مهدی قلی پور 

چند سالي است كه در ايام عزاداري ماه محرم برخي مداحي ها و سوگواري هايي در جامعه ديده مي شود كه با اصول و سنت هاي پسنديده ديني قابل انطباق نبوده و آسيب هايي در آن وجود دارد كه قطعاً در تبيين و نهادينه كردن ارزش هاي ديني تأثير منفي گذاشته و به جاي آنكه جوانان امروز را با مفاهيم ديني آشنا كند، تصوري خشن و بعضي اوقات نيز عواطف و احساس صرف را در ذهن متبادر مي كند كه هرگز هدف دين و ديانت بر آن استوار نبوده است.
آنچه در پي مي آيد گفتگويي تفضيلي با «حجت الاسلام رضاعلي كرمي» كارشناس امور ديني است كه در آن به گوشه هايي از آسيب هاي عزاداري ها و مداحي ها اشاره شده است.

جناب آقاي كرمي به عنوان اولين پرسش بفرماييد كه در عزاداري هاي کنونی جامعه ما چه آسيب هایي نفوذ كرده و براي رفع آن چه راهكاري می توان پيشنهاد كرد؟
برای پرداختن به اين بحث باید از دو زاويه نگريسته شود؛ نخست آنكه معمولاً در عزاداري جمعيتي حضور دارند و دوم هم اينكه همين جمعيت چه نظري راجع به عزاداري مي توانند داشته باشند. حقيقتاً بين اكثريت مردم عزادار حاضر در اين مراسم ها، نسبت به بسیاری از شيوه ها و نیز نوع محتواي مداحي امروز نقد وجود دارد. يعني مداحي ها اشكالاتی دارند که اينجا به چند نمونه اشاره می شود. نخست خود اشعار يا متني كه استفاده مي شود؛ درصد بالايي از مردم از گذشته هاي خيلي دور، نوع اشعاري را كه ممكن است از يك واقعه حكايت كند، شنيده و خوانده اند. عالمان مستندات تاريخي نیز اين حادثه را خوانده اند و مي دانند در برخي از اشعار نه تنها تطبيقي با آثار تاريخي ندارد، بلكه تخريب كننده نیز است. 

 دفاع از توحيد و ولايت دو ركن اساسي عاشورا
نكته بعدي كه راجع به اين مداحي ها بايد گفته شود اين است كه اساس کار عاشورا، بر دو ركن دفاع از توحيد و ولايت استوار است. توحيد و ولايت ريشه اصلي فلسفه عاشوراست و مابقي اتفاقات كربلا شاخ و برگ آن هستند. اما مفهوم خيلي از نوحه ها هيچ ارتباطی با توحيد و ولايت مداري قیام امام حسين(ع) ندارند. اينكه ياران امام حسين (ع) ظهر عاشورا دنبال چه هدفي بودند، بايد در مداحي ها آورده شود نه اينكه فقط در روضه ها نحوه شهادت گفته شود. اشعاري كه امروزه در نوحه ها و مداحی ها گفته مي شود بيشتر ظاهري عاشقانه و باطني كاملاً غير اعتقادي دارند و اين ظاهر عاشقانه يك آسيب است. 

استاد جنابعالی راجع به ريتم و دستگاه هاي موسيقي كه در مداحي ها استفاده مي شود چه نظري داريد؟
نوحه خوان ها عموماً از دستگاه هاي موسيقي و ريتم آوازها چه در تن صدا و چه خود دستگاه موسيقي، فقط تقليد مي كنند و اين خود يك اشكال است. به کار بردن برخي از اين دستگاه ها از نظر شرعي حلال نيست و می تواند يك آسيب جدي در پی داشته باشد. چون استفاده زياد از اين آلات موسیقی به مرور زمان عادي و تبدیل به یک فرهنگ مي شود. بايد بكوشيم كه دنبال تقويت اصل توحيد و پيام عزت پيامبر اسلام (ص) در ميان عزاداري ها و مداحي ها باشيم چرا كه فلسفه عاشورا و قيام امام حسين(ع) زنده نگهداشتن دين پيامبر بوده است.

امروزه شنيده مي شود كه برخی مداحان براي جذب جوانان به حسينيه ها و مساجد به سبك هاي جديد نوحه خوانی و تقليد از دستگاه هاي موسيقي نو روي مي آورند. به نظر شما استفاده از اين دستگاه ها تا چه حد می تواند در جذب جوانان و تبليغ دين مفيد باشد و آيا اصولاً مجوز شرعي براي اين كار وجود دارد؟
اين افراد كاملاً در اشتباه هستند. اينكه بگوييم اول جذب شوند بعد تأثير مي گذاريم اصلاً صحيح نيست. جذب کردن با چه روش و به چه قيمتي. ما در مداحی ها براي براي جذب جوانان به مكتب اهل بيت مجاز به استفاده از هر روشی نيستيم و مهمتر از همه ما تسليم اميال، خواسته ها و علايق مخاطب هم نيستم. اگر بنا باشد كه تبليغ جذاب باشد بايد متناسب با نيازها، وظايف و مأموريت های مورد تأييد قرآن و عترت باشد و بايد به این سمت حركت کرد كه در این صورت روش هاي متعددي براي جذب جوانان بوجود خواهد آمد و اگر شيوه جذب صرفاً تحريك احساسات باشد نه متناسب با تعميق مسايل ديني و فكري، قطعاً پايدار نخواهد بود. يك موضوع و مفهوم ديني تا زمانی که با منطق مستدل تبيين نشود، به هیچ وجه مورد قبول مخاطب واقع نشده و پايدار نخواهد بود. اينكه می بینید مردم ما به حالت خود جوش در ايام عزاداري ماه محرم و صفر در مراسم های مختلف حضور می یابند به این دليل است كه عواطف مردم با اعتقادات ديني آنها گره خورده و در طول تاريخ هيچ كس نتوانسته مانع برپايي اين عزاداري شود اما اگر در همین مجالس، سخنران نتواند پيام و خطبه هاي حضرت سيد الشهدا علیه السلام را درست به جوان ها منتقل كند، با این شكل حاضر كه در مداحي رايج شده جوان هيچ گاه پاي منبر سخنران نخواهد نشست و اصولاً حوصله سخنراني هاي طولاني را نخواهد داشت.

