فرشيد اسحاقي

عکس از: محمد گل خواه

قسمت دوم

دود سیگار از در و دیوار دانشگاه بالا می رود
اما علاوه بر افزایش گرایش مصرف دخانیات در عموم شهروندان، در سال های اخیر تب مصرف دخانیات به خصوص در میان دانشجویان و افراد جوان رشد بسیاری یافته، به طوری که اغلب در فضاهای آموزشی و دانشگاهی نخ های سیگار بر لبان دختران و پسران دانشجو ديده مي شود.
این روزها بسیاری از دانشجویان سیگار کشیدن را امری عادی و طبیعی می دانند و جالب اینجاست استعمال دخانیات میان دانشجویان رشته های پزشکی، با وجود علم بر تبعات و مضرات آن ،رو به افزایش است.
اينكه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي اعلام مي كند شمار دانشجويان دختر سيگاري تا حدودي افزايش يافته، همان زنگ خطري است كه نمي شود شنيد و نشنيده گرفت. اينكه بايد منتظر باشيم شمار دختران سيگاري از مردان پيشي بگيرد، شايد بدين معنا باشد كه آينده چندان از آن سلامت جامعه نيست.
بررسي هاي انجام شده در سال 80 نشان مي دهد كه مصرف سيگار در دوران تحصيل در مراكز دانشگاهي در ميان دانشجويان پسر سال اول 8/21 درصد است كه در سال آخر به 4/28 درصد افزايش مي يابد. اين در حالي است كه طبق آمار كلينيك ترك دخانيات تهران، مصرف سيگار در ميان دختران دانشجوي سال اول 7/2 درصد است كه تا سال آخر دانشگاه به 8/7 درصد افزايش پيدا مي كند كه تفاوت معناداري، بيش از 3 برابر وجود دارد.

(یکی از دانشگاه های تهران)

عده اي گرايش رو به رشد دختران به سيگار را به دليل گسترش جريانات فمينيستي مي دانند. دكتر "غلامرضا حيدري"، عضو كميته كشوري كنترل دخانيات وزارت بهداشت در اين رابطه مي گويد: گسترش جريانات فمينيستي مهمترين علت گسترش مصرف سيگار در ميان دختران به ويژه دانشجويان است. به اعتقاد عده اي مصرف سيگار نوعي حق برابري با مردان تلقي مي شود، به همين دليل نمايش استعمال آن به رغم برخي موانع فرهنگي و اجتماعي جامعه براي زنان، نوعي ساختارشكني تلقي مي گردد. چراكه اغلب دختران به طور متوسط در سن 5/19 سالگي به سيگار روي مي آورند.
حتي اگر قبول كنيم گسترش سيگار در ميان دختران دانشجو به نگرش هاي جديدي برمي گردد كه بيشتر در دانشگاه ها جريان دارد، نمي توانيم گسترش سيگار در ميان دختران دانش آموز را به اين پديده نسبت دهيم، اينكه حدود 5 درصد از دانش آموزان دختر تهراني سيگاري هستند. طبق همين آمار كه از سوي آموزش و پرورش اعلام شده است، 16 درصد پسران دانش آموز نيز سيگار مي كشند.
جالب اينجاست كه شمار دختران سيگاري در مناطق 11 و 12 تهران بيشتر از ساير مناطق است. به گفته عضو كميته كشوري كنترل دخانيات وزارت بهداشت، امروزه آمارها حاكي از آن است كه در كشور انگلستان مصرف سيگار زنان 23 درصد، و مردان 21 درصد است. اين در حالي است كه در بسياري از كشورهاي پيشرفته نيز همين روند در چند سال آينده قابل پيش بيني است. به طوري كه مصرف سيگار در زنان به مراتب بيشتر از مردان خواهد بود.
گرچه هنوز چنين آماري را نمي توان به جامعه ايراني نسبت داد، اما پيش بيني مي شود در آينده اي نه چندان دور مصرف سيگار مردان حدوداً در 30 درصد متوقف شود، در حالي كه مصرف سيگار در زنان به روند افزايشي خود ادامه مي دهد. بسياري از کارشناسان بر اين باورند که گسترش فعاليت هاي فرهنگي، هنري، اجتماعي و سياسي در دانشگاه ها، در کنار ارائه آموزش هاي لازم به دانشجويان مي تواند نقش مهمي در مصون سازي دانشجويان داشته باشد. نتايج پژوهش ها "در سال هاي گذشته نشان داده است که فعاليت در سازمان هاي غيردولتي دانشجويي، برپايي نمايشگاه عکس و فيلم، اجراي نمايش و پر کردن اوقات فراغت دانشجويان به صورت مفيد، در کاهش گرايش به مصرف مواد مخدر بسيار مؤثر بوده است.

نمی دونم چرا ولی سیگار آرومم می کنه!
"مهسا نیکنام" یکی از دانشجویان رشته مهندسی برق که حدود شش ماه بعد از ورود به دانشگاه به مصرف دخانیات روی آورده، در  گفتگويي صميمي با خبرنگار سايت، گفت: نمی دونم چرا؟ ولی کشیدن سیگار آرومم می کنه. هر وقت سیگار می کشم، احساس می کنم استرس و فشار روحی ندارم. به خصوص وقتی سر کلاس با استادام یا همکلاسی هام بحث می کنم، یا شب های امتحان، دو پک به سیگار یه دنیا می ارزه.
وی در پاسخ به اینکه آیا از تبعات و عوارض مصرف سیگار خبر ندارد، گفت: چرا. خیلی خوب هم از عوارض مصرف سیگار خبر دارم، اما دیگه عادت کردم. شب اگه سیگار نکشم، نمی خوابم و صبح که از خواب پا می شم، باید قبل از صبحانه یه نخ سیگار بکشم.
مهسا اولین مرتبه ای را که مجبور به سیگار کشیدن شده موقعی می داند که برای آمدن به تهران و استقرار در خوابگاه دانشجویی یک هفته تمام با خانواده اش مشاجره داشت: اینقدر پدر و مادرم سنتی فکر می کردند که اجازه نمی دادند برای تحصیل به تهران بیام. یک هفته خون دل خوردم و فشار روانی رو تحمل کردم که بالاخره بعد از راضی کردن خانواده ام برای اومدن به تهران، به نشانه اعتراض اولین سیگار را کشیدم.

