حسن شاهنگي

گفت و گو با دكتر هادي وكيلي (عضو هيئت علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي)در غرفه كانون انديشه جوان

 به عنوان اولين سؤال بفرماييد زشت و زيباي نمايشگاه بيست و سوم به نظر شما كدام موارد بوده است؟
 بسم الله الرحمن الرحیم- همانند سال های پیشتر استقبال خوبی شده است. مردم به کتاب به طور کلی علاقمند هستند، علی رغم اینکه مشکلات فراوانی در حوزه چاپ و نشر کتاب وجود دارد، خوشبختانه استقبال خوب و گرمی از نمایشگاه چه در بخش داخلی و چه در بخش خارجی و همایش های مربوط به ناشران خارجی صورت پذیرفته است. از سنین مختلف و فرهنگ های مختلف در این نمایشگاه شرکت کرده اند. بنده فرصت نکرده ام اکثر غرفه ها را سر بزنم اما در مجموع منهای مشکلات حاشیه ای نمایشگاه مثل نبودن جای پارک و یا ازدحام جمعیت كه جزء ذاتیات و جزء لاینفک هر نمایشگاهی است، نمایشگاه امسال واقعاً پرشور و خوب برگزار می شود.
 امروزه جامعه ما درگير تهاجم فرهنگی و يا به تعبير رهبر فرزانه انقلاب دچار شبيهخون فرهنگي است، بخشي از اين يورش ها در مقوله تهاجمات عرفاني مي گنجد. به نظر شما در اين خاكريز چگونه مي توان جنگيد؟
ببینید از دهه 60 میلادی به این طرف به دنبال ظهور ادیان نو ظهور که عمدتاً ادیانی هستند با گرایشهای معنوی که اكثراً نام دین را دارند اما غالباً این معنویت است که در آنها بسط پیدا می کند به این سمت، توجه رهبران دینی جهان به این جهت جلب شده است. پاره ای از متفکران معتقدند تأکید بیش از حد بر قالب های ظاهری دین موجب تعارض و اختلاف نظر در میان مردم است لذا بهتر است با تکیه بر گوهر ادیان که همان معنویت و عرفان است، به بسط تعالیم دینی بپردازیم. پس زمینه مناسبی فراهم شده و لذا رقابت بر سر این ماجرا ادامه یافت. من در مجموع این زمینه را یک عرصه رقابتی تلقی می کنم اما در مورد تهاجم، باید بگویم در فرهنگ خودی ممکن است جوانان ما در اثر دسترسی آسان دچار فرهنگ غیر خودی شوند، ما تولیداتمان در زمینه عرفان کلاسیک است و اینها را ما نرم نویسی نکرده ایم و سامان نداده ایم و عرفان را در سطوح مختلف سنی و تحصیلی ساخته و پرداخته نکرده ایم و تعریف و نظام نبخشیده ایم و همین ها موجب بروز تهاجم عرفانی به کشورمان می شود و من معتقدم که اگر دیر بجنبیم و بد بجنبیم و دیدگاه های خود را در برابر این تهاجم ها سامان نبخشیم و صرفاً به واکنش در برابر این عرفان ها اکتفا کنیم، طبعاً این حرکت یک تهاجم محسوب می شود و ما در این تهاجم ولو به طور موقت شکست خواهیم خورد. باید در کنار واکنش سلبی، دست به اقدامات ایجابی بزنیم و آثار خوبی در این زمینه تولید کنیم، باید سایت های اینترنتی ما به تعالیم معنوی و عرفانی بپردازند؛ در قالب ایستگاه های معنویت گرا، در قالب طرح لطافت های معنوی انسان به بسط نقاط عرفانی قرآن کریم و اهل بیت(ع) بپردازیم و آنها را استخراج کنیم و به نسل جدید بشناسانیم و به زبان جوان امروز عرضه کنیم و بتوانیم بخش خوبی را به خود اختصاص دهیم.
  جنابعالي كتابي براي كانون با عنوان " اشو؛ از واقعيت تا خلسه" نگاشته ايد. به نظر شما اشو ي در خلسه چه تفاوتي با اشوي در واقعيت دارد؟ 
شناختن این جریان ها به نحو عام یا رهبران آنها به نحو خاص، من جمله اشو، پائلو کوئلیو، خیلی آسان نیست حتی از میان آثار آنها هم نمی توان به اندیشه ها و عمق نظرات آنها پی برد. باید ممارست در مطالعه آنها داشت، شیوه خاص مطالعاتی در این باره وجود دارد. آثار اشو، آثار خاصی هستند، متنوع اند، نشر اشو واقعاً یک نشر خاص است در راستای سنت دیرینه هندوسیم، که شناخت تعاليم اشو را پیچیده مي کند و لذا دستیابی به اندیشه های اشو یک سد سخت در برابرش وجود دارد. من اعتقاد دارم مسموعاتی که داریم با آنچه اشو می گوید تفاوت دارد. در مورد جنبش های نو ظهور به نحو عام و شخص اشو به نحو خاص یک ایراد اساسی که وجود دارد این است که افرادی که در مورد آنها قضاوت می کنند، بر اساس شنیده های خود نقد می کنند و آثار افرادی مثل اشو را دقیق مطالعه نمی کنند.
باید این آثار دقیقاً مطالعه شود و بصورت کارشناسی، ایرادها و نقدهای جدی بر آنها وارد کرد و این تعالیم با نقدهایشان را مي توان دسته بندی نمود.
   در كتاب "اشو؛ از واقعيت تا خلسه"، شما در فصول ابتدایی (1و2و3) به تعاليم اشو مي پردازيد و در فصل چهارم نگرش انتقادي به اين تعاليم داريد. اين رويكرد روش بكري است؛ كمي در اين باره توضيح بفرماييد.
به نظرم شما خيلي خوب فهمیدید، در نگارش این کتاب رويکرد بسیار مهم است که در نقد این گونه کتاب ها باید یک رویکرد دقیق، علمی و منصفانه داشت. مثلاً در مورد نحله ها می توانيد آنها را به یک توطئه جهانی منسوب بکنید، همین طور می توانید آنها را شریعت گریز یا شریعت ستیز معرفی بکنید اما خواننده شما متوجه نمی شود که اینها چه نوع نقدی است، ما باید بگوییم چگونه انتقاد بر موضوع بحث وارد است، با استدلال و مبانی پیش برویم، روش ما در نگارش اشو همین بوده است و با روش علمی پیش می رویم این کتاب را می توان به دو بخش تقسیم کرد: بخش اول که همان توصیف تعالیم اوشو بوده است و بخش دوم که نقد تعالیم دینی است. ما در بخش اول محتاط بوده ایم که به ترویج عقاید اوشو نپردازیم لذا خواننده دلزده نمی شود و کتاب را تا آخر ادامه میدهد.

