مهدی قلی پور: در بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر امسال که با سی امین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی همراه بود ، با آنکه به اذعان کارشناسان و دلسوزان عرصه هنر و سینمای کشورمان ، این جشنواره به نسبت جشنواره سال های گذشته و به خصوص آنچه که در دوران اصلاحات در پرونده کاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به یادگار مانده و مرور  موضوعات و رویکردهای فیلم های آن ایام نشان می دهد که چه میزان ابتذال و دوری از آرمان و ارزش های انقلاب در سینمای ما رشد یافته بود ولی نگاهی به آنچه که در جشنواره امسال ارائه شد نشان می دهد یک اراده و حرکتی به سمت معنویت گرایی و بازگشت به آرمان ها در سینمای ما در حال شکل گیری است.
اما مرور کارنامه بیست و هفتمین جشنواره بین المللی فیلم فجر نشان می دهد که فیلم های امسال هنوز هم با نقطه آرمانی خود فاصله دارد. اما جشنواره بیست و هفتم ، نسبت به جشنواره قبلی بهتر و یک گام رو به جلو محسوب می شود.
این در حالی است که در جشنواره امسال، چند فیلم دفاع مقدس به نمایش در آمد که نه تنها از نظر محتوا و مضمون رویکرد مناسبی داشتند ، بلکه از نظر تکنیک و ساختار هم عرض اندام کرد.
هرچند هنوز نتوانسته ایم به زیبایی ارزش ها و معنویت جنگ را ادبیات متناسب به نسل پرسشگر و جویای حقیقت امروز انتقال دهیم.
آنچه در پی می آید، مروری است مختصر بر فیلم های معنویت گرای جشنواره امسال و حاشیه های آن.
 
** غبطه  حاتمی کیا به مسعود ده نمکی
فیلم اخراجی های دو مسعود ده نمکی که از آن چهره هایی است که به تازگی وارد عرصه هنر و سینما شده و اولین تجربه کارگردانی او سال گذشته با فیلم اخراجی ها در جشنواره فیلم فجر تعجب اهالی سینما را برانگیخت و امسال نیز اکران اخراجی های دو در جشنواره چنان بازتابی داشت که ابراهیم حاتمی کیا این مرد یکه تاز فیلم عرصه دفاع مقدس کشورمان را به واکنش مثبت واداشت.
ابراهيم حاتمي‌كيا در یکی از اکران های این فیلم در جشنواره فیلم فجر امسال گفته بود که نفس تماشاگران و كساني كه از راه دور آمده‌اند به من انرژي مي‌دهد. من مي‌توانستم اين فيلم را در جمع محدودي و خارج از سينما ببينم اما ترجيح دادم به خاطر نفس تماشاگران به اين جمع بيايم و با آنها به تماشاي فيلم بنشينم و به خاطر حضور اين تماشاگران به «مسعود ده‌نمكي» غبطه مي‌خورم.
«اخراجي‌ها٢» تنها فيلم دفاع مقدس است كه با پول بخش خصوصي ساخته شد و يكي از شرايط براي ساخت اين فيلم اين بود كه آقاي كاسه ساز از هيچدكدام از مراكز دولتي كمك نگيرد.

