نتايج و تبعات مواجهه متفاوت و ناهم زمان مسلمانان و مسيحيان با تمدن مدرن چه بوده است؟
در پاسخي كلي مي توان گفت كه ظاهر امر آن است كه مسيحيان زودتر از مسلمانان به مرحله رشد و ترقي علمي و تكنولوژيكي رسيده اند، به خلاف مسلمانان كه هنوز در مرحله گذار به سر مي برند. نتيجه آنكه امروزه مسيحيان جزو كشورهاي پيش رفته و مسلمانان در زمره كشورهاي توسعه نيافته مي باشند. ليكن حقيقت امر بسيار پيچيده تر از آن چيزي است كه در تحليل اوليه خود را نشان مي دهد. باطن قضيه آن است كه مسيحيت خيلي زودتر از اسلام در معرض تصرف انديشه مدرن قرار گرفت. از آنجا كه جوهره تصرف مدرن در دنيويت و جهاني شدن (سكولاريزاسيون) است؛ لاجرم مسيحيان خيلي زودتر از مسلمانان سير دنيوي شدن را سپري كردند. بدين ترتيب، مسيحيت كه يك دين وحياني است و حامل پيام اخروي بود، به دين اين جهاني عاري از پيام هاي اخرويي تأثير گذار تبديل گشت. به عبارت ديگر، مسيحيت با پشت سر نهادن فرآيند هاي اين جهاني شدن به تدريج ساحت قدسي و معنوي خود را از دست داده است. جدي ترين پيامد اين فرآيند بحران قدسيت در دين مسيحيت و به تبع آن بحران معنويت در مسيحيان است. مسيحيت هنگامي به مثابه دين الهي تلقي مي شود كه جوهره و ساحت قدسي خود را از دست نداده است. زيرا خداوند سبحان، مقدس، پاك و منزه از تاريكي و پليدي مادي و دنيوي است. لذا چگونه مي توان دين دنيوي شده را به خداوند متعال نسبت داد. دين خداوند مصون از هرگونه پليدي و آلودگي هاي دنيوي است. دين دنيوي شده پيام هاي معنوي اش را به تدريج از دست مي دهد. زيرا چنين ديني معطوف به دنيا است و اگر هم به آخرت دعوت كند، پيروانش آن را جدي نمي گيرند در نتيجه مسيحيان به دنبال قداست زدايي از دين با بحران معنويت مواجه شدند. زيرا مفسران مدرن از پي تجربه ديني شان، هيچ پيامي از عالم قدسي براي مسيحيان عصر جديد به ارمغان نمي آورند .
اگر چه موج مدرنيته دير يا زود به مرزهاي جهان اسلام مي رسيد، اما تجربه مواجهه مسيحيان با اين موج براي انديشمندان مسلمان عبرت آموز بوده است. بسياري از آنان با درك عمق مسأله قدسي زدايي از دين كوشيدند در برابر اين موج ويرانگر مقاومت كنند. هم اكنون از شرق تا غرب جهان اسلام، نظريه ها و راهبردهاي مختلفي براي مواجهه صحيح با تمدن مدرن مطرح است. برخي از اين الگو ها موفق بوده است و برخي ديگر نافرجام باقي مانده اند. الگوي «ولايت مطلقه فقيه» كه به دنبال پيروزي انقلاب اسلامي عينيت پيدا كرده است، تا كنون در برابر تهاجم غرب به گونه اي موفقيت آميز مقاومت كرده است. تفاوت اساسي مواجهه مسيحيان و مسلمانان با تمدن مدرن در آن است كه مسيحيان در اثر اين مواجهه دچار آگاهي كاذب شدند. زيرا دنيوي شدن مسيحيان، هويت ديني آنان را مي ستايد و شخصيت غير ديني را جايگزين آن مي كند. در نتيجه مسيحيان سكولار تصور مي كنند كه ديني مي انديشند و ديني عمل مي كنند؛ حال آنكه در واقع غير ديني مي انديشند. اما مسلمانان در اثر اين مواجهه به ويژه با عنايت به تجربه مسيحيان در حال كسب آگاهي صادق اند. توجه آنان به احياي شخصيت ديني و اسلامي شان حكايت از اين آگاهي صادق دارد. چه بسا مسلمانان در آن روزي كه به حد مطلوب از آگاهي صادق نايل گشتند؛ مجدداً همچون گذشته (تمدن اسلامي) طلايه دار علم و دانش گردند.