مرتضي فخاري: رسالت كانون انديشه جوان، ترويج گفتمان انقلاب اسلامي است
امير حمزهنژاد: مرتضی فخاری «مدير بخش آموزش كانون انديشه جوان» در حال حاضر دانشجوی دکترای دانشگاه امام صادق (ع) است. فعاليتهاي عمدهي او بيشتر در حوزه دانشجويي و فرهنگي بوده است. او جدي ترين فعاليت خود را در خارج از دانشگاه، مديريت در بخش آموزش كانون انديشه جوان ميداند و رسالت اصلي اين بخش را ترويج گفتمان انقلاب اسلامي برميشمارد.
گفتگوي صميمي ما را با آقاي فخاري مي خوانيد.
کانون اندیشه جوان چه اهدافي را در بخش آموزش دنبال می کند؟
هدف کلی کانون اندیشه جوان یعنی آن چیزی که برای بخش های مختلف کانون تعریف شده است، ترویج «گفتمان انقلاب اسلامی» است و فعالیتهای دفاتر و مدیریتهای مختلف در سطوح بالاتر، در راستای همین هدف کلی صورت مي پذيرد که به عنوان رسالت کانون اندیشه جوان نوشته شده و بر روی آن تاکید شده است. برنامههایی که در راستای چنین هدفی طرح ریزی می شود با توجه به متمرکز بودن کانون بر روی نسل جوان، شامل قالب های گوناگونی است که بسته به مخاطب، علاقه مندی، ظرفیت و استعدادهای آنان متفاوت است. اگر «معاونت فرهنگی و ارتباطات» کانون اندیشه جوان را بخشی بدانیم که فعالیتهای آن در تعامل با مخاطبان کانون اندیشه جوان تعریف میشود، مدیریت آموزش را باید جایی دانست که متمرکز بر مخاطبانی است که علاقه ویژهای به دنبال کردن موضوعات فکری و فرهنگی در فالب آموزشي دارند. در واقع بیشتر فعالیتهای مدیریت آموزش متمرکز بر کسانی است که قابلیت، دغدغهمندی، وقت و ظرفیت زمانی پیگیری سلسله موضوعاتی را به صورت دراز مدت دارند. این موضوعات یا در قالب کلاس یا در قالب حلقه مطالعاتی پيگيري مي شود. البته طرحهای جدیدی هم پیشبینی شده که متمرکز بر ترویج کتابخوانی و توسعه دايره مخاطبان به صورت غيرحضوري است و همه این موارد با سابقه آموزشی طراحی شدهاند.
.jpg)
در سالی که گذشت چه برنامه ها و کلاس های آموزشی برگزار شد و کیفیت و کمیت این برنامه ها را چگونه ارزیابی می کنید؟
در سالی که پشت سر گذاشتیم یک دوره تابستانه و يك دوره پاييزه را برگزار كرديم و یک برنامه زمستانه و بهاره نیز پیش رو داریم که هفتهای که در آن قرار داریم در واقع هفته شروع برنامه سوم است. کلاسهای متمرکز کانون به طور مشخص از تابستان سال گذشته شروع شد. پیش از این نحوه تعامل ما به لحاظ آموزشی با مخاطبان به این شکل بود که نیازي که به کانون ارجاع میشد را پاسخ می دادیم. به عنوان مثال، بر مبناي اعلام نیازي كه صورت می گرفت، کانون از طريق تعاملی که با اساتید و با امکاناتی که در اختيار داشت، فرايندي آموزشي تعريف مي شد. اما از تابستان گذشته قرار شد که با توجه به ارزیابیهای گذشته و خالی بودن کلاسهای متمرکز در کانون کلاسهایی در محل کانون اندیشه جوان راه اندازی شود.
دوره تابستان از آن جایی که تبلیغات آن با رویدادهای پس از انتخابات مواجه شد، چندان موفق نبود. کلاسها محدود بود و نهایتا دوره تابستان ما به آن صورتی که پیشبینی میشد برگزار نشد.
