فرشيد اسحاقي

عکس از: محمد گل خواه

شايد تنها مسأله تعريف نشده و مبهم در سطح دانشگاه هاي كشور، بحث روابط ميان دانشجويان دختر و پسر باشد كه به رغم گذشت نزديك به سه دهه از عمر نظام جمهوری اسلامي، هنوز تعريف دقيق و منطقي از اين نوع رابطه وجود ندارد.
در سال هاي نخست پيروزي انقلاب اسلامي كه توأم با روزهاي جنگ هشت ساله ايران و عراق شد، روابط میان دانشجويان دختر و پسر كه تا پيش از آن در سطح دانشگاه ها كاملاً رها و آزاد بود به طور قابل محسوسي كاهش يافت. اما در سال هاي بعد از جنگ و ثبات سياسي كشور، روابط دانشجويان در دانشگاه ها به تدريج بيشتر شد كه با پيدايش شاخه هاي جديد دانشگاهي همچون دانشگاه آزاد اسلامي، پيام نور، علمي - كاربردي و ... در سال هاي اخير به شکلی آزاد و بدون محدوديت درآمده است.
روابط دانشجويان دختر و پسر تا آنجا پيش رفت كه ميزان ازدواج هاي دانشجويي كه بر گرفته از شناخت و روابط دوران دانشگاه بود، به طور قابل توجهي افزايش يافت كه البته اين بعد روشن و مثبت قضیه است. اين روابط بعد تاريك و منفي نيز به همراه داشت كه همان روابط نامشروع ميان دانشجويان دختر و پسر و منحرف شدن اين ارتباط در ميان توجهات اندك مسؤولان و خانواده هاست.
اگر چه در سال هاي اخير و به دنبال بروز مشكلات در روابط دانشجویان دختر و پسر، اقداماتی چون جداسازي فضاهاي مطالعه، رستوران و حتي كلاس هاي درسي دختران و پسران از سوي مسؤولان صورت گرفت، اما اين تصميمات نيز تأثير چنداني در منطقي و اصولي كردن روابط دانشجويان دختر و پسر نداشت.
در اين گزارش سعي داريم از زواياي مختلف نگاهي به روابط دانشجويان و راه هاي كنترل و منطقي كردن اين نوع روابط، داشته باشيم.
برخي دانشجويان تهراني با بيان اينكه روابط دانشجويان دختر و پسر اين روزها به بيرون از كلاس هاي درس و دانشگاه كشيده شده و برخي دانشجويان بيش از آنكه در ساعات حضور در دانشگاه با هم ارتباط داشته باشند بيرون از محيط دانشگاهي و ساعات غير درسي با يكديگر ارتباط دارند معتقدند، بايد نوعي فرهنگ سازي در دانشگاه ها در خصوص سالم سازي اين نوع روابط صورت گيرد.
به عقيده آنها روابط ميان دانشجويان دختر و پسر در دانشگاه ها امري طبيعي و معقول است و اينكه چگونه مي توان اين روابط را سالم سازي كرد، امري است كه بايد از سوي مسؤولان، مهم بر شمرده شود.
"مينا فتاحي" دانشجوي سال سوم ارتباطات، با اشاره به برخي زمينه هاي بروز روابط ميان دانشجويان دختر و پسر، رويارويي هاي پياپي را يكي از علل پيدايش این روابط در دانشگاه ها مي داند.
وي مي گويد: دیدن مداوم و طولانی دانشجویان در طی تحصیل یکی از دلایل به وجود آمدن علاقه بین دانشجویان است.
وي معتقد است: دیدارهای مداوم و طولانی طی دوران تحصیل، کلاس های مکرر، آزمایشگاه های دروس عملی، گردش های علمی، نشست های دوستانه جهت حل مشکلات درسی و یا یک ورودی خاص می تواند از عوامل بروز این علاقه به شمار آید.
به گفته فتاحي تداوم رويارويي دانشجويان در محيط هاي دانشگاهي منجر مي شود تا آنها بيشتر با يكديگر آشنا شده، بیشتر به يكديگر دلبسته شوند و ارزش های يكديگر را نیز، با ارزش های خودشان همانند یابند.
