اسماعیل جلالی: «هویت شناسی ادبیات و نحله های ادبی معاصر» از منشورات جدید کانون اندیشه جوان است که توسط «کامران پارسی نژاد» به رشته تحریر درآمده است.این کتاب در 288 صفحه و در 18 فصل به بررسی و موشکافی جریان های ادبی معاصر می پردازد.
متن حاضر، گزارشی از این کتاب است که به صورت فهرست وار به بیان نکات مهم و در عین حال روان و قابل فهم آن می پردازد.

1- نگارنده در این اثر با بهره گیری از نگرش جامعه شناسی – تاریخی در نقد ادبی، به مواجهه با ادبیات داستانی رفته و جریان های ادبی معاصر را به تحلیل نشسته است.
2- در مقدمه نگارنده بعد از بیان بعضی ویژگیهای نحله های ادبی مدرن معاصر و زوایای گوناگون نقد ادبی، چنین می گوید: از ویژگی های مباحث مطرح شده، تازگی و بدیع بودن مطالب ارائه شده می باشد. مقولاتی چون "رمان عقاید"، "جنگ ویتنام" و تحول در ژانر ادبیات جنگ" ،"پیوند ادبیات و انقلاب"و "ادبیات زنان زیبارو" گواه بر این مدعاست ....
او در ادامه با انتقاد از برخی نویسندگان داخلی بیان می دارد: مکتب ها و نحله های غربی در کشورهای موطن خود، در پروسه ای مشخص، دوره تکامل را سپری کرده اند و در بستر رویدادهای مختلف تاریخی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، به طور منطقی و باورپذیر شکل گرفته اند. اما در ایران امروز متآسفانه برخی از نویسندگان و تحلیل گران داخلی بر آن هستند تا میان مکاتب ادبی غربی و آثاری که در کشور تولید می شود انطباقی مو به مو ایجاد کرده و بر اساس جریان های روزآمد یا حتی از روز گذشته غربی چون پست مدرن، فرم گرایی و... به خلق آثار ادبی اقدام ورزند و یا آثار را به بوته نقد بسپارند و این اشتباهی بزرگ است!
3- آنچه در فصول هجده گانه کتاب که هر یک به مثابه یک مقاله می باشند به شکلی پر رنگ و پیگیر دنبال شده و اشارات و نشانه ها و استناداتی متعدد را به خود واداشته، مسأله ادبیات استعمار نو و نفوذ استعمار در نحله های ادبی مختلف و چگونگی شگردها و استفاده های آنها از این ابزار می باشد.
4- در فصل اول با عنوان "فمینیسم ادبی در غرب" بعد از تعریف اجمالی فمینیسم و نگاه غرب به زن در گذشته، انواع فمینیسم را در 11 عنوان نام برده و رمان "جنس دوم " سیمون دوبووار را به عنوان بزرگترین و موفق ترین اثر فمینیستی می شناسد. او داستان علمی- تخیلی را ابزاری برای بیان داستان های فمینیستی معرفی می کند و بیشترین مضمون در آثار فمینیستی را اختلاف میان زنان و مردان از جنبه جنسی می داند.
همچنین سئوالات مبنایی تحلیل گران داستان های فمینیستی را مطرح نموده و با اذعان به مشکل بودن تشخیص شیوه و سبک داستان های فمینیستی 10 ویژگی را برای این داستانها برمی شمرد. در ادامه نیز خصوصیات و نوع نقد منتقدین فمینیست را ذکر نموده و در پایان مقاله زنانی را که نوبل ادبی دریافت نموده اند، نام می برد.
پارسی نژاد علاوه بر این در فصل 12 از ادبیات زنان زیبارو (ادبیات زنان چینی) نام می برد، که نزدیکی بسیاری با ادبیات فمینیستی دارد!
5- فصل دوم تحت عنوان ساختارگرایی یا پساساختارگرایی و ساختار شکنی به مواضع ویژگیها و شخصیت های برجسته این 3 مکتب مطرح و نزدیک به هم می پردازد.