به نظر شما آیا پشت اين نوع عزاداري ها دستی در کار است؟
البته كه دستي در كار است. دشمنان رسانه اي ايران اسلامي با استفاده از اصل فراموشي و به بهانه جذب جوانان، به اين شکل مداحي ها دامن مي زنند. آنها خيلي زيركانه مشغول فعاليت هستند تا به مسايل عاطفي جلوه بیشتری داده و از این طریق وظايف اصلي بانيان و متوليان فرهنگي به فراموشي سپرده شود. به فرموده رهبر معظم انقلاب يادگيري درس شجاعت، غيرت ديني، همراهي، حفظ وحدت و توجه به توانمندي هاي موجود، بازگرداندن افكار و عواطف به جنبه فطري و توحيد و ولايت مداري باید اصول كار در عزاداري هاي ايام محرم باشد.

جناب كرمي، به عنوان آخرين پرسش فكر مي كنيد مسؤولان فرهنگي كشور چه ميزان توانسته اند از بستر موجود در ايام عزاداري براي تبليغ و نهادينه كردن ارزش هاي ديني استفاده كنند؟
این سؤال را باید در دو بخش پاسخ داد؛ در واقعه عاشورای حسینی پیام هایی چون استکبارستیزی و استثمارستیزی نهفته است که انصافاً در این موارد تا حدی توانسته ایم در انتقال پیام عاشورا موفق باشیم و من به مسؤولان فرهنگی کشور در این خصوص از 20 نمره 17 مي دهم.
در بحث توجه به فرمان رهبري و ولايت مداري، توجه به توانمندي هاي جوانان و توانمندي هاي مردم نیز تا حدودي خوب عمل شده است، ولي در رابطه با تبيين مفاهيم و تحليل محتواي مطالب کار زیادی صورت نگرفته و در این خصوص ضعیف هستیم که این وضعیت دو دليل مي تواند داشته باشد؛ نخست اینکه متأسفانه در ارائه مطالب كل گويي شده و يا اينكه مطالب آغشته به سلايق شخصي بیان می شود.
اصولاً در بیان مطالب دينی و ارزشی چند صفت بايد رعايت شود؛ اول مستند بودن، دوم ذكر صحيح منبع و مورد بعد اینکه نقل وقایع خواص پسند و عوام فهم باشد. به عبارت دیگر بايد دقت شود كه مطالب و موضوعات ديني و ارزشي طوري ارائه شود كه هم براي خواص جامعه كه متخصص آن موضوع هستند مورد پسند واقع شود و جداي از آن براي عموم مردم كه مخاطب اصلي آن پيام هستند نیز قابل فهم و درک باشد. نكته دیگری كه اينجا بايد ذکر شود اين است كه بیان مطالب ديني باید به اشکال متنوع و متناسب با قوه ادراك و نیز میزان تحصيلات اقشار مختلف مردم باشد كه متأسفانه امروزه اصلاً این نکته رعایت نمی شود. در جامعه پيچيده امروز براي آنكه بتوان مفاهيم و مطالب ديني را به جوان هاي مشتاق و مستعد انتقال داد بايد يك ويرايش متناسب با شرايط و ادبيات روز صورت گیرد. مخصوصاً در تصوير سازي مباحث فرهنگي بسيار ضعيف عمل شده، می دانیم که 80 درصد مطالب با چشم ديده مي شود، همان حجم از مطالب هم يك ويرايش متناسب با روز مي خواهد که البته در اين بخش هم كاری صورت نگرفته است. روحانيت و انديشمندان دانشگاهي و حتی رسانه ها هم نتوانسته اند از قابليت هاي موجود و شرايطي كه به بركت انقلاب اسلامي، خون شهدا، ایثارگری جانبازان و نقش بارز امام خميني (ره) و رهنمودهاي حضرت آيت الله خامنه اي ايجاد شده، به خوبي استفاده کنند. نكته آخر اینكه در كارهاي فرهنگي موضوعات باید به صورت شبكه اي و سراسري در سطح كشور دنبال شود، اينكه به صورت مقطعي برخي پروژه ها انجام شود به سرانجام خوبی نخواهد رسید.