از روزي كه نيروي انتظامي اعلام كرد پليس قصد دارد براي ارتقاي امنيت اجتماعي، نيروهاي گشت ارشادي خود را در ميادين اصلي شهر مستقر كند، مناقشه ای جدي ميان اهل نظر درباره پيامدها و آثار اين عمل در گرفت.طراحان طرح و در راس آنها سردار رادان معتقد بودند كه اين اقدام ضرورتي اجتناب ناپذير است و جهت حفظ كرامت انساني و شئونات اخلاقي جامعه لازم و ضروري است.او اگرچه معتقد بود تنها به زور پليس نمي توان مردم را وادار به رعايت حجاب كرد اما نمي توان به اميد اقدامات فرهنگي دستگاههاي مسئول، كشور را به حال خود رها كرد.در كنار اين مساله، او البته از تجربه دلنشين بستن كمربند و تك نفره شدن صندلي جلوي اتومبيل ها نيز سخن مي گفت كه آغازش با زور بود اما تداومش با خواست مردم.

نه رادان قصد مقايسه مساله حجاب با كمربند را داشت و نه چنين مقايسه اي منطقي است.واقعيت آن است كه مساله عفاف و حجاب در جامعه يك مساله چند بعدي و پيچيده است.از سویي اين مساله ريشه در وضعيت تاريخي ايرانيان دارد و از سوي ديگر یک پروژه مشخص تعريف شده در جريان تهاجم فرهنگي است.از همين روي فروكاستن و تقليل مساله به هر سو باعث ناكامي تحليل ها و در نتيجه اقدامات و فعاليت ها خواهد شد.

اما سئوال اين است كه گشت هاي ارشاد در گسترش فرهنگ عفاف و حجاب چه نقشي داشته اند؟ پاسخ به اين سئوال مستلزم تحقيقي جامع برای بررسي وضعيت قبل و بعد از فعال شدن گشت هاي ارشاد است.با اين حال از آنجايي كه اجبار ماهيتی سلبي و نه ايجابي دارد، شايد اين پرسش، پرسشي نابجا و نادرست باشد.گشت هاي ارشاد نه براي گسترش كه براي ممانعت از ترويج فرهنگ بد حجابي و بي عفتي در جامعه به ميدان فرستاده شده اند.اگر اين تحليل را قبول داشته باشيم بايد سئوال فوق را اين گونه اصلاح كنيم كه گشت هاي ارشاد تا چه حد مانع گسترش فرهنگ بد حجابي در جامعه می شوند؟

به نظر مي رسد مسئولين نيروي انتظامي نيز خود به اين مساله واقفند آنجا كه مي گويند مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي 22 دستگاه را مكلف به انجام اقداماتي در زمينه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه كرده و نيروي انتظامي تنها يكي از اين دستگاههاست.بنابراين گسترش فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه فرايندي است چند بعدي و چند لايه كه نيازمند انجام اقداماتي هماهنگ و سازگار ميان دستگاههاي مختلف در اين عرصه است.اگر اين گونه باشد آيا در شرايطي كه دستگاههاي ديگر به خصوص دستگاههاي فرهنگي وظيفه خود را به درستي انجام نمی دهند،انجام اين کار توسط نهادهاي نظامي و انتظامي با توسل به قوه قهريه اولا چه توجيهي دارد و در ثاني چه تبعات ناخواسته منفي به همراه دارد؟

تقريبا تمام متفكرين علوم تربيتي، روانشناسي و علوم اجتماعي در اين باره متفق القولند كه اجبار به تنهايي نمي تواند باعث ايجاد رفتاري شود مگر اينكه در كنار به كارگيري قوه قهريه ساير شرايط و زمينه ها نيز فراهم شود.از همين روي عفاف و حجاب گشت ارشادي نه تنها نمي تواند به اتكاي خشونت و اجبار قدمي در راه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب بردارد، بلكه در برخي مواقع به دليل عملكرد نادرست برخي عوامل اجرايي، آثار و پيامدهاي منفي زيادي نيز به همراه دارد.اين استدلال دليل بر مدعاي برخي نيست كه در هيچ حالتي نبايد از قوه قهريه استفاده كرد، آن هم زماني كه عده اي در جامعه تحت تاثير تهاجم فرهنگي دول غربي عامدانه در صدد تخريب فرهنگ ديني و ملي جامعه هستند.بلكه تكيه و تاكيد اين استدلال بر اين است كه عفاف و حجاب گشت ارشادي بدون فعال ساختن ساير دستگاههاي مكلف در اين زمينه خود مي تواند زمينه ساز گسترش فرهنگ بي حجابي در جامعه باشد.