به گفته كارگردان «اخراجي‌ها٢» ، اين فيلم را هم به قصد تجارت،هم به قصد خنداندن مردم و هم به قصد انتقال مفاهيم ساخته شده و اگر قرار باشد فيلمي ساخته شود و بعد به آرشيو برود فايده‌اي نخواهد داشت.
ده نمكي معتقد است که اگر فيلم «اخراجي‌ها» چنين كاري كرده باشد كه روزنامه لس‌آنجلس تايمز بگويد كه «اخراجي‌ها» برنامه‌هاي آمريكا را برهم زد ارزش ندارد در صورتي كه نه رسانه‌هاي دست راستي و نه رسانه‌هاي دست چپ هيچكدام به اين موضوع نپرداختند و سوال من است كه چقدر بايد خرج مي‌كرديم تا بتوانيم برنامه‌هاي آمريكا را برهم مي‌زديم.
اگر «اخراجي‌ها٢» كاري كرده باشد كه با يك چك مهراوه شريفي‌نيا به گوش اميريل ارجمند به عنوان نماد اين جريان مردم كف و هورا بكشند، همين براي من بس است.
تروكاژهاي كامپيوتري كه در اين فيلم استفاده شده بود در بخش هواپيما بي‌نظير بود و حتي تبديل كردن دو تانك به چيزي در حدود ١٠٠ تانك و يا به پرواز درآوردن هواپيمايي ساكن در سينماي ما سابقه نداشته است.
حضور ٤٠ ستاره سينما و بيش از ٤٠٠ هنرور در طول ٢ ماه براي يك فيلم فكر مي‌كنم نشان دهنده اين است كه «اخراجي‌ها٢» حرف‌هايي براي گفتن دارد.
در حقیقت می توان گفت که «اخراجي‌ها١» و «اخراجي‌ها٢» بستري است براي بيان مناسباتي كه بعد از جنگ ممكن است در جامعه ايجاد شود.
در «اخراجي‌ها٢» همان كاراكترها را مي‌بينيم كه به يك تعدد و تكثر مي‌رسند اما در «اخراجي‌ها١» اين افراد به يك درك مشترك مي‌رسند.
 با این اوصاف باید اذعان کرد که هيچ فيلمي در حوزه دفاع مقدس نمي‌تواند بيش از يك قطره از اقيانوس بيكراني كه در دفاع مقدس اتفاق افتاده است را به تصوير بكشد.

 ** کودک و فرشته؛ نمونه یک فیلم دفاع مقدس واقعی
 یکی از آثار قابل توجه در بخش دفاع مقدس فیلم "کودک و فرشته" به کارگردانی مسعود نقاش زاده است. با اینکه اولین فیلم این کارگردان است اما بسیار پخته و حرفه ای ساخته شده است.
 فیلم روایتی از اشغال خرمشهر است. محور فیلم یک دخترنوجوان است که خانواده اش را در تهاجم عراق به خرمشهر از دست می دهد و تنها برادر کوچکترش می ماند. تمام فیلم جستجوی دختر برای یافتن برادرش است.
کودک و فرشته نمونه یک فیلم دفاع مقدس واقعی است. هم حماسه و سلحشوری مبارزان و رزمندگان در آن پیداست و هم سیاهی و تباهی غیر انسانی یعنی های متجاوز در آن هویداست.
فیلمنامه کاری، محکم و منطقی است ، ریتمش هم پر نفس و متحرک.