این فصل با توصیف اصطلاح ساختار یا ساخت شروع می شود و بعد به عقیده ساختارگرایان در رابطه با فرهنگ انسانی و اسطوره ها می پردازد. عبارت " ساختارگرایان بر این باورند که هر جزیی باید در ارتباط با یک کل مورد بررسی قرار گیرد " نظر ساختار گرایان را به طور کلی بیان می دارد. در ادامه مقاله تشابه ساختار گرایان و فرمالیست ها و همچنین سئوالات انتقادی از ساختار گرایان و نظرات آنها در باب نشانه شناسی گنجانده شده است سپس اصول و مبانی ساختار گرایان در 10 بند بیان شده است.
در ادامه توضیح پسا ساختارگرایی آمده که در واقع مخالفان ساختارگرایی بوده و میشل فوکو، ژاک لا کان و ژاک دریدا چهره های شاخص این مکتب می باشند . این مکتب خیلی مختصر معرفی شده و به بعضی از اشکالات و مخالفت های فوکو با ساختارگرایان بسنده کرده است.
ساختار شکنی آخرین مکتبی است که در این فصل معرفی شده، ژاک دریدا با الهام از یک سخنرانی هایدگر که 3 اصل را برای پدیدارشناسی برمی شمرد، این مکتب را بنیان نهاده است. " ساخت شکنی در این آرزوست که روزی بتواند همه جوانب و مسائل مطروحه باقی مانده ای را که متن به آنها اشاره نکرده است اعلام دارد. روش اجرایی ساختار شکنان و سئوالاتی که بر اثر عملکرد آنها ایجاد شده و اصول اعتقادی ساختار شکنان از بخش های پایانی و جالب این مقاله می باشند.
6- "رئالیسم جادویی به مجموعه آثار داستانی اطلاق می گردد که عناصر حقیقت گرایی، خیال، فانتزی، سحر و جادو در هم آمیخته باشند"
پارسی نژاد در مقاله سوم با عنوان "مبانی و ساختار رئالیسم جادویی" ویژگیها و سیر مراحل شکل گیری این سبک ادبی را برشمرده و شباهت های آن را با سورئالیسم را برمی شمرد. سپس استفاده استعمار نو و نویسندگان این سبک را جهت ترویج فرهنگ منحط استعماری تبیین می نماید. او در جایی بیان می دارد:
"در حقیقت مهم ترین عامل گرایش برخی نویسندگان جریانهای سیاسی استعمار نو به سبک رئالیسم جادویی، در این است که آنان با یاری از عنصر خیال و جادو، می توانند افکار و باورهای بی اساس خود را به راحتی به خواننده بقبولانند. او از قول لیندا هوتچون می نویسد" رئالیسم جادویی یکی از مبانی و عناصر تشکیل دهنده پست مدرنیسم و استعمار نو است "
سپس به عنوان نمونه آثاری چون بچه های نیمه شب و شب های عربی از سلمان رشدی را طرح نموده و اهداف نویسنده آن را بیان می کند . او در ادامه مهمترین نقش و کلیدی ترین عنصر را در این سبک "لحن راوی" دانسته و به توضیح آن می پردازد.
چگونگی استفاده صحیح از این سبک و تمایز بین رئالیسم جادویی و رمانس های قدیمی و تاریخی از دیگر مباحثی است که به آن پرداخته شده است. در آخر نویسنده چند سئوال را در رابطه با نسبت این سبک و نویسندگان ایرانی مطرح نموده و به ارائه چند پیشنهاد می پردازد
7- مدت زیادی نیست که از طرح و مد شدن داستانهای مینی مال یا کوتاه کوتاه یا کارت پستالی یا... می گذرد. فصل چهارم به تعریف، چگونگی و دلایل پیدایش، چهره های شاخص، 6 توصیه و چند ویژگی برای نویسندگان این داستانها و 3 نمونه از این داستانها می پردازد
8- رمان نو یا رمان مدرن از مسائل حاشیه ای مدرنیسم در ادبیات است که پارسی نژاد با چگونگی پیدایش و معرفی چهره های نخستین این سبک مقاله پنجم خود را با عنوان مدرنیسم و رمان مدرن شروع می کند و مهمترین مشخصه "رمان نو" را نوع راوی داستان می داند. او با برشمردن بعضی ویژگیهای "رمان نو " هدف اصلی نویسنده آن را ایجاد فضای وهم انگیز و مبهم معرفی می کند.
