محمد اكبري

در رابطه با نقش و حضور زنان در عرصه های مختلف اجتماع و بهره مندی ایشان از آزادی های مشروع، در سال های پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران بسیار گفته ایم و شنیده ایم. چه بسیار جهادگران مبارزی که چه در زمان طاغوت ستم شاهی که زن را به بهانه ی ایجاد سپاه دانش یا حضور در کاخ جوانان و محافل خوشگذرانی مورد استفاده ی ابزاری قرار می دادند و چه در زمان تحقق نظام اسلامی که پیدایش آن بشارتگر آغاز فصل نوینی از عزت و سربلندی اجتماعی برای زنان مسلمان ایران بود، برای تحقق این عزت و سربلندی از هیچ تلاشی فروگذار نکرده اند.
حال که در آستانه ی ورود به دهه ی چهارم انقلاب آزادی آفرین جمهوری اسلامی ایران هستیم، ضرورت دارد تا با توجه به شعارها و اهداف انقلاب ضمن در نظر داشتن تحولات اجتماعی صورت گرفته طی سه دهه ی اخیر، رشد و پیشرفت تکنولوژی و فراز و فرودهای پشت سر گذاشته ی سیاسی - فرهنگی کشور و به میدان آمدن نسل سوم انقلاب، نگاهی به گذشته و حال وضعیت زن در اجتماع داشته باشیم. اكنون بايد به این سؤال پاسخ داد که آیا حقوق حقه ی موجودی که شریعت اسلام تأکید فراوانی بر نقش سازنده ی او در اجتماع اسلامی داشته و خداوند در قرآن از آن به عنوان "ریحانه" یاد کرده برآورده شده است؟ آیا علی رغم جفا و سیاهکاری های تاریخی به زن، امروز وي مورد آن عزتی که قرآن برای او ترسیم کرده، واقع می شود؟ آیا در جامعه ی اسلامی ایران مورد استفاده ی ابزاری صاحبان زر و زور قرار نمی گیرد؟

زنان در مكان هايي خالي از خانواده
برای پاسخ به این سؤال ها سری به اجتماع می زنیم. در یکی از پارک های شهر تهران و در یک روز گرم از روزهای پایاني بهار 87 با "محبوبه یزدانی" 26 ساله که دانشجوی رشته ی زبان است به گفتگو می نشینم. او که علاوه بر درس خواندن، در یک شرکت تبلیغاتی نيز کار می کند، در پاسخ به سؤال ما مبنی بر اینکه زن امروز در اجتماع چقدر احساس آزادی و استقلال دارد و آیا این آزادی و استقلال مطابق دیدگاهی است که اسلام برای زن ترسیم کرده، می گوید: «من می توانم به جرأت بگویم تا به این سن که رسیدم به درستی معنی واقعی آزادی و حقوق زن از دیدگاه اسلام را درک نکرده ام، لذا نمی توانم در مورد آن نظری بدهم. اما این را می دانم که طی سال های اخیر حضور زنان و بخصوص دختران در بخش های مختلف جامعه چشمگیر بوده که به عقیده ی من گذشته از دیدگاه های مختلف، از نظر اخلاقی ورود زنان در برخی مشاغل به صلاح نمي باشد. بعنوان مثال شاهدیم که امروزه حتی بعضی فروشگاه های لباس های مردانه و یا فروشگاه های لوازم صنعتی واقع در مکان های خالی از خانواده همچون محیط های صنعتی جاده ی کرج، زن هستند. که به عقیده ی من این صحیح نمی باشد. زن امروز در خیابان های تهران نوارهای نازک کاغذی معطر عطر فروشان را به خاطر خریدن عطر به عابران در پیاده رو می دهد. در مغازه های فست فود (fast food) فروشندگی می کند و یا بعضاً در کارخانه ها، گاراژها و فروشگاه های قطعات ماشین های سنگین، در نقش فروشنده فعالیت دارد. چرا؟ چون بسیاری از افراد جامعه اعتقاد دارند با این کار فروش و سود کار بیشتر است!»
