روح الله عباسی

  از جمله نعمت‏هاى بزرگ الهى كه به انسان ارزانى داشته است، اين است كه اجازه داده كه او را ياد كرده (ذكر) و بخواند (دعا)؛ چنان كه از امام زين العابدين(ع) روايت شده كه در مقام نيايش عرضه مى‏دارد: «از بزرگ‏ترين نعمت‏هاى تو بر ما، جارى شدن ياد تو بر زبان ما و اجازه دادنت به ما براى دعا به درگاه تو است».(مجلسى، محمّد باقر، بحارالانوار، ج 94، ص 151)
يكى از مواهب خاصه و عنايات مخصوصه خداوند به حضرت صديقه طاهره(س)، كه مصداق روشن انسان كامل است، تسبيح منسوب به آن مخدره است. او كه بنده خالص خداوند است و در تمام حالات و صحنه‏هاى فردى و اجتماعى زندگيش، همچون تعليم و تربيت، ازدواج، فقر و غنا، خوردن و خوابيدن، سكوت و تكلّم بنده خداست و يك لحظه از عبوديت حق خارج نيست، به واسطه اين ذكر، عرفان خويش را به اوج رسانده و حتى در سختى‏هاى كار روزانه، به وسيله تسبيح، از ياد خدا غافل نشده و سختى‏هاى كار روزانه را بر خود آسان و گوارا مى‏نمايد .
 ائمه اطهار(ع) مقيّد به اين ذكر بوده و بسيار آن را دوست مى‏داشتند. امام صادق(ع) تسبيح فاطمه را بيشتر از هزار ركعت نماز در شبانه روز، دوست مى‏داشت، چنان كه "ابى خالد قماط" درباره شنيده خود از امام صادق(ع) در اين باره گويد: «شنيدم از اباعبد اللّه(ع) كه مى‏فرمود: تسبيح فاطمه(س) در هر روز، بعد از هر نماز را، بيشتر از هزار ركعت نماز در هر روز دوست دارم»( كلينى، كافى، ج 3، ص 343).
 به خاطر ارزش و جايگاه تسبيح فاطمه زهرا(س)، در روايات، امر به تعليم اين تسبيح به كودكان فرموده‏اند، همان طور كه خود مقيد به تعليم آن به كودكان بودند، چنان كه امام صادق(ع) در اين‏ باره به اباهارون مى‏فرمايد: «اى اباهارون، ما كودكان خود را به تسبيح فاطمه(س) امر مى‏كنيم، چنان كه آنها را به نماز امر مى‏كنيم. پس بر آن ملازمت داشته باش كه هيچ بنده‏اى نيست كه بر آن ملازمت داشته باشد و شقى شود» ( كلينى، محمّد بن يعقوب، كافى، ج 3، ص 343).

علت نامگذارى اين ذكر، به تسبيح حضرت زهرا (س) - بنابر آنچه در منابع روايى اماميه و غير اماميه آمده و علامه مجلسى به آن اشاره نموده - بدين دليل بوده است كه اين تسبيح را رسول اكرم(ص)، بخاطر آرامش حضرت زهرا (س) و آسودگى از سختى‏هاى كار روزانه، به ايشان تعليم داد، بدين خاطر به تسبيح فاطمه زهرا(س) مشهور شد. در شرح ماجراى دادن اين ذكر، توسط حضرت رسول(ص) به فاطمه زهرا(س) از حضرت على(ع) روايت شده است كه به يكى از مردان بنى سعد فرمود: «آيا درباره حادثه‏اى از خود و فاطمه زهرا برايت بگويم؟ او در منزل من آن قدر آب از چاه كشيد كه در سينه‏اش اثر گذاشت، و آسيا را چرخانيد كه دستش ورم كرده و در زير پوست دستش خونابه جمع شد، و آن قدر خانه را جاروب كشيد كه لباسهايش غبار گرفت، و به قدرى زير ديگ را آتش كرد كه لباسهايش خاكسترى گشت و به خاطر اين زحمات مبتلا به بيمارى سخت شد. به او گفتم: خوبست نزد پدرت بروى و از او خدمتگزارى درخواست كنى كه قدرى از گرمى و داغى زحماتت بكاهد.