عامل بودن مدرنیسم در استعمار و عوامل مهم در بروز مدرنیسم در ادامه طرح و بررسی می شود.
"جریان سیال ذهن"، تکنیکی که اول بار توسط نویسندگان رمان نو تجربه شد و روند آن همراه با درون مایه داستان های مدرن که همان نسبی بودن حقیقت است در ادامه مقاله بحث می شود. در پایان نویسنده 12 توصیه به هواداران مدرنیسم را که چاک فیرمونت ژاپنی بیان کرده می آورد.چقدر جالب خواهد شد که اگر یک منتقد ادبی با این نکات آقای چاک فیرمونت به سراغ رمان های فعلی جامعه خودمان رفته و اثری تحلیلی را به یادگار بگذارد.
9- از آنجا که در تاریخ پست مدرنیته بعد از مدرنیته به منصه ظهور نشست مقاله ششم هم موضوعش مشخص است. ویژگیها و مشکلات پست مدرن ها مسأله ای است که در مقاله "پست مدرنیته، داستان پست مدرن و پیامدهای آن، با آن شروع می شود. اصول پست مدرنیته تفاوت و تعریف پست مدرنیته و پست مدرنیسم ویژگیهای ادبیات پست مدرن مباحثی است که یکی پس از دیگری در این مقاله بررسی می شوند.
پارسی نژاد توضیح می دهد که مکتب پست مدرن به علت نداشتن "حقیقت"، و قائل نبودن به آن حتی نمی تواند خواننده را برای دستیابی آن دل خوش کند. او عنصر طنز را یکی از اصلی ترین ابزارهای نویسندگان این مکتب برشمرده و 11 ویژگی را برای این داستانها بیان می کند. استفاده از نوع روایت تلویزیونی از دیگر شاخصه های برخی داستانهای پست مدرن است. او در پایان محل تولد پست مدرنیته را کشور آمریکا معرفی نموده و علت این تولد را بررسی می کند. تقلید کورکورانه نویسندگان کشورهای دیگر از جمله ایران از پیامدهای غلط این مکتب محسوب می شود.
10- فصل های هفتم، هشتم و نهم به 3 مقوله رمان تاریخی، رمان سیاسی و رمان عقاید می پردازد. در "رسالت واقعی رمان تاریخی" بحث ناشرین داخلی و دخالت سلایق جناح های مختلف در هر کشور در این نوع از رمان مطرح گشته و به نقش آموزشی بودن این رمان اشاره رفته است.
تعاریف مختلف رمان تاریخی و تفاوت آن با تاریخ، همچنین تمایز داستان تاریخی با تاریخ داستانی از نکات جذاب این مقاله می باشد.چگونگی نفوذ و استفاده استعمار در این عرصه و اعتراض فمینیست ها به نوع نگاه مردانه در رمان های تاریخی دیگر مباحث مطروحه در این فصل می باشند.فمینیست ها قائلند که" تاریخ باید یکبار دیگر از منظر زنان بررسی می شود".
پایان این مقاله با برشمردن 10 ویژگی رمان های تاریخی به ثمر می نشیند .
در "رمان سیاسی وزیر ساخت های آن " شاکله این نوع رمان توضیح داده شده است.
چارلز دیکنز به عنوان نویسنده هوشمند در طرح مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی معرفی نمی شود.
رمان های بزرگ سیاسی چون "سقراط 79 "، "1984 " و " قلعه حیوانات " و " کشتن مرغ مقلد" ویژگیهای آنها و وظیفه رمان سیاسی از مباحث مطروحه در این فصل می باشند. نویسنده بهترین شیوه در پردازش داستان سیاسی را در 4 عنوان بررسی می کند و با ورود به تحلیل رمان سیاسی به بررسی رمان های سیاسی در شوروی و آمریکا در عصر معاصر و نویسندگان آنها می پردازد. در پایان مقاله او، از میان نویسندگان سیاسی "جورج اورول، را موفق تر از سایرین می داند.
