محبوبه ولي

قسمت اول

آنهایی که با کانون اندیشه جوان آشنایی دارند، می دانند که کارش در حوزه اندیشه و فکر است.
اندیشه و فکر نیز شالوده ی هر حرکت و رفتاری است. حرکت ها، رفتارها، هنجارها و عرف ها نیز ظهور و بروز و نشانه های فرهنگ هر دسته و رده و جمع و گروهی اند.
از این سطور چنین برمی آید که فرهنگ و اندیشه در هم تنیده اند؛ آنگونه که می اندیشیم، فرهنگ می سازیم. با این حساب، معاونت فرهنگی در مجموعه ای مثل کانون اندیشه نیز رکنی ناگسستنی و تنیده در این مجموعه است.
از این رو به سراغ "علیرضا نادعلی" معاون فرهنگی و ارتباطات کانون اندیشه جوان می رویم تا از تجربه اش در این معاونت بگوید و با آنچه از تجربه اش آموخته است، به سؤالات ما در مقوله فرهنگ دانشجو و دانشگاه پاسخ دهد.
او که به اقتضای شغل و جایگاهش، فکر و فرهنگ را در دانشگاه و دانشجو لمس کرده است؛ بگوید که چرا 11 درصد دانشجویان معتادند، روابط نامشروع در میان دانشجویان رو به فزونی است، دود سیگار دانشگاه ها را گرفته است، جریان های فرهنگی مخفی و زیرزمینی خوابگاه ها را قبضه کرده اند و ....

از فعالیت های معاونت فرهنگی کانون بگویید.
تقريباً همه ي اعضاي معاونت فرهنگي، محيط جوان و دانشجو را تجربه و هواي آن را تنفس كرده بودند. با توجه به تجربه و حضورمان در میان اين قشر و محيط، نقص كارهاي فرهنگي به ويژه در حوزه جوانان را، نبود كارهاي انديشه اي در تمام عرصه ها مي دانستيم. در واقع نقص كار اينجاست كه كار فرهنگي بدون انديشه فرهنگي انجام مي شود. مثلاً اگر كسي نظام را نقد مي كند و ديگري از ولايت فقيه دفاع مي كند؛ هر دو با يك رویکرد فاقد انديشه و يكدفعه اي و بدون بن مايه فکری، نقد و دفاع مي كنند و آنچنان از بعد نظري ضعيف اند كه حتي چند برهان و استدلال مناسب براي ادعاي خود ندارند و اين خيلي بد است. در كانون و به ويژه در معاونت فرهنگي، تمركزمان بر رفع همين نقص بود.
سال ها قبل از آمدن تيم جديد، در كانون كارهایی با اين هدف انجام شده بود، اما چون ما پيشينه ي كار فرهنگي داشتيم، وقتي آمديم، سعي كرديم براي رسيدن به هدف هر چه سريع تر با گروه ها و تشكل ها و دانشجوها ارتباط برقرار كنيم و نگاهمان هم نگاه سياسي نبود. در اين بين هر كسي كه به مباني انديشه ديني اعتقاد داشت، مخاطب ما قرار مي گرفت. به تدريج ارتباط دو جانبه اي ايجاد شد كه كاتاليزور فعاليت و عملكرد ما بود. فعاليت، بيشتر در تهران و تا حدودي هم در شهرستان ها متمركز بود. از سوي ديگر اين واقعيت وجود دارد كه در ارتباط با دانشجو و جوان نمي توان از بالا به پايين و با نسخه هاي فرمايشي عمل كرد. بايد ديد تشنگي مخاطب جوان در چيست و بعد اين تشنگي را با چيزي كه به مذاق مخاطب خوش باشد رفع كرد؛ يكي با كوكاكولا و يكي نيز با شربت سكنجبين رفع تشنگي مي كند و البته دقت هم داريم كه اين رافع تشنگي از سلامت درستي برخوردار باشد. بنابراين شيوه ي كار در معاونت فرهنگي اين گونه بود كه از گوناگوني و تنوع قالب ها استفاده مي كرديم. با استفاده از تمام اين قالب ها و تاكتيك ها سعي كرديم مخاطب دانشجو و جوان را به اين سمت سوق دهيم كه "فكر كند".