اين دانشجوي تهراني با بيان اينكه نمي توان اين رويارويي ها را محدود و يا به صفر رساند تصريح مي كند: بايد اقدامي صورت گيرد كه اين رويارويي ها منطقي، سالم و با هدف عاليه باشد.
"سجاد ماه فروش" از ديگر دانشجويان تهراني است كه معتقد است: نزدیکی محل کار یا زندگی و نیز داشتن فعالیت های نسبتاً یکسان یا خوابگاه های مشابه، نوعي علاقه و ارتباط را ميان دانشجویان به وجود می آورد.
به گفته وي در اثر این نزديكي و مجارت كاري يا زندگي، ممکن است نگرش ها و احساس سرنوشت کم و بیش یکسانی ميان آنها ايجاد شده و این خود می تواند تا اندازه ای بر دلبستگی میان آنان به هنگام برخورد با یکدیگر کارگر افتد.
اما يكي ديگر از زمينه هاي ايجاد روابط ميان دانشجويان دختر و پسر، احساس نياز آنها براي داشتن يك مكمل جهت ادامه زندگي است.
"زينب تاراني" كه به تازگي وارد محيط دانشگاهي شده و دو ترم بيشتر از حضور او در دانشگاه نمي گذرد، در اين باره مي گويد: یکی از مفاهیم رایج در بررسی روابط نزدیک، نیاز به داشتن مکمل است.
وي ادامه مي دهد: بسیاری گمان می کنند که اگر نیازها و خواست های یک زوج بیشتر هماهنگ باشد تا همانند، رابطه آنان خوشایندتر خواهد بود.
این دانشجو معتقد است: خشنود کننده ترین روابط معمولاً از آن دوستان یا زن و شوهرانی است که دارای دلبستگی های یکسان و نگرش ها و ارزشهای همانند و حتی زمینه و پایگاه اجتماعی یگانه یا دست کم نزدیک به هم باشند. از اين رو اگرچه افراد ممکن است برای داشتن مکمل در برخی نیازها و ویژگی های خود به سوی یکدیگر کشیده شوند، اما بررسی ها روی هم رفته نشان می دهد که همانندی غالباً مهم تر است تا مکمل داشتن.
به عقيده دانشجويان تهراني، روابط متقابل بين دو جنس كه با معيارهاي عرفي و شرعي حاكم بر جامعه منطبق نباشد، موجب مي‌شود نه تنها ارزشها و هنجارهاي رسمي و عرفي مرتبط با روابط دو جنس به چالش كشيده شود، بلكه به تبع آن احكام و دستورات شرعي نيز به نوعي تضعيف مي‌شوند.
مسأله روابط بين دو جنس ممكن است در برخي محيط ها نمود و بروز بيشتري داشته باشد. محيط دانشگاهي يكي از اين محيط ها است كه مسأله روابط دو جنس در آن تبديل به يك مسأله اساسي شده است. چرا كه دانشجويان عمدتاً جوان و مجرد هستند و تا زمان ورود به دانشگاه نيز تجربه اي از اختلاط دختر و پسر در يك محيط ندارند.

از آنجايي كه رفتارها و روابط انساني تحت تأثير نگرش‌هاي افراد پديد مي‌آيند، سنجش نگرش آنها در اين زمينه جايگاه اساسي دارد.
نگرش، ساخت ذهني مخفي در شخصيت است و آن را مي توان آمادگي ويژه فرد از نظر رواني در رويارويي با پديده‌ها، مسایل و وقايع و در نتیجه بروز عكس العمل توأم با هيجان نسبت به آنها دانست. نگرش افراد ناشي از گذشته افراد و تجربيات مختلف زندگي است.
اما دكتر "علي اصغر احمدي" روانشناس و استاد دانشگاه تهران درباره روابط ميان دختر و پسر در دانشگاه ها معتقد است كه اصل وجودي روابط ميان دختر و پسر اصلی انكار نشدني است كه بايد در محيط هاي دانشگاهي وجود داشته باشد.