پارسی نژاد ابتدای فصل نهم را اینگونه شروع می نماید:" رمان عقاید اصولاً نگاهی عمیق و کاونده به مباحث بحث برانگیز و دیدگاهها و آرای گوناگون دارد. فضای این رمان مملو از مباحث عمیق فلسفی، اجتماعی، روان شناختی، سیاسی، مذهبی و... است.
او طبق نظر تحلیل گران "آلدوس هاکسلی" را بهترین خالق رمان های عقاید معرفی می نماید. ویژگی این نوع رمان، رابطه و پیوند عمیق فلسفه با رمان عقاید،مسائل مطرح در رمان های عقاید و حضور نویسنده به طور کاملاً مشهود در رمان های عقاید از دیگر مسائل مطرح در این فصل می باشد.
11- از آنجا که ادبیات در هر عصری از فرهنگ های رایج در آن عصر تأثیری بسزا می گیرد، نویسنده در فصل دهم به یکی از گونه های این تأثیر اشاره نموده است .خرده فرهنگی که امروز در بسیاری از کشور های غربی به دلایل مختلف رایج است فرهنگ مهاجرت یا مهاجران می باشد. بیان تجربه مهاجرت، مشکلات تقابل بین دو فرهنگی که مهاجر ما بین آن دو فرهنگ قرار گرفته و ... از مواردی است که در داستان و تجربه مهاجرت بحث شده است . بیان 13 مسأله ای که نویسنده داستان مهاجرت به عنوان درون مایه داستانهای خود انتخاب می کند از بهترین بخش های این فصل است. سپس رابطه نویسندگان مهاجر و استعمار نو بررسی می شود و در این جا به نکته ای جالب اشاره شده است: "لازم به ذکر است که شاعران، در پیشبرد اهداف استعماری ناتوان بوده و نتوانسته اند آنچنان که باید و شاید، از طریق نوع ادبی شعر مقاصد استعماری را پیش ببرند. به همین دلیل استعمارگران به نوع ادبی داستان بسنده کرده تمام نیروی خود را در زمینه رشد داستان استعمار نو به کار بستند."
پارسی نژاد در یکی دو جای دیگر این کتاب نیز این حرف را تکرار می کند و در پایان این فصل اشاره می نماید که این نوع داستانی در شناخت مصائب و مسائل مختلف پیرامون  مهاجرت موفق نبوده است.
12- فصل 11 با عنوان "ادبیات استعمار نو" جریانی را در عرصه ادبیات جهان معرفی می نماید.که در فصل های 12 ادبیات زنان زیبارو و 13 ادبیات آسیایی-آمریکایی و 14 ادبیات آفریقایی- آمریکایی، به بعضی گونه های آن اشارت رفته است .
ادبیات استعمار نو در بدو پیدایش در صدد بود تا اختلافات عمده میان این کشورها و امپراتوری انگلیس را مشخص و به درشت نمایی قدرت و اقتدار را بر قدرت زمان بپردازد. در ادامه به بعضی نویسندگان این جریان ادبی و روش های آنان پرداخته شده و به ادعای ادوارد سعید می پردازد که مهم ترین رمان استعمار نو را "رابینسون کروزوئه" می داند.معرفی بعضی نویسندگان استعمار نو، رابطه ادبیات استعمار نو و پست مدرنیسم، شگردهای نویسندگان استعمار نو و اسکلت بندی رمان استعماری از دیگر بخش های خواندنی فصل یازدهم می باشد.
در ابتدای فصل 12 انواع ادبی استعمار نو را معرفی می کند و بیان می دارد :معمولاً استعمارگران پس از ظهور هر جریان ادبی در مناطق مختلف، بر آن هستند تا این جریان ها و نحله ها را در راستای نیات و مقاصد خود قرار دهند. ادبیات زنان زیبا رو که توسط زنان چینی پایه گذاری شده است یکی از این جریانهاست. پارسی نژاد در ادامه به جایگاه زن در فرهنگ چین می پردازد و ضرب المثل "پرورش غاز خیلی پر سود تر از داشتن دختر است" را به عنوان نمونه ذکر می نماید . همین امر باعث می شود که قرن 15 و 16 زنان اشراف زاده در قرن های بعد زنان چین هویت جدیدی یافته و علیه فرهنگ موجود مبارزه نمایند. لئو جین به عنوان اولین زن فمینیست چین به علت شدت یافتن مبارزاتش در سال 1907 اعلام می شود .زنان چینی بعد از آن با مبارزه علیه حکومت سوسیالیستی گرایشات غربی شدید پیدا می کنند و فقط معدودی از آنها در برابر تهاجم فرهنگی غرب هویت اصیل خود را حفظ می نمایند.