او در مورد شغل خود و علت اینکه در شرکت تبلیغاتی کار می کند هم می گوید: «با این حال من خود احساس می کنم اشتغال و فعالیت زن در حوزه ی خارج از خانه امتیازات فراوانی برای زنان و بخصوص دختران دارد. از آنجایی که به عقیده ی من بسیاری از مشاغل در خور شأن زنان جامعه نیست و چه بسا حضور در آن محیط ها، برای زنان خالی از خطر و ضرر نباشد، به سختی توانستم شغلی مناسب روحیات خود با حفظ ارزش های تعریف شده ام بیابم. این باور را دارم که کار کردن زن امروز بیرون از خانه برای جامعه یک ارزش تلقی می شود؛ چرا که علاوه بر ایجاد استقلال مالی دختران، باعث مي گردد تا در خصوص ازدواج و گزينش همسر نيز انتخاب مناسب تري داشته باشند. چون اغلب پسران برای تشکیل خانواده، دختران شاغل را بر دختران خانه نشین ترجیح می دهند.»
در گوشه ی دیگر پارک "آرزو سیف اللهی" دانشجوی روان شناسی روی نیمکت با دوست خود سارا نشسته است. او 20 سال دارد و در کنار درس خواندن، ورزش و نقاشی می کند. گویا نگاه آرزو به زندگی به گونه ی دیگری است؛ او در پاسخ به سؤالمان مبنی بر ميزان احساس آزادي و استقلال دختران و زنان جامعه ی امروز، می گوید: «به عقیده ی من دختران و زنان امروز هر کدام به نوعی متفاوت از یکدیگر آزادی و استقلال را معنا می کنند و هر یک به فراخور آگاهی خود از آن قرائتی درست دارند. من فکر می کنم در کنار بسیاری از محدودیت های ظاهری، فرصت های بسياري برای دختران بوجود آمده که حتی برای پسران قابل دسترسی نیست. دختران و زنان در جامعه ی کنونی بنابر استعدادهای خود در جامعه حضور دارند و بخاطر بعضی ملاحظات و مراعات های اجتماعی نسبت به زن در برخی موارد صاحب فرصت های بهتری نسبت به پسران هستند. به نظر من اين دور از انصاف است در كشوري كه يكي از پرفروش ترين بازارهاي لوازم آرايش زنان است و تقاضا بيشتر از عرضه، به اين اعتراض داشته باشيم كه چرا تبليغ لوازم آرايشي بر روي بيلبوردهاي شهر با تصوير زن وجود ندارد! چون دختران و زنان امروز ايراني بزرگترين بازار تقاضاي لوازم آرايشي را در جهان درست كرده اند و ديگر نيازي به تبليغ براي آنها نيست. و يا اينكه نبايد اعتراض داشته باشيم كه فرصت شغلي براي خانم ها در جامعه وجود ندارد، زيرا علي رغم اينكه خود علاقه اي به كار كردن بيرون از خانه ندارم و آن را غير ضروري مي دانم، اما مي بينم كه دختري در يك شركت خصوصي مشغول به كار است و ماهانه حدود 450 هزار تومان حقوق مي گيرد و برادر او كه هر دو ساكن جنوب شهر تهران هستند، در يك پيك موتوري ماهانه 200 هزار تومان حقوق دريافت مي كند؛ اين در حالي است كه هر دو داراي مدرك ديپلم هستند.