** به کبودی یاس؛ روایت زندگی شهید
یکی دیگر از این فیلم ها "به کبودی یاس" به کارگردانی جواد اردکانی است.
این فیلم بر اساس داستان هایی واقعی درباره سردار شهید عبدالحسین برونسی ساخته شده است.
شهید عبدالحسین برونسی عصر روز بيست‌ و سوم‌ شهريور ماه‌ 1321 به دنیا آمد. وقتي‌ در لباس‌ سربازي‌ به‌ روستا آمد مردم‌ از خوشحالي‌ در پوست‌ خودنمي‌گنجيدند. ورود مأمورين‌ اصلاحات‌ ارضي‌ شاه‌ و عدم‌ قبول‌ آب‌ و ملک‌ باعث‌ مهاجرتش‌ به‌ شهر مشهد شد. مشاغل‌ متفاوت‌ را آزمود و چون‌ در هر کدام‌شبهه‌اي‌ بود دست‌ به‌ بنايي‌ زد.
با ارشادات‌ مقام‌ معظم‌ رهبري‌ با مسايل‌ سياسي‌ آشنا شد و پا در رکاب ‌مبارزه‌ با رژيم‌ پهلوي‌ گذاشت‌ و مأمورين‌ ساواک‌ در زير شکنجه‌ دندانهايش‌را شکستند. انقلاب‌ که‌ پيروز شد جزو اولين‌ افراد اعزامي‌ به‌ کردستان‌ بود.عرصه‌هاي‌ نبرد حق‌ عليه‌ باطل‌ بستر مناسبي‌ بود که‌ استعداد بالقوه‌ او به‌فعل‌ در آيد و از فرماندهي‌ گروهان‌، به‌ فرماندهي‌ تيپ‌ هجدهم جوادالائمه‌برسد و دراين‌ سالها رشادت‌ و ايثارگري‌ او زبانزد خاص‌ و عام‌ بود تا آنجا که‌دشمن‌ چنان‌ هراسي‌ از برونسي‌ داشت‌ که‌ براي‌ سرش‌ جايزه‌ تعيين‌ کرد. اين‌ سردار سرفراز بعد از زيارت‌ خانه‌ خدا به‌ مرحله‌اي‌ از شهود رسيده‌بود که‌ زمان‌ و مکان‌ شهادت‌ خودش‌ را مي‌ديد و سرانجام‌ در عمليات‌ بدر،پس‌ از رشادت‌ بسيار در چهار راه‌ خندق‌ در 25/12/63 به‌ شهادت‌ رسيد.
باید گفت که شهید برونسی جزء شهدای غریبی است که باید بیش از این به امثال او ارج نهاد. کاری که به زیبایی در جشنواره امسال به تصویر کشیده شد.
دغدغه اصلی این اثر، معرفی یک اسطوره و یک اگلوی انسان کامل است.
در "به کبودی یاس" می بینیم که برونسی، یک کارگر ساختمان ساده و آزاد از بند مادیات و آلودگی های دنیایی است. اما بخشی از جوانان بسیجی و حزب اللهی مشهد شیفه و پیرو او هستند.
60 درصد از صحنه های فیلم در شهر می گذرد و 40 درصد که به شهادت شهید برونسی در یکی از عملایت ها می پردازد در فضایی جنگی است.
صحنه های جنگی فیلم را باید از جمله برترین های تاریخ سینمای ایران دانست. به کبودی یاس جلوه های ویژه فوق العاده ای دارد.

** پنالتی؛ تامل در نگاه
فیلم پنالتی به کارگردانی انسیه شاه حسینی هم اثری قابل تامل است. فیلم هم به مشکلات مردم خونگرم آبادان می پردازد و هم این که در پس زمینه ایش، دفاع مقدس حاضر و زنده است.
اما برخی از فیلم ها نیز به مفاهیمی انسانی و با ارزش توجه کرده اند و در عین حال فاقد ابتذال هم هستند.
یکی از این آثار « بی پولی» به کارگردانی سعید نعمت الله است. این فیلم روایتی صادقانه درباره یک زوج جوان است که به دلیل مشکلات اقتصادی، تعادل خود را از دست می دهند. بی پولی یک فیلم طنز آمیز است و بدون این که به ورطه زیر پا گذاشتن خطوط قرمز و سیاه نمایی بیافتد، به انتقاد از برخی کاستی های معیشیتی موجود در جامعه می پردازد.
فیلم بیست به کارگردانی عبدالرضا کاهانی نیز در همین راستاست. این فیلم هم به مشکلات برخی از خانواده های مستضعف جنوب شهر توجه کرده است. بیست هم فیلمی امیدوارانه است و فقط از مسائل معیشتی انتقاد کرده است.

** فیلم "تردید" و انتقاد از مافیاهای سرمایه داری
فیلم دیگری هم به نام تردید در جشنواره حاضر شد و علی رغم این که کارگردان یک ارمنی به نام واروژ کریم مسیحی است، اما بدون زیر پا گذاشتن حریم ها و رعایت اخلاق، به انتقاد از اشرافی گری و مافیاهای سرمایه داری و بورژوازی دست زده است.

** فیلم "یک وجب آسمان" فطرت مخاطبان را نشانه رفته است
فیلم یک وجب آسمان به کارگردانی علی وزیریان هم یک فیلم معنوی است که فطرت مخاطبان را نشانه رفته است. اثری صمیمی و ساده که بدون هیچ گونه فخر فروشی، روایتی ساختار شکنانه و غیر کلیشه ای را ارائه داده است. این فیلم دومین فیلم بلند علی وزیریان، پس از فیلم تحسین برانگیز «خدا نزدیک است» محسوب می شود.