در دوره پاییزي استقبالی خوبي براي ثبتنام كلاسها صورت گرفت و یک سطح خوبی را برآورده کرد. ما در طی دوره پاییزي 11 عنوان کلاس، برگزار كرديم که شامل موضوعات مختلفي از جمله «قرآن و تدبیر زندگی»، «عرفان و معنویت در دنیای معاصر»، «در آمدی بر هنرشناسی»، «مبانی تفکر مدرن»، «سلسله مباحث کلام جدید»، «درآمدی بر اندیشه اقتصادی متفکران اقتصادی»، «منظومه فکری شهید مطهری» و كلاسهايي از اين دست ميشد. دوره جديد نيز با موضوعات فکری و فرهنگی البته نه لزوما مباحثی که در دوره پاییزه مطرح بود، برگزار ميشود.
در دوره جدید نیز عناوینی چون «مباحث زنان در قرآن» و «روشنفکران غربی و قرآن»، ادامه مباحث «اندیشه ورزی اقتصادی» ، «جریان شناسی سیاسی ایران معاصر»، «سلسله مباحث فرهنگ و افکار عمومی و شیوه های نوین تقابل» و موضوعاتی از این دست کلاسهایی را پيشبيني شده است.
آیا برای برگزاری این کلاس ها نیاز سنجی خاصی صورت گرفته است؟
در كانون بخشی مربوط به نیاز سنجیها، به صورت ساختاري تعریف شده كه وظيفه آن پشتيباني برنامهها از طريق اقتضاء سنجي است. ما از آنجايي كه تلاش كرديم زمان را از دست ندهیم، از اطلاعات پیشین استفاده کردیم. منظورم از اطلاعات پیشین اطلاعاتی است که به هر حال به لحاظ رصد فضای فعلی، موجود بود و جدا از کار پیمایشی نبود.
محور اصلی کلاس هایی که در بخش آموزشی کانون اندیشه جوان برگزار می شود چیست؟
در موضوعات طرح ریزی شده از يك سو مباحث اصیل برخواسته از «گفتمان انقلاب اسلامی» دنبال و از طرف ديگر نقد و بررسی گفتمان هایی که به صورت معارض وجود دارند، پيگيري ميشود. یعنی کار آموزشی داراي هم یک مجرای سلبی است و هم یک مجرای ایجابی. هم یک جنبه نقد و بررسی دارد و هم یک جنبه آموزشي، به عنوان مثال، ما «مبانی تفکر مدرن» را داریم و از طرفی کلاس منظومه فکری شهید مطهری را نیز برگزار می کنیم. این چیزی است که می شود گفت به عنوان دو محور کلیدی در کلیت مباحث آموزشی کانون اندیشه جوان وجود دارد.
نحوه اداره این کلاس ها به چه صورتی است؟
کلاسها بیشتر به صورت کلاسیک برگزار مي شوند. یعنی فردی به عنوان مدرس، محور ارائه بحث است، منتها ممکن است مسائل جانبی مثل مطالعه منابع خاص در این کلاسها وجود داشته باشد.
مشارکت و استقبال جوانان از این کلاس ها به چه صورتی بوده است؟
قاعدتاً ممكن است برخي از موضوعات به دلیل شناخته نبودن و یا به دلیل اینکه آن موضوع به صورت دغدغه برای مخاطبین مطرح نیست، استقبال قابل توجهي نداشته باشند، ولی این کلاسها از سوی کانون برگزار میشود. زيرا بحثي به عنوان يك نیاز فکری موجود است و باید به آن پرداخته شود. اما کلاسهاي ديگري هستند كه هم نیاز موجودند و هم دغدغه بسياري از مخاطبين. ما کلاسی داشتیم که با 10 نفر برگزار شده و کلاسی هم داشتیم که با 50 نفر برگزار شده است. یعنی یک تفاوت سطحي به لحاظ تعداد مخاطیبن در کلاس ها وجود دارد و استقبال از کلاسها یک دست نیست.