سيف اللهي با اعتقاد به اينكه بسياري از خانم ها راحت تر از آقايان كار پيدا مي كنند و در بيشتر موارد موقعيت كاري يك مرد بيكار را اشغال مي كنند، ادامه داد: من فكر مي كنم براي خانم هاي كه آزادي و استقلال را اينگونه معنا مي كنند، شرايط فعلي بسيار ايده آل است، اما اين آزادي نيست. آن طور كه در تعاليم ديني مطالعه داشتم و از خانواده خود يافته ام، اشتغال زن تنها در شرايط ضرورت است كه بايد مورد توجه قرار گيرد، وگرنه در صورت توانايي اقتصادي مرد، زن حق بهره مندي مناسبي از اموال شوهر را دارد. نگاه به كاركردن زن در بيرون از خانه بعنوان تفريح و سرگرمي نيز نگاه درستي نيست، زيرا به عقيده ي من آن كاري تفريح است كه وظيفه و رسالت اشخاصي در آن باشد؛ حال اينكه رسالت زن به گونه ي ديگري عنوان شده، يعني در وهله ي اول تربيت و حفظ خانواده و فرزندان خود و هدايت آنها به كمال و سعادت است. آنطور كه خانواده و خصوصاً پدرم به من آموخته اند و آنگونه كه خودم درك كرده ام، نگاه برخي دختران و زنان امروز جامعه به مسأله حقوق و آزادي نگاهي غلط و غرب زده است. بعضي از زنان آزادي را در اشتغال، آرايش و خريد مي دانند و اين تأسف آور است. اين تفسير به اين خاطر است كه اين افراد از دنياي تحجر به دنياي متعفن غرب پناه برده و در حال فرارند.

ظريفه هاي ونوسي بر روي بيلبوردهاي تبليغاتي
براي يافتن پاسخ مناسب تري به سؤال مهمتري كه "آيا زنان امروز در برخي موارد مورد استفاده ي ابزار تجارتي قرار مي گيرند." به سراغ يكي از اعضاي كميسيون حقوق و قضايي مجلس شوراي اسلامي مي رويم؛
حجت الاسلام "سيدمصطفي طباطبايي نژاد" نماينده مردم شهرستان اردستان در مجلس هشتم است. جلسه ي علني پايان يافته و او در گوشه لابي مجلس بر مبل سبز رنگي تكيه زده و گويا منتظر شنيدن اذان ظهر و اداي نماز مي باشد. در  كنار او مي نشينم و از او مي خواهم تا برايم بازگو كند آنچه را كه در پاسخ ديگران نيافتم. وي مي گويد: نگاه ابزاري به زن ديدگاه رايج جهان استكباري غربي است. بايد در نظر داشته باشيم كه امروز در جامعه سه ديدگاه و نظر نسبت به زن وجود دارد؛ ابتدا ديدگاه اسلام در خصوص زن كه در صورت تبيين و ارائه صحيح، عالي ترين نظر نسبت به زن است كه اين نگاه پس از پيروزي انقلاب اسلامي بيشترين مخاطب را يافته است. در عين حال علاقمندان بسياري هم در جهان غرب و به خصوص در قشر زنان غير مسلمان در سال هاي اخير پيدا كرده كه اين خود مبين قدرت و ارزش يافتن اين ديدگاه مي باشد.
نظر ديگر ديدگاه تحجر است كه قائل به حضور زن در عرصه هاي اجتماعي و حتي اظهار وجود در حوزه ي خانواده نيست و متأسفانه در جامعه ي ما و برخي جوامع مخاطباني دارد. آخرين ديدگاه نيز نگاه غرب به زن است، كه اين نگاه علي رغم ظاهر فريبنده ي خود، بواسطه ي رسانه هاي غربي براي جوامع ديگر به نمايش گذاشته كه سراسر استثمار است؛ استكبار غرب با ارائه اين تصوير فريبنده و دروغين از زن آزاد غربي به جوامع و بخصوص زنان، قادر خواهد بود بيشترين سوء استفاده را از اين قشر و نهايتاً اين جوامع داشته باشد.
طباطبايي نژاد به وظايف مسؤولين فرهنگي اشاره كرد و گفت: در حقيقت وظيفه ما مسؤولين و ملت آن است كه در اين برهه از زمان كه طبق فرمايش مقام معظم رهبري جامعه نيازمند مهندسي فرهنگي است، در خصوص زنان با ابزار تبيين و تبليغ نگاه اسلامي به زن، نظريه غربي و تحجرآميز جامعه را از بين ببريم و زمينه ي بهره مندي زنان از حقوق تعريف شده ي خود در اسلام را با استخراج آن از منابع و ارائه آن به جامعه مهيا سازيم.
