در پاسخ به شبهات چه نکاتی را باید در نظر گرفت؟
هدف اصلی از پاسخ به شبهه، پیشگیری، زدودن یا كاهش تأثیری است كه آن شبهه در ذهن و عملِ مخاطب میتواند ایجاد كند یا ایجاد كرده است. از این جهت نگارش یك كتاب یا مقاله درباره موضوعی كه مورد علاقه مؤلّفاست، كاری است كه حساسیت آن به مراتب كمتر از پاسخ كوتاهی است كه به یك شبهه داده میشود، زیرا در یك نوشته تحقیقی، تنها هدفی علمی مطرح است ولی در پاسخ به شبهه، تأثیرگذاری بر باور و رفتار مخاطب. بنابراین دقت و ظرافت پاسخ، امری بسیار مهم است كه عدم توجه بدان، گاه موجب نقض غرض و یا نتیجه معكوس میگردد.
نكاتی كه در پاسخ به شبهات باید بدان توجه داشت، در چند بخش بیان میشود:
1. نكات علمی و محتوایی:
تبیین كامل شبهه و بازكردن محلّ نزاع؛
پذیرفتن و مشخص كردن جنبههایی از شبهه كه از حقیقت برخوردار است یا با واقعیت منطبق است؛
تمركز بر روی محور و كانون اصلیِ شبهه و پرهیز از طرح مسایل حاشیهای و غیرضروری
توجّه به مبانیای كه شبهه بر آن استوار است؛
بررسی نظریات بدیلِ مدعای اصلیِ پاسخ و نتایج آن؛
عدم استفاده از دیدگاههای سست یا اختلافی در پاسخ؛
اقناعی بودن پاسخ و مشاورهای بودن آن [نه علمیِ محض یا دستوری]؛
استفاده از نقل قولهای صریح و به جا از زبان چهرههای مورد قبولِ مخاطب [جدال احسن]؛
استفاده از روش نقضی و برهان خُلف؛
كاربردی بودن و القایی بودن نتیجه پاسخ؛
2. نكات جامعهشناختی و روانشناختیِ مخاطب:
عدم تصریح و اعتراف به شبهه بودن مسأله و شیاع آن [مگر در موارد خاصّ]؛
پرهیز از القای تقابل و تعارض با طرف مقابل؛
عدم تصریح به مراكز شبههافكن یا تعرض به آن [مگر در موارد خاصّ]؛
توجه به اصلِ «هجوم بهترین دفاع است» و به چالش كشیدن نظر شبههافكن؛
توجه به انگیزههای مخاطب در پذیرش شبهه و برخورد تلویحی با آن؛
توجه به هدف و انگیزه شخص یا مركز شبههافكن و طرح ضمنی یا صریح آن؛
همدلی با مخاطب و همراه و شریككردن او در رسیدن به پاسخ؛
تأكید بر مجال تأمل و نقد و تحقیق بیشتر در مورد پاسخ، برای مخاطب.
3. نكات اخلاقی و تربیتی:
عدم استفاده از واژگان منفی یا جدلی؛
اخلاص در پاسخ و قصد قربت در كمك به هدایت مخاطب؛
حملِ انگیزه شبههافكن به قصور علمی نه تقصیر و توطئه [مگر در موارد خاص و مُحرَز]؛
4. نكات سیاسی و اجتماعی:
پرهیز از هر نوع بیان و ادبیاتی كه شبهه برخورد جناحی و جانبداری غیرمنطقی در آن باشد؛
عدم تعرض و تعارض صریح یا تلویحی پاسخ با اصول و سیاستهای نظام؛
پرهیز از هر نوع پاسخ یا استدلالی كه به وحدت و انسجام جامعه یا اقتدار نظام آسیب برساند.
5. نكات ساختاری و ادبی:
گویا و صریح بودن بخشها و سرفصلها؛
كوتاهبودن و رسا بودن بندها و جملات؛
پرهیز از اطناب مملّ و اجمالِ مخلّ؛
رعایت قواعد ویراستاری و نگارشی؛
جمع بندی كوتاه و صریح در پایان پاسخ؛
پرهیز از بكارگیری الفاظ پیچیده و نامأنوس؛
معرفی منابعی مطمئن و متناسب با مخاطب برای مطالعه بیشتر؛
توضیح اصطلاحات علمی یا معرفی كوتاه حوادث، شخصیتها یا نظریاتی كه در متن آمده است، در پاورقی؛
پرهیز از تعابیر شعارگونه و جانبدارانه؛
به كارگیری ادبیات نو، جذاب و جوانپسند.
- در قسمت نظرات بطور مستقیم از ورد ( Microsoft Office Word) کپی نکنید .
عناوین دیگر :
جهت بهرهبرداری بهینه از پاسخها از چه راهکارهایی می توان بهره برد؟
در مواجهه با شبهه از چه قالب هایی می توان استفاده کرد؟
در پاسخ به شبهات چه نکاتی را باید در نظر گرفت؟
چه شبهه ای برای پاسخ گویی در اولویت است؟
شبهه با چه قالب هایی می تواند مطرح شود؟