چگونه به این نتیجه می رسید که مباحثی باید به عنوان کلاس در کانون ارائه شود؟
تبلیغ یک محور آموزشی به نوعی تبلیغ آن موضوع به عنوان موضوعي مهم نیز هست. یعنی شما به صرف اینکه یک موضوعی خيلي مورد استقبال واقع نميشود، نمیتوانید آن را کنار بگذارید، زيرا به طور مثال ممكن است شما کتابفروشیهاي شهر را رصد كنيد و یا مطالبی را در مجلات و نشریات و رسانهها دنبال نماييد و به این نتیجه برسید که موضوع الف یک موضوع مهم روز است و بايد به آن پرداخته شود. در اين صورت نميشود به صرف عدم استقبال از آن موضوع آن را كنار گذاشت چرا كه بعدها شايد همان موضوع به عنوان يك دغدغه فكري بروز كند. البته اگر در مورد کلاسی به این نتیجه برسیم كه ذائقهها هم ایجاب میکند که چنين کلاسی برگزار شود اين براي ما یک برگ برنده است ولی صرف ذائقهها تعیین کننده نیست.
فكر ميكنم قشر دانشجو بیشترین مخاطب کلاسها و برنامههای کانون را تشكيل مي دهند که برنامههای خاص خود را طلب می کنند. آیا در كانون کلاسهايي مختص به قشر دانشجو برگزار میشود؟
گاهي شما در مورد سطح کار صبحت می کنید كه آیا این کلاس ها هم سطح فکری و علمی دانشجویان هست یا نه؟ در این موارد قشری که لزوماً دانشجو نیستند نيز مجموعهاي از مخاطبان را تشکیل میدهند. در بحثي مثل «مبانی تفکر مدرن» چه از طلاب سالهای اول دعوت كنيد که در كلاسها حضور يابند و چه دانشجویان سالهاي اول را تشویق کنید سر كلاسها بنشينند، خیلی این دو طیف با هم تفاوتی ندارند. در موضوعاتی كه ما به آن میپردازيم، معمولا تفکیکي به اين صورت شكل نميگيرد. بلكه بسته به موضوع، جامعهاي از مخاطبان شامل گروههايي تنوع شكل ميگيرد. ولی مثلاً مخاطبین دبیرستانی و دانشجویی دارای تفاوت سطح هستند؛ دانشجویان دکترا با دانشجویان سال اول و دوم متفاوتند. این تفکیک را معمولا خود کانون لازم نیست انجام دهد، بلكه خود موضوعات به نحوی است که معمولا مخاطب خاص خود را جذب می کند. معمولا با شروع کلاسها مخاطبینی که سطح کلاس را پایینتر و یا بالاتر از خود احساس می کنند، کلاسها را رها می کنند و به کلاسهای مخصوص خودشان جذب میشوند. این تفکیک به خودي خود صورت ميپذيرد.

اینترنت یکی از وسايل ارتباط جمعی است که در میان جوانان کاربرد بسیاری دارد، ورود بخش آموزش کانون اندیشه جوان در فضای مجازی به چه صورت بوده است؟
برنامهای در بخش آموزش كانون در حال طرح ريزي است مبني بر بیرون بردن محتوای کلاسها به فضاي خارج كلاسها که چند شکل دارد. یکي از اشكال این است که محتوای كلاسها در فضای مجازی ارائه شود که در اين مورد سايت كانون انديشه جوان اولین وسيلهي قابل استفاده است.
طرح ديگري هم داریم که آن بستگی به موافقت نهایی دارد. بنا داريم، نشریهای راهاندازي كنيم که در آن به صورت خلاصه و چکیده مطالب کانون ارائه شود. تاكيد من بر كم حجم بودن مطالب به اين خاطر است كه گاهی حجم مطالب مرگ مطالب است. ضمن اینکه ما به دنبال نرمافزاری كردن برخي از مباحث مهم هستيم كه در قدم اول عرضه نرم افزاري مباحث به شهر تهران محدود ميشود.
مضاف بر اين موارد، طرح گروههاي اينترنتي را هم فعلا به صورت يك ايده قابل اجرا داريم که از طریق آن افرادي كه علاقهمند به مباحث كلاسهاي كانون هستند ولي امكان حضور در كلاسها را ندارند بتوانند به طور غیر حضوری در اين كلاسها شركت كنند.
آیا امکان تعامل كانون و مخاطبان به صورت متقابل در فضای مجازی وجود دارد ؟
در مسئله پاسخگویی فعلا امکانات لازم مهیا نیست زيرا عقبهای برای آن نداریم. من فکر میکنم که ابتدا باید از طریق ارائه مطالب کانون، کار آموزشی را جا انداخت و سپس مسئله پاسخگویی را در فضای اینترنتی ارائه کرد. فعلاً بايد مباحث را در فضاي مجازي ارائه كنيم.
