آيا "شبهه" همان ترديد و تزلزل در انديشه و عمل فرد يا جامعه است؟
هر اشكال، پرسش يا ابهامي كه در برداشتها، تحليلها، تصميمات و رفتارهاي مرتبط با سعادت فرد يا جامعه، منشأ خطا و اشتباه در شناخت حق از باطل گردد، «شبهه» ناميده ميشود.
مفاهيم و واژههاي هم سنخ «شبهه»: پرسش، ابهام، نقد و اشكال، آسيب و آفت، مغالطه، سفسطه، التقاط.
بايد توجه داشت كه هيچكدام از مقولهها و مفاهيم فوق بخودي خود نه شبهه است و نه موجب و موجِدِ آن، بنابراين بسياري از پرسشها يا نقدها، نه شبهه افكن است و نه شبهه. البته ممكن است يك شبهه، در قالب پرسش يا نقد مطرح شود و نيز ممكن است اشكالات علمي يا التفاط فكري منشأ بروز يا ايجاد و اشاعه شبهه گردد، ولي شبهه ي آگاه، شبهه ي است كه مختصاتي به شرح زير داشته باشد:
- موجب ترديد و تزلزل در انديشه و عمل فرد يا جامعه شود.
- تشخيص فرد يا جامعه را در حقّ و باطل دچار انحراف سازد.
- موجب غفلت از حقّ و برداشت غلط و خلاف واقع از واقعيات گردد.
- موجب سرپوش نهادن بر واقيعات و انصراف افكار عمومي از حقّ گردد.
يك نظر يا نظريه بظاهر علمي، ديني يا فلسفي آنگاه كه به طرح اشكال، پرسش يا ابهامي منجر شود كه موجب ترديد و تزلزل فكري و عملي گردد، تنها آن جنبهاي كه منشأ چنين امري شده، «شبهه» ايجاد ميكند. بنابراين طرح هر پرسش يا اشكالي لزوماً شبهه نميباشد.
مواردي كه طرح يك پرسش يا ايجاد يك ابهام، تنها به سست شدن يك نظريه علمي، فلسفي يا ديني بيانجامد وترديد اعتقادي و عملي ايجاد نكند و سعادت فرد و جامعه را تهديد نكند، شبهه ناميده نميشود.
عناوین دیگر :
جهت بهرهبرداری بهینه از پاسخها از چه راهکارهایی می توان بهره برد؟
در مواجهه با شبهه از چه قالب هایی می توان استفاده کرد؟
در پاسخ به شبهات چه نکاتی را باید در نظر گرفت؟
چه شبهه ای برای پاسخ گویی در اولویت است؟
شبهه با چه قالب هایی می تواند مطرح شود؟