محبوبه ولي

این روزها آدم ها خواه ناخواه در معرض امواج گوناگوني قرار دارند؛ از موج های دکل های مخابراتی گرفته تا موج رادیو و تلویزیون و موبایل و میلیون ها موج دیگر. به هر حال این بخشی از ثمره و برکات(!) تکنولوژی است. اما فارغ از این موج های علم فیزیک، موج هایی نیز از عالم سیاست، اقتصاد، انسان شناسی و علوم مشابه به سوی انسان امروز گسیل می شوند؛ موج هایی به مراتب خطرناک تر و نامرئی تر از موج های تکنولوژی!
شاید زمانی جریاناتی مثل مارکسیست شکل می گرفت و داغ می شد. یا حتي مدتی دورتر، دور کمونیست ها بود و عرصه، عرصه ی یکه تازی آنها و یا هر اندیشه و فلسفه ای كه همسو با برخی پدیده ها و در تقابل با برخی دیگر پا به میدان می گذاشتند و جوانمردانه رو در رو می جنگیدند. اما امروز، جنگ فکر و اندیشه نیز مثل تقابل های فیزیکی و جغرافیایی، رنگی ناجوانمردانه به خود گرفته است.
این روزها ذهن و مغز هر آدم اهل اندیشه ای را که بگشایی، جنگلی از افکار، ایده ها، شنیده ها و دیده ها از مکاتب و دیدگاه های شرق و غرب می یابی که اساساً هم نمی فهمی این همه درخت بی ربط، هر کدام از کجا به این جنگل آمده اند. آشفتگی ای از آراء و سلایق گوناگون که برخی حساب شده و با برنامه ریزی، ذهن مخاطب را آماج تیرهای خود قرار داده اند و برخی هم باری به هر جهت و بی هدف، از بد روزگار راه به آن کج کرده اند. آن وقت آن آدم بیچاره می ماند و هزار شبهه و سؤال. وسط این زمین گرد دایره وار ایستاده است و همچنان که بی نهایت خط از مرکز دایره به محیط آن می توان رسم کرد، بی نهایت راه پیش پای اوست که نمی داند کدام راه است و کدام بیراهه. سؤالات و شبهات و ادعاهای جدیدي که هر روز هم نوتر از دیروز می شوند؛ از حقوق زن و فمنيسم گرفته تا حیات پس از مرگ و فلسفه قیام عاشورا. اينها همه سندی بر این مدعاست که متأسفانه یا خوشبختانه جوان امروز درگیری های فکری بسیار دارد و در بسیاری از مواقع نیز امواج نامرئی بی ريشه و بي نام و نشاني، اندیشه ای او را هدف می گیرند.
در این بین استفاده از ذخاير فکری و اندیشه ای می تواند این جنگل را از گزند آفات پاک کند. ذخايری که بیش از اندیشه ی بلندشان، زبانی شیوا و قلمی گویا داشته اند. شهید دکتر "سید مرتضی مطهری" را می توان بی تردید در صدر چنین ذخايری یافت. صاحب قریب به نود عنوان کتاب، چون "انسان و ایمان"، "انسان و سرشت"، "اسلام و مقتضیات زمان"، "مسئله ربا"، "فلسفه اخلاق"، "داستان راستان"، "معاد"، "مسئله حجاب" و "فلسفه تاریخ".

بر همین اساس کانون اندیشه جوان از سال 84 پروژه "چهلچراغ حکمت" را با هدف "اندیشه شناسی موضوعی شهید مطهری" آغاز کرد. این طرح که با تصمیم و تصویب شورای علمی چهلچراغ حکمت تحت 40 عنوان در پنج بخش جمع بندی شده، نظرات و دیدگاه های استاد مطهری را در 40 عنوان به صورت 40 دفتر در اختیار مخاطب جوان و دانشجو می گذارد.
به گفته ی "عباس هژبر" مسؤول اين طرح، در فاصله ی سال 84 تا کنون، از میان 40 دفتر پیش بینی شده، 25 دفتر به کانون اندیشه تحویل داده شده، 10 دفتر در حال ارزیابی و برنامه ریزی نهایی و پنج دفتر دیگر نیز مراحل پایانی تحقیق را می گذرانند. هژبر در ادامه افزود: «پیش بینی می کنیم 10 دفتر تا نیمه اردیبهشت و پنج دفتر نيز اوایل خرداد ماه تحویل گردد.»
موضوعات این دفاتر در پنج گروه به شرح ذيل تقسیم بندی شده اند؛
گروه اول: خداشناسی، انسان شناسی، عدل الهی، نبوت، امامت و رهبری، فلسفه اسلامی و غرب، دین شناسی و مهدویت.
گروه دوم: پیامبر(ص)، امیرالمؤمنین(ع)، تربیت، اخلاق و فرااخلاق، عرفان، مرگ و زندگی(که معاد را نیز در بر می گیرد).
گروه سوم: تشیع(در دو کتاب مستقل شامل تاریخ تشیع و عقاید تشیع اسلام)، ایمان، قرآن شناسی، روشنفکری و روشنفکران، تحجر و ریشه ها و راهکارهای آن و عقلانیت.
گروه چهارم: انقلاب اسلامی، آزادی، روحانیت و حوزه های نظارت عمومی(امر به معروف و نهی از منکر)، سیاست و حکومت، اجتهاد و تقلید، عدالت اجتماعی و اقتصاد اسلامی.
گروه پنجم: ما و حماسه عاشورا، جوان یا نسل جدید، تمدن اسلامی، اسلام و دنیای متجدد، پوشش و حجاب زن، گوهری به نام نهج البلاغه و اندیشه های غرب.
عباس هژبر در مورد ویژگی این 40 دفتر می گوید: « پیش از این طرح نیز بارها آثار مکتوب شهید مطهری را مطالعه کرده و در این مطالعات متوجه پراکندگی آثارشان شده بودم، به ویژه اگر سخنرانی ها و یادداشت هایشان را هم به این مجموعه اضافه کنیم. در طرح چهلچراغ حکمت از بین این موضوعات پراکنده یکسری مباحث مهم را تنظیم کردیم که اولین امتیاز این طرح بود. چرا که تا کنون چنین کاری انجام نشده بود.
اما ویژگی خاص مجموعه این است که در هیچ جای این 40 دفتر، از زبان شهید مطهری و به نقل از وی سخنی آورده نشده، بلکه شیوه ی نگارش به نوعی بوده که مخاطب فکر کند کتابی که می خواند نوشته خود استاد است. ویژگی دیگر آن نگارش یکدست آن است. با وجود اینکه 40 محقق، این 40 دفتر را نوشته اند، اما بر اساس شیوه نامه ی نگارش واحدی نوشته و ویرایش شده، بنابراین تناقض و اشتباهات نگارشی در آن به حداقل رسیده است.»
مسؤول پروژه چهلچراغ حکمت، هر دفتر را شامل 80 صفحه ی رقعی عنوان کرد و افزود: «در هر موضوعی، از تمام آثار استاد شامل سخنرانی ها، کتاب ها و یادداشت ها استفاده شده و اصل بر اقتباس از کل آثار وی بوده است. بر اساس شیوه نامه، 80 درصد کتاب از آثار استاد استفاده شده و 20 درصد آن هم در پاورقی به اختیار نویسنده از نظرات علامه طباطبائی، امام خمینی(ره) و ... آمده است.»