فعاليت ها در اين مسير چگونه بودند؟ براي اين نزديكي به مخاطب چه كرديد؟
هر جا كه فعاليتي را به عنوان نسخه پيچيديم، با نگاه آزمون و خطا پيش رفتيم. فضاي فرهنگي، يك فضاي شناور است و بر اساس آن متأثر از شرايط اقتصادي، سياسي و.... تقريباً همه ي كارهاي ما در فضاي فرهنگي مثل يك موج سينوسي می باشد. پيش از آمدن ما، معاونت فرهنگي براي مدت كوتاهي از نظر ارتباط با اساتيد و كارشناسان و حتي محيط هاي مختلف دانشجويي دچار افت و افول شده بود. اولين كار ما برقراري اين ارتباط بود تا بتوانيم دوباره اين معاونت را احيا كنيم. در گام بعد، براي هر كاري طراحي هاي جديد كرديم و البته كارهاي مسبوق به سابقه اي كه موفق بودند را نيز ادامه داديم؛ نه اينكه مثل دوستاني كه وقتي مي آيند همه چيز را از بيخ و بن تغییر مي دهند. طی اين طراحي ها و فعاليت ها، دو- سه همايش موفق داشتيم. يك شوراي علمي خوب با حضور اساتيد برجسته، مباحث را شروع كرد و ما نیز سعي كرديم در طراحي ها مذاق دانشجو را هم لحاظ كنيم. بعد نقد و بررسي آرا و انديشه هاي انديشمندان جريان ساز - البته نه به قصد اثبات و نه به قصد رد آنها - را موضوع همايش ها قرار داديم. "فوكو" دومين آنها بود كه با توجه به بازخورد سنجي ها موج بسياري ايجاد كرد. اين موج باعث شد تا همايش بعدي را با يك عنوان موضوعي برگزار كنيم؛ موضوع "روشنفكري ديني" كه با مسايل جامعه آميختگي دارد و جزء موضوعات جذابي است كه همه جا، چه قبل و چه بعد از انقلاب، مورد بحث و دغدغه بوده است. در طي يك همايش سه روزه در سه دانشگاه به اين موضوع پرداخته شد. احساس مي كنم در طول اين همايش ها دانشجویان به اين نتيجه رسيدند كه مي توانند در محيطي شاداب و سالم، در بروز و ظهور افكار جديد، نقدها و طرح نظر با اساتيد سهيم باشند. اقبال و استقبال بيشتر مي شد تا اينكه در سومين همايش از سلسله همايش هاي "آنان كه مي انديشند" به "سيدحسين نصر" پرداختيم؛ شخصيتي خاص با موافقان و مخالفان زياد. در برگزاری اين همايش نظرات زيادی در مورد کارمان وجود داشت؛ عده اي معتقد بودند بايد بزرگداشت باشد، عده اي مي گفتند كه همايش هايي با اين موضوعات اصلاً نبايد برگزار شود. اما كانون با هدف نقد و بررسي، آن را برگزار كرد و البته اتفاق خوبي بود كه حتي در خارج از كشور نيز آثاري را به دنبال داشت. همايش "نقد نمايشنامه ايرانيان" نيز از همايش هاي بسيار جذاب در حوزه ي ادبيات انديشه بود كه در يك سالن دفاع از تز برگزار شد. در حالي كه شايد می بايست در يك پژوهشگاه اتفاق مي افتاد، اما با لطایفي كه در كانون به خرج داديم، اين همايش با اساتيد طراز بالا در سالن "استاد باستاني پاريزي"، در یک فضای دانشجویی و با حضور قشرها و تیپ های مختلف برگزار شد و از آنجایی که به هویت ملی می پرداخت، بسیار مورد استقبال قرار گرفت؛ موضوعي كه بعد از انقلاب جايش خالي بوده است. مناظره ي "دين و سياست" بين استادان "سيف زاده" و "زرشناس" در دانشگاه آزاد واحد تهران مركز نيز به همراه جمعيت زيادي از اساتيد و دانشجويان حاضر و يك بحث چالشي و جذاب، از اتفاقات درخشان در كارنامه معاونت فرهنگي كانون است.

توليد آثار مكتوب هم بر عهده معاونت فرهنگي است؟
نه، اما بخشي از آن به اين معاونت مربوط مي شود. توليد آثار مكتوب گرچه اتفاق خوبي بود، اما به موقع نرسيدن آن به بازار و به دست مخاطب، مشكلي بود كه باعث جدايي مخاطب از آثار مي شد. به همت دوستان كانون، دفتر توزيع و آماده سازي آثار براي برگزاري نمايشگاه هاي كتاب در دانشگاه هاي تهران و برخي مراكز استان ها راه افتاد. نمايشگاه دائمي آثار نيز در خود كانون تقریباً از مهر ماه برگزار مي شود، تا اين شكاف زماني ناشي از توزيع نامناسب را پر كند.