جايگاه كانون را در كنار ديگر نهادهاي فكري و فرهنگي در كجا ميدانيد؟
اولاً بايد بگويم كه تكثر مراكزي كه متولي كار فرهنگي هستند آن هم در حالتي كه با يكديگر هماهنگي خاصي ندارند، يك معضل بزرگ است. اما در اين بين مي توان گفت كه كانون به لحاظ فعاليت هايي كه تاكنون داشته، توانسته تا حدي به عنوان يك نهادي كه مي توان براي كارهاي فكري و فرهنگي به آن مراجعه نمود بروز نمايد شاهد مثال هايي كه از مراجعه برخي نهادها به كانون جهت تعريف همكاري هاي فكري و فرهنگي خبر مي دهند گواهي بر اين مدعاست.
علت اين موفقيت نسبي را چه چيز مي دانيد؟
دليل استقبال از بحث آموزشي كانون به خاطر نوع نگاهی است که در کانون به محتوای مورد نیاز وجود دارد.
نیروهای کانون هم به عنوان یک رکن فعاليت فرهنگی در کانون، نیروهایی جوان، خوش فکر و دغدغهمند هستند. همین موضوع باعث می شود که ثمره تلاشها به گونهای باشد که توجه کسانی که در نهادهاي ديگر دغدغه کار فکری و فرهنگی دارند، جلب شود.
.jpg)
باتوجه به تجربه ای که در زمینه آموزش فکری و فرهنگی دارید چه ضرورتها و دغدغههایی را در کار آموزش حوزه فکری و فرهنگی احساس می کنید؟
مشكلات اداري كه يك حرف قديمي و البته حل نشده است. گذشته از اين اولاً بايد بگويم كه ما به برخي از مباحث آن طور كه بايد نپرداختهايم. از حيث روشها نيز همينطور. در آموزش فکری و فرهنگی هیچگاه نباید به چند کلاس اکتفا کنیم. باید به صورتي، محتوا را توسعه داد و آن را تبدیل به یک بحث فراگیر کرد. در برنامهريزي براي يك بحث، اولين سئوالي كه ايجاد مي شود اين است كه چطور مي شود آن بحث را بسط و گسترش داد و چنين برنامهاي را عملياتي كرد.
مسئله ديگر این است که متاسفانه بسیاری از کسانی که در جامعه مخاطبین کانون اندیشه جوان میگنجند، کسانی هستند که نمی گویم علاقه به مطالعه و دانستن ندارند اما به هر حال به لحاظ مطالعاتی خیلی قوی نیستند. بر اين اساس یک بخشی از برنامهها باید معطوف به تشويق و ترغيب افراد به مطالعه باشد.
مسئله ديگر اين است كه نبايد از رصد فضای فکری و فرهنگی عقب بیفتیم و کسانی كه در اين فضا مشغول به كار هستند باید دائماً اطلاعات خودشان را از موضوعات مطرح در حوزه فکری و فرهنگی به روز كنند. بنابراین باید یک پشتوانه مستمر و برنامهریزی شده، برای به روز شدن اطلاعات متوليان و مسئولان فكري و فرهنگي وجود داشته باشد تا به نیازهای مخاطبان پاسخ دهند.
مطلب آخر در این حوزه این است که باید مکانیزمهایی را در این حوزه تدوین کرد که در این مکانیزمها کار آموزشی به صورت خودجوش عمل كند.شما نمی توانید مدير باشيد. بلكه بايد مديريت ايجاد كنيد و در چشم اندازها برنامههايي را تعریف کنید که از دل آن برنامهها، كار فرهنگي بجوشد.
مشکلی بزرگي نيز مربوط به اساتيد در کار مدیریت آموزش وجود دارد كه بنده به عنوان يك گله آن را بيان ميكنم. اساتيدي را در حوزه فكري و فرهنگي داريم كه برآمده از تفكر انقلاب اسلامي هستند و در همين مملكت مشغول به كارند. اما در کارهای فکری و فرهنگی متأسفانه آن دغدغه و احساس مسئولیت لازم را در آنان نمیبینیم.