وی ادامه داد: «محققین نه تنها کتاب های کوچک، بلکه تمام مکتوباتی که در مورد موضوع مورد نظر از استاد مطهری به جای مانده را یک دور کامل می نوشتند، همه ی یادداشت ها را جستجو می کردند و نهایتاً کل مطالب یافت شده برای 80 صفحه خلاصه نویسی می شد. همه ی آثار به طور دقیق بررسی می گردید و مواردی که بررسی نشده بود، ناظر تذکر می داد. لذا تصور می کنم می توان گفت مجموعه ای که تا کنون آماده و تحویل شده، 40 دفتر موضوعی زیبا از آثار استاد مطهری است که تقریباً به 90 درصد از مطلوب مورد نظر در شیوه نامه دست یافته ایم. به ویژه آنکه آقایان "پورامینی"، "ذوعلم"، "خسروپناه"، "شاکرین" و "داعی نژاد" به عنوان محققین پروژه، هر کدام مسوؤل یک گروه بودند؛ محققینی زبده، اهل قلم و آشنا با آثار استاد.»
مهندس "مسعود فیاضی"، مدیر کانون اندیشه جوان نیز با بیان اینکه حجم 40 دفتر چهلچراغ حکمت، یک دهم آثار استاد مطهری است، اظهار امیدواری کرد تمام این دفاتر امسال به بازار نشر و کتاب عرضه شود.
وی ضرورت و انگیزه پرداختن به اندیشه های استاد مطهری را چنین توضیح داد: «عمده ی نیازهای نسل جوان مباحث فکری است. بدین ترتیب که بعد از بلوغ فکری، در جوان یکسری سؤالات در مورد اعتقاداتش ایجاد می شود که باید اقناع فکری گردد و با تحلیل مسایل به صورت مستدل، بتواند آنها را بسنجد، بفهمد و در مورد آنها تصمیم بگیرد، به ویژه اینکه در ایران دو دهه ای است که یک سری مسایل فکری معارض با اعتقادات شکل گرفته است. ماهیت انقلاب و ایدئولوژی آن، بر اساس یک جهان بینی است که باید جوان امروز را نسبت به آن اقناع فکری کرد.»
فیاضی با بیان اینکه از میان ذخایر شیعه، آثار شهید مطهری از جامعیت و تنوع خوبی برخوردار است، ادامه داد: «آثار شهید مطهری جزء کم غلط ترین متن هاست. از لحاظ صحت نیز حرف اسلام است. آنچنانکه امام خمینی (ره) در مورد آثار ایشان می گفتند "من همه ی آثار ایشان را تأیید می کنم". نکته مهم تر دیگر اینکه استاد مطهری مناسب با اقتضائات مخاطب خاص خود حرف زده است. یعنی اگر هر اثری دو وجه تولید علم و عرضه ی علم را داشته باشد، آثار استاد مطهری از هر دو وجه غنی است. ایشان در تهران متمرکز بودند و مخاطب جوان خود را می دیدند و می شناختند. از این رو قلم و بیان استاد خوش فهم و بدون پیچیدگی، و سبک ایشان نیز روان و جوان پسند است.»
وی خاطرنشان کرد: «با این توضیحات، از آنجایی که ارائه ی مبانی فکری برای ما مهم است، پرداختن به آثار استاد نیز در دستور کارمان قرار گرفت. اما یک مشکل وجود داشت و آن حجم آثار استاد بود شامل 20 هزار صفحه مطلب پراکنده. برای حل این مشکل نیز سخنرانی ها مکتوب و کتاب ها خلاصه شد و بر اساس ایجاب این طرح، یک چکیده سازی محتوایی نیز صورت گرفت. از این رو چهل چراغ حکمت برای مخاطبی که حوصله ی مطالعه ی زیاد را ندارد، جامع و کامل و در عین حال خلاصه است.»
علاوه بر چهلچراغ حکمت که امسال به مخاطب جوان عرضه می شود، 40 جلد از نگاه نبوی، حدود 15 جلد سایه روشن زمانه و مجموعه ی از چشم انداز امام علی (ع) نیز به بازار می آیند.