کتاب های کلام قدیمی ما نیست.
این مرجع عالیقدر ادامه دادند: اما الان دنیا، دنیای دانشنامه نویسی است. ما هم به این نتیجه رسیدیم که بهتر است مسائل کلامی را به صورت دانشنامه درآوریم تا هم برای خودمان و هم برای دیگران مفیدتر باشد.
ایشان با اشاره به خصوصیات این دانشنامه گفتند: دیدیم اگر در چنین کتاب تاریخچه آرا و عقاید کلامی و هم چنین دلایل موافق و مخالف با این آرا وجود داشته باشد، برای محقیقن مفید است.
حضرت آیت الله سبحانی با اشاره به شیوه مدخل یابی این اثر، گفتند: ما به مدخل های اجمالی در دسترس اکتفا نکردیم و در نتیجه به حدود پانصد مدخل اصلی برای این کار انتخاب شد؛ که صد و دو مدخل در جلد اول دانشنامه منتشر شده و بقیه هم در  چهار جلد دیگر دانشنامه کلام اسلامی در آینده منتشر خواهد شد.
پس از صحبت های آیت الله سبحانی و پخش فیلم کوتاهی در مورد دانشنامه کلام اسلامی، پیام مقام معظم رهبری به آیت الله سبحانی در مورد کتاب دانشنامه کام اسلامی قرائت شد. ایشان در پیام خود آوردند:
بسم الله الرحمن الرحیم
از قول اينجانب پس از عرض سلام به آيت الله سبحاني بگوييد:
از زيارت كتاب ارزشمند دانشنامه و اجوبه الهاديه كه قبلاً لطف كرده اند، بسيار خرسند و شكرگزار شدم. جاي اين دو كتاب خالي بود. بحمدلله وجود مبارك ايشان و آن موسسه پر بركت پي در پي خدمات ارزشمندي ارائه مي كنند.
سید علی خامنه ای
پس از قرائت پیام مقام معظم رهبری، حجت الاسلام و المسلمین رضوی از همکاران علمی و اجرایی دانشنامه کلام اسلامی و حجت الاسلام و المسلمین مقیمی از کارشناسان پژوهشکده دانشنامه نگاری پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در مورد خصوصیات دانشنامه کلام اسلامی، سخنرانی کردند.
در انتهای این مراسم با حضور از دانشنامه کلام اسلامی با حضور آیت الله العظمی سبحانی، آیت الله استادی و حجت الاسلام و المسلمین رشاد، رونمایی شد.