سايت كانون و سايت باشگاه انديشه، از دستاوردهاي معاونت فرهنگي است؛ ارزيابي خودتان از اين دو سايت و احتمالاً اشكال و ايرادي كه به آنها مي گيرند، چيست؟
سايت كانون از افتخارات معاونت فرهنگي است. هدف گذاري ها در سایت چه با موضوع مناسبت ها و چه موضوعاتي كه مربوط به جوان ها و تفكر و دغدغه هاي آنهاست، دقيق صورت مي گيرد. توليد مطالب كاملاً حرفه اي و علمي، همراه با تنوع و توفيق در ارتباط با مخاطب انجام مي شود. اما ايرادي كه در مورد آن وجود دارد، به ماهيت ارگانيك اين سايت بر مي گردد؛ كه البته متأسفانه سعي مي كنيم تا حد امكان از آن فرار كنيم. دوست داشتيم سايت كانون به نوعي كانون در فضاي مجازي باشد، ولي تصميمات و برنامه ريزي ها از ابتدا بر اين بود كه اين سايت، به صورت سايتي ارگانيك درآید و اين ارتباط دوسويه ي ما با مخاطب را محدود مي کرد. اميدوارم در تغییر و تحولات آتي به اين نكته و ضرورت آن تأكيد شود؛ هر چند كه در حال حاضر نيز سايت با وجود ماهيت اصلي اش، با تعداد زيادي از دانشجويان، اساتيد و افراد فعال در فضاهاي فكري و فرهنگي و خبري در ارتباط است.
سايت باشگاه نيز حركتي صعودي و موفق در طول يك سال گذشته داشته است و هنوز هم بزرگترين بانك مقالات فارسي در حوزه ي مباحث انديشه اي است. تعداد مراجعه كنندگان همواره رو به فزوني است. برنامه ريزي جديدي كه براي فعاليت فعلي آن در نظر داريم، سامان بخشي جهت مند آن از لحاظ كيفي است و همين طور تشكيل شورايي كه بحث در موضوعات مختلف علوم انساني را همراه با معيارسنجي و نظارت طرح كند.

از فعاليت هاي معاونت فرهنگي چيزي از قلم نيفتاد؟
يك فعاليت خيلي حجيم و مهم؛ حضور در دانشگاه ها و تشكيل تيم هاي دانشجويي براي كار روي مباحث علوم انساني است. گردآوردن يك جمع خوب كه در دراز مدت روي مباحث فكري كار كنند و ديگر، مشاوره هاي فرهنگي و فكري. بدين ترتيب كه در طول روز بارها و بارها از دانشگاه ها و تشكل ها به كانون مي آيند و براي برگزاري جلسات فكري و فرهنگي مشاوره مي گيرند.

وقتي مي گوييد: "معاونت فرهنگي كانون انديشه جوان"، و وقتي حرف از فعاليت هاي اين معاونت مي زنيد، مقصود شما و هدفتان از تمام اين برنامه ها و همايش ها چيست؟ آيا مي خواهيد سطح فكر را ارتقا دهيد؟ سطح آگاهي را بالا ببريد؟ فرهنگ را تغییر دهيد؟ در تمام اين كارها به دنبال چه هستيد و در طول اين مدت فكر مي كنيد مخاطب شما با شما همراه بوده است؟ آيا اصلاً نظر او را نسبت به خودتان مي دانيد؟
در مورد نظر مخاطب، علاوه بر بازخوردهاي رو در رو و آنچه به عينه مي ديديم، در نشريات فكري و مجامع مختلف نيز بازخوردسنجي راجع به فعاليت ها و نگاه كانون انجام مي شد. اما قصد نهايي ما اين بود كه طعم كار فكري به گونه اي به مذاق جوان و دانشجو بنشيند كه حتي در نبود كانون و امثال كانون هم به ادامه ي چنين حركتي اقدام كنند و از سويي علاقه مند به همكاري با ما باشند. براي اين منظور نيز دفاتر مختلفی مثل دفتر "انديشه شناسي" و "حلقه هاي انديشه" بسيج مي شدند و از طرفي نيز تشكل هاي مرتبط با كانون روز به روز با همدلي بيشتري همكاري مي كردند. در واقع اصلي ترين هدف، راغب ساختن مخاطب به فكر كردن است.

