یکی از سوالاتی که در زمینه شفاعت مطرح می شود این است که آیا شفاعت از دیدگاه قرآن پذیرفته شده است.برخی با استناد به بعضی از آیات قران كريم، پاسخ این پرسش را منفی می دانند، در حالی که گروهی دیگر شفاعت را از اصول پذیرفته شده قرآنی می دانند. ديدگاه قران در اين باره چيست؟

در پاسخ به این که آیا شفاعت از دیدگاه قرآن پذیرفته شده است، می توان گفت که قرآن شفاعت را اصلی انکار ناپذیر می داند.زیرا آیات بسیاری در این زمینه وجود دارد.مثلا زمانی که سخن از شفاعت، فقط با اذن و اراده الهی است، ازجمله در آیه 255 سوره بقره تلویحا به وجود شفیعان واصل شفاعت اشاره می شود.

"من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه"

"کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟"

و یا در آیاتی دیگرکه شرایطی غیر از اذن الهی نیز برای شفاعت ذکر شده است که مطابق آنها تنها گروهی می توانند شفاعت کنند که خداوند به آنها وعده داده باشد و آنها چنین پیمانی با خدا داشته باشند.

"لا یملکون الشفاعه الا من اتخذ عند الرحمن عهدا"

{آنان} اختیار شفاعت را ندارند،جز آن کس که از {جانب} خدای رحمان پیمانی گرفته است.

اما اینکه عده ای با استناد به آیه 48 سوره بقره که می فرماید:

"واتقوا یوما لا تجزی نفس عن نفس شیئا ولا یقبل منها شفاعه ولا یوخذ منها عدل ولا هم ینصرون."

"و بترسید ازروزی که هیچ کس چیزی {از عذاب خدا} را از کسی دفع نمی کند،و نه از او شفاعتی پذیرفته،ونه به جای وی بدلی گرفته می شود،ونه یاری خواهد داشت."شفاعت را از نظر قرآن مردود می دانند،نیازبه توضیح دارد.

تفسیر درست و کامل یک آیه مستلزم درنظر گرفتن قرائن وشان نزول آن آیه می باشد. نفی شفاعت دراین آیه و آیه 123سوره بقره "واتقوا یوما لا تجزی نفس عن نفس شیئا و لا یقبل منها عدل و لا تنفعها شفاعه و لا هم ینصرون." به گواهی آیات پیشین و پسین آنها مربوط به شفاعتی است که یهود درباره خویش معتقد بودند و خطاب به آنان است که می گفتند:ما فرزندان پیامبرانیم و هر اندازه بار گناهمان سنگین باشد، پدران ما درحق ما شفاعت خواهند کرد.

اسلام این گونه شفاعت بی قید و شرط را به شدت انکار کرده است، زیرا ملاک و زیربنای نجات را ایمان و عمل صالح می داند، نه نسب و پیوند خویشاوندی.از این جهت قرآن شفاعت مورد نظر آنان را در این آیات نفی می کند.

یهودیان خود را ملت برگزیده و تافته جدابافته می پنداشتند و همه جهانیان این جمله را از آنان می شنیدند که ما "امت برگزیده خدا هستیم". نه تنها آنان بلکه به نقل قرآن، مسیحیان نیز این عقیده را درباره خویش داشتند و خود را فرزندان و دوستان خداوند قلمداد می کردند. آنان نجات در آخرت را از آن کسی می دانستند که به خاندان اسرائیل منتسب گردد. گویی که انتساب به بستگان اسرائیل و یا انتساب به یکی از این دو آیین _هرچندعملی درکارنباشد_ مایه نجات انسان ها است.تا آنجا که قرآن ازآنان نقل می کند:

"وقالوا لن یدخل الجنه الا من کان هودا او نصاری"

"وگفتند: هرگز کسی به بهشت درنیاید،مگرآنکه یهودی یا ترسا باشد." (بقره،آیه111)

قرآن آشکارا با این فکرمبارزه می کند که انتساب به اسرائیل و یا انتساب به آیینی در نجات انسان کافی نيست، بلکه مایه نجات را ایمان قلبی، تسلیم باطنی و کردار نیک می داند و می فرماید:

"تلک امانیهم قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین. بلی من اسلم وجهه لله و  هو محسن فله اجره عند ربه و لا خوف علیهم و لا هم یحزنون."

"این آرزوهای {واهی}ایشان است.بگواگر راست می گویید دلیل خود را بیاورید.آری! هر کس که خود را با تمام وجود به خدا تسلیم نماید و نیکو کارباشد،پس مزد او پیش پروردگار او است، و بیمی برآنان نیست،و غمگین نخواهند شد.(بقره 111-112)

گستاخی آنان به اندازه ای رسیده بود که با کمال بی شرمی می گفتند:

"وقالوا لن تمسنا النار الا ایاما معدوده قل اتخذتم عند الله عهدا"

"و گفتند:جز روزهایی چند آتش به ما نخواهد رسید.بگو مگر پیمانی از خدا گرفته اید؟” (بقره،80)                

 بنابراین، آیات مطرح شده درنفی شفاعت نمی تواند ناظر به شفاعتی باشد که خود قرآن و آیین اسلام آن را باشرایطی خاص تائيد کرده و اعلام داشته است.

 منبع: كتاب شفاعت و زيارت، بر گرفته از آثار آيت الله سبحاني، چاپ كانون انديشه جوان