مسائلی که در آثار استعماری زنان چینی مطرح می شود و بالاخره ادبیات نویسندگان زن چینی الاصل آمریکایی مباحث دیگر این مقاله هستند.
نکته مهم آغازین فصل "ادبیات آسیایی- آمریکایی"، این است که مردم جهان از این ادبیات استقبال خوبی نموده اند . مقاله با آماری از جمعیت کشورهای آسیایی مقیم آمریکا ادامه می یابد و انگیزه نویسندگان آسیایی و مطالبی که آنان در نوشته هایشان مطرح می نمایند مورد بررسی قرار می گیرد. استفاده استعمارگران از نویسندگان آسیایی مقیم آمریکا در جهت برتری فرهنگ غربی در برابر فرهنگ آسیایی مسأله مهمی است که در ادامه طرح می شود . پارسی نژاد سپس ویژگیهای ادبیات ایده آل آسیایی را بر می شمرد و با نام بردن نویسندگان آسیایی- آمریکایی مقاله را به پایان می رساند.
فصل چهاردهم با عبارت :سیاست سفید پوستان آمریکایی همواره بر این اساس بوده که بنیان زندگی و خانواده سیاه پوستانی را که "آمریکایی- آفریقایی" خطاب می شوند از هم بپاشند.
شروع می شود . نویسنده توضیح می دهد که نویسندگان سیاه پوست ظلم ها و مشکلات و فشارهای روانی که بر آنان تحمیل شده است را در داستانهای خود انعکاس داده اند. سپس رمان های مختلف سیاهان و نوع نگاه آنها در این رمان ها بیان می شود. نویسنده توضیح می دهد که سیاهان چگونه در قرن 19 با به دست آوردن بعضی حقوق اولیه خود به مبارزه با سفید پوستان در داستانهای خود پرداختند، همچنین جنبش زنان سیاه پوست در سال 1988 با چاپ کتاب نویسندگان زن سیاه پوست قرن 19 در 30 جلد وارد مرحله ای تازه شد. روش استعمارگران برای نفوذ در ادبیات سیاهان و توضیحی درباره نقد ادبیات سیاهان از دیگر بخش های این فصل می باشند.
13- ژانر ادبیات جنگ از مهمترین و اصیل ترین سبک های ادبیات در طول تاریخ بوده است .پارسی نژاد در این فصل و فقط در این فصل مقاله خود را با سخنی از نویسنده ای دیگر می آغازد. اما در این مقاله نه درباره این ژانر ادبی بلکه درباره تأثیر جنگ ویتنام در تحول این ژانر ادبی پرداخته شده است. توضیحی درباره رمان های جنگ و تفاوت بین ادبیات جنگ در قبل و بعد از جنگ ویتنام به خوبی می تواند بیانگر تأثیر به سزایی این جنگ در این نوع ادبی باشد تا جایی که می گوید : به طور کلی می توان مدعی شد که ادبیات جنگ وینتام بیشتر از نوع ادبیات ضد جنگ قلمداد می شود . برشمردن و بررسی آثار ادبی جنگ وینتام و بالاخص نقش زنان ویتنامی در این آثار به خوبی نشان دهنده روند تأثیرات این جنگ در ادبیات می باشد.
در پایان اشاره ای به دو گرایش عمده و متفاوت در مورد جنگ ویتنام در بین نویسندگان حال حاضر شده است.