بنده نه به عنوان یک شخص مسئول در کانون بلكه به عنوان يك شخص حقیقی و به عنوان یک دانشجو گلهام از کسانی که در حوزه فكري و فرهنگي احساس مسئولیت نميكنند این است که به هر حال شما سالیان سال از امکانات این کشور استفاده کردهاید، هم در قبال امکاناتی که برایتان صرف شده و هم در قبال آنچه توفيق يادگرفتنش را يافتهايد، دینی بر گردن دارید. شما به بركت فضاي انقلاب اسلامي زندهايد و نفس ميكشيد. قاعدتاً یک دینی دارید و باید این دین را ادا کنید. اگر ادا نمیکنید این نیست که از لطفي، دریغ کرده باشید، بلكه از مسئولیتی که دارید دریغ کردهاید. جا دارد از اساتیدی كه با کانون يا مراكزي از اين دست، همکاری و همراهی لازم را دارند و دغدغه و مسئوليتي در خود احساس مي كنند، تشکر کنيم.
شما برنامه ریزی صحیح را یکی از دغدغه های کار آموزشی دانستید، برای آینده چه برنامههایي دارید؟
اگر بخواهم خیلی عيني و ملموس حرف بزنم باید بگویم در قدم اول ما در پي ارزيابي كلاسهايي كه برگزار كرديم هستيم تا ميزان موفقيت برنامههايمان را ارزيابي كنيم و برمبنای آن براي آينده تصمیم بگیریم.
تشويق و ترغيب كتابخواني از جمله برنامههايي است كه بنا داريم در سال آينده به آن بپردازيم. ما سه حالت را در این مورد پیش رو داریم که شامل بحث مسابقه کتاب، بحث حلقه های کتابخوانی مربی محور و بحث فرایند کتابخوانی ميشود. تفاوت فرایند کتابخوانی با حلقه های کتابخوانی اين است مربی محور نیست، بیشتر کتاب محور است. منتها برنامه ریزی محتوایی و معرفی کتاب در خود كانون صورت ميگيرد.
توسعه محتوا هم برنامه ديگري است كه شامل طرحهاي انتشار نشریه، نرم افزار، جزوه و همچنين توسعه اینترنتی مخاطبان کانون ميشود.
اساتیدی که در کانون اندیشه جوان به کار تدریس مباحث و هدایت کلاس ها مشغول هستند، چگونه انتخاب می شوند؟
قاعدتاً اساتید با توجه به آثار و فعاليتهايشان شناخته میشوند و با بررسی آنها میتوان به نقاط ضعف و قوت اساتید پیبرد. کانون مقید به مجموعه خاصي از اساتيد نیست. اگر از طریق آثار و شناخت افرادي در محضر اين اساتيد حضور داشتند، به این نتیجه برسیم که کسی علم و قوت بیان خوبی دارد و می تواند پاسخگوی مخاطب جوان باشد، قطعاً از طرف کانون برای همکاری از ايشان دعوت ميشود.
در آخر اگر نکته خاصي مدنظر دارید که در بحث مدیریت آموزش کانون اندیشه جوان مهم است بفرمایید.
به عنوان نکته پایانی جا دارد جملهاي از مقام معظم رهبری نقل كنم. نقل به مضمون جمله ايشان اين است كه «اگر مطلب درست را درست بیان کنید، موفق می شوید» . نكته مهم در درست شناختن است و بعد از درست شناختن درست مطرح کردن. اگر حرف خوب را خوب بیان کنید موفق می شوید.
عناوین دیگر :
مرتضي فخاري: رسالت كانون انديشه جوان، ترويج گفتمان انقلاب اسلامي است
شعر سياسي در گفتگو با علي محمد مؤدب
لازمه پيشرفت فرهنگي، درك اهميت كار فرهنگي از سوي مديران است
سينماي جنگ ما و سينماي جنگ آن ها
سرهنگ ستاد، خلبان فلاني





کانون اندیشه جوان در سال 1377 برای پاسخگویی به نیازهای اندیشهای جوانان تأسیس شد.