(همان دانشگاه)

سیگار کشیدن تو دانشگاه، مثل خوردن چای
"رضا مقدسی" دانشجوی سال آخر فیزیک هسته ای، با بیان اینکه "سیگار کشیدن تو محیط دانشگاه، مثل خوردن چای لحظه به لحظه اتفاق می افته،" گفت: توی چند سال اخیر، سیگار کشيدن دانشجوها کاملاً عادی شده، به طوری که الان دیگه کسی چپ چپ به دانشجوی سیگاری نگاه نمی کنه.
رضا تأکید کرد: الان در بسیاری از دانشگاه ها و مراکز آموزشی، علناً سیگار در بوفه دانشگاه فروخته می شه و کسی هم ایرادی نمی گیره.
وي علت اصلی گرایش دانشجویان به مصرف سیگار را استرس های بیش از اندازه در محیط های دانشگاه، امکانات کم، هدفمند نبودن و آگاهی کم آنها از چگونگی حضور در دانشگاه می داند.
این دانشجوی تهرانی با ضروری خواندن برخورد با مصرف سیگار در دانشگاه ها از سوی مسؤولان، گفت: متأسفانه جدی نگرفتن ممنوعیت استعمال دخانیات در بسیاری از دانشگاه ها موجب ترویج آن شده.

چه باید کرد؟
اما کارشناسان معتقدند علاوه بر زمینه های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در بروز گرایش مصرف دخانیات در جوانان و به خصوص دانشجویان، مشکلات روان شناختی نیز در گراییدن آنها به استفاده از مواد دخانی مؤثر است.
دکتر "مجید جمشیدیان" استاد دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار سايت كانون انديشه جوان، با بیان اینکه در همه اموری که مربوط به اختیار انسان می شود چه در ایجاد و چه در ترک آن چهار عامل مهم "علم و آگاهی"، "علاقه و تنفر"، "مهارت و امکان" نقش اساسی را ایفا می کند، گفت: در گرایش دانشجویان و عموم جوانان به مصرف مواد دخانی نیز شاهد هستیم این چهار عامل مهم روانی تأثیري بسزا دارد.
وی با بیان اینکه آگاهی داشتن از مضرات و تبعات مصرف مواد دخانی در دانشجویان، در مقوله ترک مصرف سیگار مؤثر است، تأکید کرد: از سویی برخی آگاهی های غلط چون این باور که مصرف سیگار باعث آرامش روحی و روانی دانشجو شده یا ذهن او را باز می کند، در گراییدن دانشجو به سمت سیگار تأثير دارد.
جمشیدیان به علاقه و تنفر در استفاده از مواد دخانی اشاره کرد و گفت: مشکلات فردی دانشجویان چه در جامعه و زندگی شخصی و چه در محیط دانشجویی به نحوی است که علاقه افراد به سلامت شخصی آنها بسیار کم شده و این امر موجب می شود خیلی اوقات با داشتن آگاهی از مضرات سیگار، به مصرف آن بپردازند.
به گفته این استاد دانشگاه، از طرفي علاقه داشتن به سلامتی فردی و تنفر از بیماری ها ی روحی - روانی در دانشجو، کمک می کند تا او از مصرف مواد دخانی اجتناب ورزد.
وی ادامه داد: شرایط محیطی زندگی دانشجو نیز به گونه ای است که بسیاری از تصمیمات را بدون هوشیاری کامل مي گيرد و بعد که متوجه تصمیم خود می گردد، تازه پی به اشتباه خود می برد.
جمشیدیان نقش داشتن مهارت در استفاده و ترک مواد دخانی در دانشجویان را همسو با دو عامل دیگر دانست و تصریح کرد: دانشجو باید در بسیاری از اوقات، مهارت جایگزینی نیاز ها و رفع مشکلات را داشته باشد؛ که در بسیاری از مواقع به دلیل نبود این مهارت، وقتی دچار استرس و فشار روحی می گردد، مهارت جایگزین کردن روش های سالم کسب آرامش همچون استراحت کردن، تنفس عمیق، راه رفتن و ... را ندارد و از روش های ناسالمی چون استعمال مواد دخانی بهره مي برد.
وی با اشاره به دسترس بودن امکان استفاده از مواد دخانی در دانشجویان خاطرنشان کرد: نبود امکاناتی چون کلوپ های ارزان و مناسب ورزشی برای اوقات فراغت دانشجو، موجب شده تا چهار عامل مؤثر در استفاده از مواد دخانی دانشجویان تکمیل شده و شاهد رشد میزان مصرف دخانیات در آنها باشیم.
به گفته وی تا زمانی که چهار عامل فوق به درستی و به طور کامل برای دانشجو فراهم نشود، نمی توان انتظار کاهش مصرف سیگار را در میان آنها داشت.

... قسمت اول