14- شناختن انواع رمان و گرایش های هر کدام جهت تحلیل رمان کفایت نمی کند و تحلیل رمان نیاز به اطلاعات بیشتر و آگاهی های عمیق تر همراه با فکر دارد. بر همین اساس نویسنده در فصل شانزدهم با عنوان "تحلیل رمان" به ماهیت این فن و علوم مورد نیاز ناقد ادبی می پردازد. او روش منتقدین قدیم و جدید را نام برده و به طور خاص نقش فرمالیست های روس در تحلیل رمان را بررسی می کند .نقد روانشناسانه و اسطوره گرا از دیگر مباحثی است که مطرح می شود .
پارسی نژاد در بخش عوامل نقد اسطوره ای معاصر پیشنهاد می کند تا نویسندگان با ترکیبی از اسطوره های اصیل ایرانی و شخصیت هایی همچون شهید همت ، زین الدین، باکری، بروجردی، چمران و ... به خلق آثاری همچون شاهنامه فردوسی روی آورند.
در ادامه نیز مدرنیسم وپست مدرنیسم به طور خلاصه با ویژگیهایشان بررسی می شوند
15- همچنان که پیوند فرهنگ با ادبیات معلوم و مشخص است هر آنچه در فرهنگ های مختلف یا فرهنگ جهانی تأثیر بیشتری داشته باشد بالتبع در ادبیات نیز موثرتر خواهد بود یکی از مهمترین حوادث فرهنگ جهانی بحث "انقلاب" می باشد . فصل هفدهم پیوند ادبیات و انقلاب نام گرفته است نویسنده در ابتدا 3 محور اساسی در حرکت انقلابها را نام می برد و بیان می دارد که هر 3 محور : تاریخی –سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ایدئولوژی و نظام فکری بر درون مایه های ادبیات تأثیر چشمگیری دارند .سپس سئوالاتی را در باب رابطه ادبیات و انقلاب مطرح می نماید و تمایز بین ادبیات و تاریخ در انتقال حوادث انقلابها به نسل های بعد را بررسی می کند .
او تشابهات و تمایزات انقلاب ها را مد نظر قرار داده و ویژگیهای نویسنده  ادبیات انقلاب را برمی شمرد . آسیب های ادبیات انقلاب و نقش و جایگاه ادبیات در یک انقلاب از بهترین بخش های این فصل می باشد .او به نقل از برخی تحلیل گران ادبیات انقلاب را فاقد هر گونه عنصر زیبا شناختی بیان کرده و آن را در گونه ادبیات جامعه شناسی و شهری قرار می دهد. عدم شناخت و آگاهی برخی نویسندگان ادبیات از حوادث یک انقلاب را مهمترین آسیب ادبیات انقلاب ذکر می کند و برخی درون مایه های ادبیات انقلاب را بر می شمرد .او در آخر برخورد مخالفین انقلاب را در عرصه ادبیات مطرح نموده و به خط مشی و سیاست های جدید پس از هر انقلاب اشاره ای می نماید.
16-در آخرین مقاله از این مجموعه پارسی نژاد به توضیح "تئوری مرگ" نویسنده "که توسط پسا ساختار گرایان مطرح شده است می پردازد او در ابتدا توضیحی درباره اینکه ما در بررسی تئوری های مختلف باید سئوالاتی را مطرح  نماییم تا آنها را بهتر ریشه یابی نماییم، سپس در توضیح هدف پسا ساختارگرایان از این تئوری چنین بیان می دارد:
طراحان تئوری "مرگ نویسنده بر آن   هستند تا به نویسندگان آثار چنین بقبولانند که هنگام تولید یک اثر از نیروهای درونی خود سود جسته و به عوالم   فراحسی روی آورند"
پارسی نژاد در ادامه با بررسی ادعاها و نظرات پسا ساختارگرایان، به معرفی برخی شخصیت های مطرح این مکتب پرداخته و در آخر استفاده ادبیات استعمارنو از این نگاه ادبی را بررسی می نماید.

در پایان امیدوارم که خوانندگان عزیز با خواندن این اثر جذاب، لذت مضاعفی را به ارمغان آورند. همچنین پیشنهاد می شود که نویسنده محترم کتاب آقای پارسی نژاد و دست اندرکاران کانون اندیشه جوان، در تکمیل بحث، پیرامون شگردها و انواع ادبی و جریان های استعمار فرانو، پژوهشی صورت پذیرد.