شبهه با چه قالب هایی می تواند مطرح شود؟
گفته شد كه هیچگاه شبهه با عنوان و برچسب آشكار و صریح مطرح نمیشود. و شبهههای طبیعی كه بر اثر زمینهها و خاستگاههای فردی یا اجتماعی بروز مینماید، به عنوان شبهه رخ نشان میدهد و نه عوامل و منابع شبههساز، غرض خود را از طرح پرسشها، نظریات یا ابهامهای شبههافكن مطرح میسازند، علاوه بر اینكه برخی عوامل شبههساز، از كار خویش غافلند.
بنابراین كسانی كه دغدغه انحراف و تحریف فكری و رفتاری جامعه را دارند و خود را مكلف میبیند كه از فروغلتیدن جامعه به مسیر باطل پیشگیری كند، باید روشها و قالبهای طرح شبهه را بدانند تا بتوانند با توجه بهتعریف «شبهه»، آن را كشف و از راه صحیح با آن مقابله نمایند.
مهمترین این روشها عبارت است از:
1. فریضههای علمی
سوءاستفاده از عنوانِ «فرضیه علمی» برای طرح و القای شبهه، ترفندی قدیمی است. هیچ فرضیه علمی اگر همراه با انصاف علمی و تأكید بر فرضیه بودن ـ و بنابراین احتمال صدق و كذب ـ در محافل علمی مطرح شود، شبههساز نخواهد بود. اشكال اصلی در آن است كه گاه یك نظریه یا فرضیه علمی با اهداف و مبانی ایدئولوژیك و اعتقادی خاص آمیخته میشود و در قالب بیان عقلانی و منطقی، در محافل غیرعلمی برای مخاطبان غیر متخصص مطرح میگردد. حتی گاهی نظریهای كه از منظر ارائهدهنده آن كاملاً مورد تأمل و تردید است و صرفاً به عنوان یك «فرضیه» مطرح شده، توسط كسانی كه آن را ابزار القائات هدفدار خود میسازند، دستكاری شده و به عنوان یك نظریه مقبول عنوان میگردد! در نیمقرن گذشته، فرضیه «تحوّل انواع» داروین و فرضیه «مراحل تاریخی سیر جوامع» در ماتریالیسم تاریخی ماركس اصلیترین ابزارهای شبههافكنی بوده است و اكنون نیز مقولاتی از قبیل هرمنوتیك، پلورالیسم، دموكراسی، نسبیت معرفت دینی یا اصل دین و... به چنین ابزارهایی تبدیل شده است!
به نظر میرسد اصلیترین راهكار در مواجهه با این قالب تفكیك و تبیین جنبههای ایدئولوژیك از جنبههای علمی نظریه و جداسازی عناصر و اصول ثابت شده از عناصر و اصولِ ظنّی و حدسی آن است.
2. پرسش و پرسشگری
طرح پرسش، اگر با انگیزهای حقیقت جویانه همراه باشد و یا مخاطبانی متخصص و در فضاها و محیط های علمی مطرح شود، نه تنها شبههانگیز نخواهد بود كه زمینههای شبههانگیزی را خنثی كرده و راه جامعه را به سوی تأمل و باوری فكری میگشاید. اما طرح پرسشهای مصنوعی یا فرعی در باب مقولاتی كه باور و رفتار جامعه را سست میكند، برای مخاطبان نا آشنا و در محیطها و رسانههای عمومی، بدون وجود پاسخهای علمی و قانعكننده، ازقالبهای مؤثر شبهه افكنی است.
3. كشف حقیقت و مواجهه تحقیقی به جای پیروی تقلیدی
بسیاری از شبههافكنیها به نامِ تلاش برای كشف و بیان حقیقت و یا رهاكردن مخاطبان از پیروی تقلیدی و رواج مواجهه تحقیقی با مسایل فرهنگی و اعتقادی مطرح میگردد. ولی سانسور و اطلاعرسانی جهت دار و یك سویه این شبهه افكنان و گریز آنان از گفتگو و مباحثههای علمی با اهلِ نظر، دُم خروسی است كه در رفتار آنان بروز مییابد و نشانِ عدم صداقت آنان است.
