سید حسن قریشی کرین- منبع  فرهنگ، جامعه، انقلاب- انتشارات کانون اندیشه جوان

مرحوم مجلسی که در دستگاه صفویه بود، صفویه را آخوند کرد؛ نه خودش را صفویه کرد. آن ها را کشاند توی مدرسه و توی علم و توی دانش؛ تا آن اندازه ای که البته توانست.( امام خمینی ره)

مقدمه

علامه ملا محمد باقر مجلسی یکی از مشهورترین علمای شیعه عصر صفوی است که با تالیف کتب متعدد و از جمله بحار الانوار که یک دایره المعارف بزرگ شیعی می باشد، خدمات ارزنده ای به جامعه ارایه نمود. او با توجه به نقش علمی وسیاسی که در عهد صفویه ایفا نمود مورد توجه محققین و مورخین قرار گرفت. بسیاری از بزرگان او را مورد ستایش قرار داده اند اما برخی نیز از عملکرد او انتقاد نموده اند و او را مورد حملات تند خود قرار داده اند؛ تا جایی که او را عالم درباری خوانده اند.(رک. شریعتی، علی، تشیع علوی و تشیع صفوی؛ ذبیح الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران،ج5، بخش اول ادوارد بروان، تاریخ ادبیات ایران)

این دسته اخیر پرسش ها و شبهاتی در ذهن خوانندگان به وجود آورده اند؛ از جمله اینکه علامه مجلسی عالمی درباری بود که با خدمات خود به درباریان و سلاطین در برقراری و استمرار استبداد نقش داشته است. بنابراین قول او با پذیرش مناصب دولتی، ظلم پادشاهان را توجیه و حتی تایید می کرد و با مبارزه با صوفیان، اقلیت های مذهبی و اهل سنت نه تنها اوضاع اجتماعی را متشنج می ساخت بلکه تسلط بیگانه را نیز فراهم می نمود.

در این مقال برآنیم که به این پرسش ها و شبهات تا حد توان پاسخ دهیم: موضع علامه در قبال حکومت صفوی چه بود و چرا او برخی مناصب را پذیرفت؟ ورود او به دربار به نفع ملت و دین بود یا به زیان آنها؟ علامه چه نوع برخوردی با صوفیان، اهل سنت، فلاسفه و اخباریان داشت و وجود او موجب بقای صفویان بود یا عامل زوال این سلسله؟

علامه محمد باقر مجلسی(1037-1110 ه.ق) یکی از سرشناس ترین علمای شیعه در عصر صفوی است. او و پدر بزرگش در قریه مجلس اصفهان می زیستند و از همین رو به مجلسی ملقب شدند. خدمات علامه مجلسی در زمینه فقه، حدیث و سیاست بسیار است. بحارالانوار به عنوان بزرگترین دایره المعارف حدیث شیعه از جمله آثار فرهنگی اوست.