وي در گفت وگو با خبرنگار سايت كانون انديشه جوان اظهار داشت:: روابط ميان دانشجويان دختر و پسر به سطوح مختلف تقسيم مي شود كه در شرايط فعلي ميزان سطوح روابط نامشروع و غير متعارف رو به افزايش است. 
وي در ادامه تأكيد كرد: روابط دانشجويان تا سطحي كه عرف و شرع اسلامي را زير سؤال نبرد بدون اشكالي و منظقي است، اما وقتي به دلايل مختلف از حد ايده آل خود خارج شده و حتي به روابط جنسي مي انجامد، مورد اشكال است.
دكتر احمدي با بيان اينكه تحقيقات بسياري در خصوص روابط بين دانشجويان صورت گرفته، تصریح كرد: در اين تحقيقات پاسخ هاي مختلفي پیرامون روابط ميان دانشجويان ارائه شده كه عمدتاً دوستي هاي سالم و روابط در حد محيط دانشگاهي را ترجيح داده اند.
وي با بيان اينكه بسياري از دانشجويان روابط سالم و اسلامي را مي پسندند، تأكيدكرد: گروه هايی نيز وجود دارند كه در روابط خود مسایل جنسي را هم معقول دانسته و حتي به زندگي در كنار هم عقيده دارند.
اين استاد دانشگاه در خصوص اينكه چه عواملي منجر به بروز روابط غير معمول در ميان دانشجويان مي شود، بیان داشت: علت هاي گوناگوني براي اين امر وجود دارد. ضعيف بودن ابزارهاي ارتباطي و كنترلي در دانشگاه ها، اوقات فراغت زياد در دانشگاه ها، بيكاري اغلب دانشجويان در محيط هاي دانشگاهي، تنهايي و دوري از خانواده و ... همه و همه از عواملي هستند كه در گرايش دانشجويان به روابط با جنس مخالف تأثير زيادي دارد.
به گفته وي ميزان گرايش به روابط در ميان دانشجويان شهرستاني با توجه به دوري از خانواده، احساس نياز به توجه و محبت اطرافيان و داشتن اوقات فراغت زیاد، بيش از ديگر دانشجويان است.
احمدي در خصوص چگونگي كنترل روابط ميان دانشجويان از سوي مسؤولان گفت: اگر شرايطي فراهم شود تا دانشجويان مدت زمان كمتري را در محيط هاي دانشگاهي بيكار بوده و يا دانشجويان اغلب در شهرهاي محل زندگي خود مشغول به تحصيل باشند، ميزان روابط ميان دانشجويان و اشکال نامعقول آن كاهش مي يابد.
وي به برخي تبعات ناشي از روابط موجود ميان دانشجويان اشاره كرد و گفت: در اين نوع روابط با توجه به تكرار ديدارهاي ميان دانشجويان، دلبستگي خاصي ميان آنها ايجاد شده به نوعي كه در تصميم گيري ها بر قوه تعقل دانشجويان نيز تأثير گذار است. به همين سبب در برخي روابط، دانشجويان ميل به روابط جنسي نیز پيدا مي كنند كه البته در اين گونه موارد اين دانشجويان دختر هستند كه لطمات بيشتري ديده و آينده آنها به خطر مي افتد.
احمدی در بخش دیگری از سخنانش تأكيد كرد: بعضی از دانشجویان بدلیل ایجاد روابط غلط و بروز برخی مسایل، مجبور به پنهان کاری شده و تا آخر عمر امکان تشکیل زندگی را پیدا نمی کنند.
عضو هیأت علمی گروه روانشناسی دانشگاه تهران، در پاسخ به اين سؤال كه ميزان اعتقادات ديني و مذهبي در ميان دانشجويان تا چه ميزان در گرايش آنها به روابط با ديگر دانشجويان مؤثر است خاطرنشان كرد: در برخي موارد ديده شده است كه دانشجويان به روابط نامشرع و غير جنسي كاملاً اعتقاد داشته و آن را خلاف عرف نمي دانند، اما آنچه مشخص است ميزان گرايش به روابط غير عرفي در ميان دانشجوياني كه سطح اعتقادي بالاتري دارند كمتر است.