4. نقد عملكردها و اصلاح امور جامعه
در عرصه مباحث اجتماعی و برای شبههافكنی در باب سیاستها، مواضع و عملكرد نظام جمهوری اسلامی، فراوان از پوشش «نقد و اصلاح» سوء استفاده میشود. برخورد گزینشی با مسایل جامعه، برجستهكردن مسایل كوچك برای در حاشیه راندن مسایل بزرگ، اطلاعرسانی ناقص یا غلط، سانسور پنهان و غیرمستقیم اخبار و واقیعتهایجامعه، ترفندهایی است كه برای القای شبهه در این عرصه بشمار گرفته میشود.
برخی دیگر از روشهای طرح شبهه عبارت است از:
ـ شایعهسازی و دروغپردازی؛
ـ تحریف دیدگاهها یا عملكردها؛
ـ استفاده ابزاری از آموزهها، عناوین یا شخصیتهای موجّه و مقبول و استناد به آن برای القای شبهه مورد نظر در مخاطب؛
ـ برجسته سازی برخی آموزههای فرعی دینی برای زیر سؤال بردن آموزههای اصلی و زیربنایی؛
ـ معرفی برخی نظریات مستند و معتبر به عنوان یك نظریه شاذّ؛
ـ طرح برخی نظریات و تبیینهای سست درباره یك موضوع و عدم ارائه تبیینهای قوی در كنار آن؛
ـ برخورد گزینشی و سوء استفاده از دیدگاهها و نظریات شخصیتها و چهرههای با نفوذ و موجّه؛
ـ طرح مبهم و ناقص برخی مباحث و مسایل؛
ـ ارائه گزارشهای توصیفی نادرست یا متعدد و مختلف برای ایجاد سردرگمی و تردید؛
ـ ارائه تحلیلها و تغییرهای غرضآلود، جهتدار و یك سویه یا مبهم و دوپهلو؛
ـ بكارگیری و روشهای منطقیِ شبههافكن و ایجاد خطاهای ذهنی در مخاطب؛
ـ مستند سازیهای دروغین و نقل ناقص یا تقطیع شده مستندات؛
ـ خلط عرصههای گوناگون بحث و درهم آمیختن استدلالهای كلامی، فلسفی، فقهی، تفسیری، عرفانی ،... و استفاده ناروا و ابزاری یا نتیجهگیریهای غیرمنطقی از آن.
قالبها
باید توجه داشت كه قالبهای گفتاری و نوشتاری تنها یكی از قالبهای شبههافكنی است. عدم جامعنگری بهقالبها، محققِ دغدغهمند را از برخورد واقعی و تلاش علمی متناسب، غافل میسازد، لذا اشارهای اجمالی به اینقالبها، ضروری است:
ـ قالبهای عملی و رفتاری از قبیل استعفاء و كنارهگیری از یك منصب و مسوؤلیت؛
ـ قالبهای هنری از قبیل كاریكاتور، موسیقی، طنز، سریال، فیلم، تأتر...؛
ـ قالبهای ادبی از قبیل شعر و رمان؛
ـ قالبهای گفتاری از قبیل همایش، گفتگو و مصاحبه، سخنرانی...؛
ـ قالبهای نگارشی از قبیل كتاب، سرمقاله، جراید،....
در این میان باید در نظر داشت كه از طریق ابزارهای اطلاعرسانی جدید و پایگاههای اینترنتی انبوهی از شبهات و القائات سوء به مخاطبان و كاربران منتقل میشود.
- در قسمت نظرات بطور مستقیم از ورد ( Microsoft Office Word) کپی نکنید .
عناوین دیگر :
جهت بهرهبرداری بهینه از پاسخها از چه راهکارهایی می توان بهره برد؟
در مواجهه با شبهه از چه قالب هایی می توان استفاده کرد؟
در پاسخ به شبهات چه نکاتی را باید در نظر گرفت؟
چه شبهه ای برای پاسخ گویی در اولویت است؟
شبهه با چه قالب هایی می تواند مطرح شود؟