 جامعه ما چه بخواهيم و چه نپسنديم جامعه اي عرفان پسند است. علت چنين گرايش هايي به خصوص در ميان جوانان با مايه هاي افراطي به نظر شما ريشه در كدام يك دارد: بحران هویت يا بحران معنویت؟
 بحث اقبال جامعه ما به ویژه جوانان به عرفان هاي نوپدید معناگرا از عواملی پیچیده ای تشکیل می شود. سیستم چند عاملی وجود دارد. در این زمینه ها عرفان خیز بودن سرزمین ما را در این باره نباید فراموش کنیم. جامعه ما با عرفان بیگانه نیست. اقبال به عرفان و معنویت بی حد خواهد بود. جوامعی که خود عرفان ندارند، عرفان های وارداتی را سریع می پذیرند اما جوامعی که خودشان مهد عرفان اند می توانند ورود عرفان های جدید را نمايان بکنند اما اینکه چه عواملی منجر به این قضیه شده، عوامل زیادی وجود دارد. بنده در مقاله ای تحت عنوان آسیب شناسی اجتماعی عرفان های نوظهور در کتاب نقد به این مسئله پرداخته ام. عوامل پیچیده سیاسی- اجتماعی- فرهنگی- مسائل پس از دفاع مقدس حتی تبعیض های اجتماعی و شاید غفلت فرهنگی ما باعث این موضوع شده است. عرفان اسلامی بیشتر تحت تأثیر مکتب "ابن عربی" و اهل سنت بوده است و برای آحاد جامعه ي ما جذابیتی نداشته است. اما باید توجه داشت در دسترس بودن و نکته فهمی از جمله عوامل گرایش عوام به عرفان ناب اسلامی می شود.
 10 سال عملکرد کانون انديشه جوان به نظر شما چگونه بوده است؟
 به نظرم کانون اندیشه جوان بر اساس اسمی که دارد و بر اساس مسمایی هم که دارد، یعنی هدف قرار دادن مخاطبان جوان و دانشجو تا حدود بسیار زیادی موفق بوده است. البته آثاری که کانون منتشر می کند را می توان سطح بندی کرد. در 3 سطح: عادی، خوب و عالی. پاره ای در سطح عالی اند و پاره ای هم آثار خوب و تأثیرگذار هستند و تعدادی هم که به احتمال زیاد مربوط به سال های ابتدایی شکل گیری کانون هستند، در سطح عادي قرار دارند اما در مجموع با رویکردی که کانون دنبال می کند، دغدغه محوری و مسأله محوری برای آن مهم است و از این جهت جایگاه ویژه ای دارد. اگر متدهای علمی در نگارش کتاب بیشتر از پیش مورد توجه کانون قرار بگیرد، به نظرم بهتر می شود.
 در پايان اگر پیشنهادي در راستاي ارتقاي سطح كيفي آثار كانوني داريد، بفرماييد.
 در خصوص کار برای مخاطب جوان پیشنهاد زیاد است؛ در زمینه تولید محصولات مولتی مدیا و ورود به صحنه هنر به ابعاد مختلف به ویژه هنرهای سمعی و بصری کانون می تواند موفق عمل بکند. در زمینه فیلم سازی و کارهای نمایشی هم به نظرم کانون می تواند ورود خوبی داشته باشد. با توجه به اینکه جامعه ما جامعه ای است که به کارهای سمعی و بصری رغبت خوبی نشان می دهد.