به تشكل ها اشاره كرديد؛ با اين اشاره و ارتباط ها و تجربه هایي كه در طول اين مدت در زمينه ي كار فكري و فرهنگي و جمع هاي دانشجويي پيدا كرديد، به ويژه اينكه خودتان نيز زماني دانشجو بوديد و از نزديك با نهادهاي فرهنگي دانشجويي مرتبط بوديد، نقش تشكل ها در فرهنگ سازي دانشگاه ها را چطور مي بينید؟ اصلاً كاري انجام مي دهند؟ اگر انجام مي دهند، چرا تأثيرگذاري محسوسي از اين كارها ديده نمي شود؟
هر چه بيشتر حركت اتفاق افتد، يك بركه از بركه بودنش خارج و تبديل به نهر مي شود. بنابراين نفس جريان بسيار مثبت است. تشكل هاي دانشجويي ظرف سال هاي گذشته اين تحرك را داشته اند و زحمات زيادي هم كشيده اند كه البته به ذات جوان توأم با آرمانگرايي و عدالت طلبي و تمام ويژگي هاي ديگرش بر مي گردد. اما گره اين فعاليت ها در تخصص و دقت است. سطحي گرايي در عملكرد اكثر تشكل هاي دانشجويي ديده مي شود. اگر فقط به كارها و بحث هاي عريض و طويل و به ظاهر پرطمطراق و یا صرفاً به فعاليت هاي فوق برنامه پیش پا افتاده مثل اردوها و نشست ها و كلاس ها بپردازيم؛ هيچ يك به نتيجه نخواهند رسيد. گاهي نگاه سخت افزاري و حاشيه اي آنچنان قوت مي گيرد كه "فكر" يعني اصل قضيه مغفول مي ماند. معمولاً فعالان فكري و فرهنگي دو مدل دارند؛ مدلي كه آنقدر از مباحث فكري به سطح اكتفا و كم برداشت مي كنند كه توجه شان بيشتر معطوف به فوق برنامه هاست، تا خود برنامه ها. و مدل ديگر مدلي است كه اتفاقاً ظاهر فكري خوبي دارند، ولي فوق العاده تحت تأثير بحث هاي حاشيه اي مثل سياست زدگی و احزاب و انتخابات و موضع گيري هاي سياسي و... هستند و نهايتاً به "پز فكری" اكتفا مي كنند. تشكل ها نيز اين چنين اند. برخي از تشكل ها هم هيچ كدام از دو مدل فوق نيستند، بلكه مدام در حال ايجاد توازن سياسي با احزاب خارج از دانشگاه به سر مي برند. در صورتي كه دانشجو در هر صورتي بايد مباني فكري داشته باشد.

بنابراین از نگاه شما ضعف فعاليت هاي تشكل ها و برخي ديگر از نهادهاي فرهنگي در دانشگاه ها به نبود فاكتور مهم "فكر" بر مي گردد. اما چرا در محيطي آكادميك با افرادي تحصيل كرده و داراي بن مايه ي علمي، بايد ضعف فكري در فعاليت هاي فرهنگي وجود داشته باشد؟ آيا فكر ندارند يا فكر كردن بلد نيستند؟ و يا فكر كردن آنها دستخوش عوامل ديگر قرار مي گيرد و كمرنگ مي شود؟
این بستگی به گرایش اعتقادی و سیاسی آنان دارد. برخی از تشکل ها اصولگرا و برخی اصلاح طلبند. تشکل های اصولگرا با آنکه از لحاظ اعتقادی به بن مایه هایی چون احادیث و قرآن و قانون اساسی و توصیه های بزرگان تکیه دارند، اما در عمل تئوری پردازی مناسبی انجام نمی دهند. وقتی تئوری نداشته باشی، بیشترین مدل کارها شعاری و سطحی می شود و اتفاقات رویکرد سخت افزاری پیدا می کنند. البته با آنکه این موضوع در میان همه ی تشکل های اصولگرا مطلق نیست، ولی در هر صورت کارهای فکری در اولویت چندم برخی از این دوستان قرار می گیرد.
از آن طرف تشکل های دانشجویی به اصطلاح چپ، دچار آسیب دیگری هستند و آن بستگی سیاسی اکثر ایشان به احزاب بیرون دانشگاه و ذهن های سیاست زده ی برخی از آنهاست که باعث می شود حتی در یک کار فکری، هنگام ارائه یک کار اندیشه ای محض، باز هم گرایش های سیاسی مدنظر این دوستان باشد.

ادامه دارد...