 او نزد حضرت رفته در آنجا عده‏اى را مشغول استماع حديث ديد؛ خجالت كشيده و بدون اينكه چيزى بگويد از نزد آن حضرت خارج شد. حضرت متوجه شد كه وى كارى داشته كه آمده، لذا فردا صبح پيش از آنكه ما از بستر خود خارج شويم به منزل ما تشريف آورد...حضرت فرمود: اى فاطمه ديروز چه حاجتى داشتى كه پيش محمّد آمدى؟...گفتم: اى رسول خدا، من به شما مى‏گويم. قضيه از اين قرار بود كه فاطمه آنقدر مشك آب را بر دوش كشيده كه در سينه‏اش گذاشته، و آنقدر دسته آسيا را گرفته و چرخانيده كه دستانش تاول زده، و آنقدر خانه را جارو كشيده كه جامه‏هايش قيرگون گشته، و آنقدر زير ديگ را آتش كرده كه لباسهايش رنگ دوده به خود گرفته. از اين جهت من به او پيشنهاد كردم كه نزد شما آيد و درخواست خادمى بنمايد تا شايد قدرى از داغى و گرماى زحماتش كاسته شود. حضرت فرمود: آيا به شما دو نفر چيزى بياموزم كه از خادم بهتر باشد؟ هر وقت كه خوابتان گرفت و به بستر رفتيد، سى و چهار مرتبه «اللّه اكبر»، و سى و سه مرتبه «سبحان اللّه»، و سى و سه مرتبه «الحمد للّه» بگوييد...».( شيخ صدوق، من‏لايحضره‏الفقيه، ج 1، ص 320).
 مشهور است كه حضرت زهرا (س) تسبيحى را از پشم بوسيله گره زدن آن درست نمود تا بوسيله آن تعداد ذكر خود را نگاه دارد و هنگامى كه حمزه سيدالشهداء (ع) به شهادت رسيد، از تربت آن شهيد، تسبيحى درست كرده و ذكر تسبيح خود را با آن مى‏گفت. پس از شهادت امام حسين(ع) سنّت اماميه بر آن بوده است كه تسبيح را از تربت پاك امام حسين(ع) درست مى‏كنند، چنان كه معصوم(ع) در توصيه به ساختن تسبيح از تربت آن مظلوم براى گفتن تسبيح فاطمه زهرا(س) مى‏فرمايد: «كسى كه تسبيح كند خدا را بعد از هر فريضه بوسيله تسبيح فاطمه(س) صد مرتبه و بعد از آن «لا إلَه إلا اللّه » بگويد، خداوند او را مى‏آمرزد. بهتر آن است كه شمارش تعداد آن با تسبيحى كه از تربت حسين(ع) است باشد» ( طبرسى، مكارم‏الأخلاق، ص 301).
 بنابر آنچه در روايات آمده، خصوصاً از طريق امام صادق(ع)، ترتيب گفتن تسبيح حضرت زهرا(س) بدين طريق است كه: ابتدا سى و چهار مرتبه «اللّه اكبر»، سپس سى و سه مرتبه «الحمدللّه»، و در انتها سى و سه مرتبه «سبحان اللّه» گفته مى‏شود.(كلينى،ج 3، ص 342)
امام باقر(ع) در حديثى، تسبيح خداوند را بوسيله تسبيح فاطمه زهرا(س) موجب آمرزيده شدن و دورى شيطان و رضايت الهى دانسته و مى‏فرمايند:«هر كس تسبيح فاطمه(س) را بجا آورد و پس از آن استغفار كند، مورد مغفرت قرار مى‏گيرد، و آن به زبان صد است و در ميزان هزار است. شيطان را دور كرده و خداى رحمان را راضى مى‏نمايد» (شیخ حرّ عاملى، وسائل‏الشيعة، ج 6، ص 442).
در حديثى ديگر امام صادق(ع) به شيعيان سفارش مى‏نمايد كه: «هنگامى كه حاجتى به درگاه الهى داشتى، براى برآورده شدن آن، تسبيح خداوند به تسبيح فاطمه(س) كن و صد مرتبه بگو: «يَا مُوَلاَتِي فَاطِمَةُ أَغِيثِينِي» (نورى، مستدرك الوسائل، ج 6، ص 313).