وي افزود: به ياد داشته باشیم كه بسياري از حقايق مي تواند بواسطه ي عدم تبيين و عدم آگاهي از آن، در نظر افراد جامعه ارزشمند به نظر نرسد و بسياري از اباطيل بخاطر تبليغات فريبنده در نظر افراد جامعه رنگ حقيقت داشته باشد.
ما شاهد هستيم كه بخاطر عدم تبيين و ارائه صحيح فرهنگ اسلامي، يك زن از حقوق حقه ي خود در جامعه اسلامي بي اطلاع است و بخاطر همين درك نادرست زمينه ي جذب وي به فرهنگ غرب و تمايل به ابزار شدن در آن بوجود مي آيد.
اين عضو كميسيون حقوق و قضايي مجلس شوراي اسلامي با اشاره به فرمايش مقام معظم رهبري مبني بر نياز جامعه به يك مهندسي منسجم و هدفمند فرهنگي جهت مواجهه با شبيخون فرهنگي، اظهار داشت: رسانه هاي ما بايد الگو سازي و فرهنگ اسلامي ايراني را تبليغ كنند؛ نه اينكه خود مروج ابتذالات رايج فرهنگي غرب در خصوص قشر زنان جامعه باشند. سريال هاي تلويزيوني و پيام هاي بازرگاني بايد مروج فرهنگي اسلامي باشد و نبايد در آن شأن و مقام زن و مرد به گونه اي نامتعارف تبليغ گردد. به عقيده ما مهندسي فرهنگي براي پايداري ارزش هاي جامعه در شرايطي كه زير بمباران امواج اومانيستي هاليودي قرار گرفته و دسترسي افراد به ابتذالات رسانه اي بسيار سهل الوصول است، امري حياتي است.
طباطبايي نژاد در گرما گرم گفتگويمان با بلند شدن صداي ملكوتي اذان ظهر، كلام را خلاصه كرده و با عذرخواهي به نمازخانه مي رود و مرا با انبوهی از سؤالات ايجاد شده ي ديگر تنها مي گذارد.

واقعاً چرا بايد در برنامه هاي تلويزيوني سال هاي اخير، پيش بند بستن مرد، در آشپزخانه بودن و جاروبرقي كشيدن يك فضيلت باشد و سوار شدن زنان پشت خودروهاي لوكس يك واجب عيني تلقي گردد!؟
چرا بايد در سريال هاي تلويزيوني ما، زنان را همان موجودات ونوسي معرفي كنند؟ زناني كه كارهاي محيرالعقول انجام مي دهند. خانم هاي پليسي كه گوي سبقت را از همكاران مريخي خود ربوده و در فجيع ترين صحنه هاي جنايي حضور دارند، و پدري كه مهربانانه فرزندش را به دندان گرفته، به اداره پليس مي آورد تا بلكه پس از چندين شبانه روز، چشمان اين كودك به ديدن مادراش منور گردد!

چرا بايد در يك روزنامه كثيرالانتشار كشور، حدود نصف يك صفحه را خانمي با آرايش آنچناني و لباس هاي اينچنيني پر كند؟ خانمي كه هدف از حضور او با آن نگاه آتشين و شعله هاي روي لباسش چيزي نيست جز تبليغ يك آبگرمكن!
علت اين همه اغراق چيست. آيا همه ي اين به تصوير كشيدن ها اتفاقي است؟راستي آيا رسانه ي ملي نمي تواند مابين برنامه هايش در كنار پيام بازرگاني، پيام اخلاقي پخش كند؟ نه، اصلاً برگردم سراغ سؤال اول؛ نقش واقعي زن در جامعه امروز چيست؟ اينها استفاده ي تبليغي به حساب مي آيد يا سوء استفاده؟