محمد اکبری

قرارمان ساعت سه بعد از ظهر بود و من ده دقيقه دير كردم. وقتي با عجله به ساختمان كانون انديشه جوان واقع در کوچه بهنام مي رسم، پله ها را دو تا يكي بالا مي روم و در اتاق مورد نظر جوانی متبسم را پشت ميز مي بينم كه روي يكي از صندلي ها نشسته. تا مرا مي بيند؛ ميزان تبسمش بيشتر مي شود، از جا برمی خیزد و به من سلام مي دهد.
در يكي از روزهاي گرم مردادماه، "حامد صلاحي"، دبير انجمن فکری ادبيات كانون انديشه جوان روبرويم نشسته است و برايم از ايجاد و پيدايش انجمن فکری ادبيات و فراز و فرودهاي فعاليت خود طي این هشت ماه مي گويد. مصاحبه ي زير حاصل اين گفتگوي صميمانه است.

برايمان بگوييد انجمن فكری ادبیات کانون چه زماني متولد شد و هدف از ايجاد آن چه بود؟
كانون انديشه جوان همانگونه كه در سياستگذاري هاي خود، در سه حوزه انديشه، جوان و دانشجو افق هاي علمي را دنبال مي كند، براي بالنده كردن و تأثيرگذاري بيش تر اين فعاليت ها در حوزه هاي مورد نظر، تصميم به تقسيم بندي آنها در قالب ايجاد انجمن ها گرفت؛ اين تقسيم بندي نه براي مرز بندي علمي، بلكه براي پويايي و رشد بيشتر كانون در حوزه هاي مختلف علمي بود و جاي خوشحالي و خوشوقتي براي ادب دوستان و اصحاب قلم است كه يكي از نخستین انجمن هاي ايجاد شده در آغاز راه، انجمن فکری ادبیات بود. اين انجمن در اول آذرماه سال 86، همزمان با سالروز ميلاد حضرت ثامن الحجج، علي ابن موسي الرضا(ع) با هدف تبيين و ترویج ادبي متولد شد. در حقيقت ايجاد اين انجمن - كه از انجمن هاي هدف كانون به شمار مي رفت - گسترده تر كردن فعاليت هاي ادبي گذشته كانون بود.

با توجه به اين كه اولين دبير انجمن فكری ادبیات هستيد و با حضور شما انجمن به طور رسمي فعاليت خود را آغاز كرده است، از شما مي پرسم؛ رويكرد انتخاب اعضا و دبير انجمن چه بوده و آيا در اين انتخاب، موضوع مخاطب شناسي هم لحاظ شده است؟
از آنجا كه پیش از ايجاد انجمن، سعي شده بود كه بن مايه ي كار خوب بسته شود، در ابتدا با رايزني هاي چند ماهه، در پی گزينش افراد زبده و خبره اي بودیم كه علاوه بر كارشناس بودن، خود در فضاي دانشجويي قرار داشته و با ملزومات این فضا آشنا باشند. اين مسأله اهميت بسياري داشت، زيرا شرط اصلي تأثير گذاري، شناخت مخاطب است و اين محقق نمي شود مگر اينكه اعضای انجمن، خود در فضايي قرار داشته باشند كه مخاطب در آن قرار دارد.

برنامه هايي را كه انجمن تا كنون براي دستيابي به اهداف خود در حوزه ادبيات به اجرا گذاشته است و يا دنبال مي كند، چه بوده است؟
بنا بر رسالت تعريف شده انجمن، اهداف كوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدتي را دنبال و افق هايي را براي كانون ايجاد مي كند؛ به عنوان مثال ایجاد گنجینه پرسش های موضوعی ادبی، سیاستگذاری سایت "باشگاه اندیشه" و.... همچنین تصميم مي گيرد تا با يكسري اشخاص مصاحبه كند، همايش هايي را پوشش دهد، با افرادی پروژه هاي ادبي را كليد بزند، سفارش تولید كتاب بدهد و امثال آن، اما لازم است اين را بگويم؛ از آن رو كه حوزه ادبيات داراي فضايي لطيف تر است و نیز جنس كار، از قوام و دوام بيشتري برخوردار می باشد، تفاوت هاي زیادي نسبت به ساير حوزه ها دارد. به همين خاطر، ما در انجمن به اين نتيجه رسيديم كه براي دست يافتن به اهداف خود و برنامه ريزي مسنجم، نيازمند ايجاد يك "طرح واره شخصيت شناسي ادبي" هستيم. زيرا جنس ادبيات به گونه اي نيست كه همانند فلسفه، تاریخ و ... تنها به جريان شناسي اكتفا كنيم. البته در طرح واره شخصيت شناسي، در بخش هايي، بحث جريان شناسي را در طيف هاي فكري اشخاص لحاظ كرده ايم. ايجاد اين طرح واره منشأ اصلي ايجاد برنامه ها و ره گفت آينده ما قرار گرفته است.

ممكن است برايمان بگوييد "طرح واره شخصيت شناسي ادبی" چيست و چگونه در برنامه ريزي هايتان مورد استفاده قرار مي گيرد؟
اين طرح واره، منبع شناسايي شخصيت هايي است كه در سده اخير در حوزه ادبيات تأثيرگذار بوده اند. بدين معنا كه ما در آن، 40 شخصيت ادبی سده اخير (20 شاعر و 20 داستان نویس) را با معيار تأثيرگذاري بر جامعه ادبي و به دور از علقه هاي رايج، مورد بررسي قرار داده ايم. اين طرح واره، هم اینک در مرحله دوم قرار دارد. در اين مرحله بر آن هستیم كه از ميان اين شخصيت ها، ده شخصيت مهم و قابل اعتنا و داراي وزن و جايگاه بالاتر انتخاب شوند تا به معرفي و بررسي تفصیلی ایشان و آثارشان بپردازیم. بديهي است كه تأثيرگذاري ادبي در انتخاب اين اشخاص نقش مهمي داشته و به همين خاطر انجمن سعي کرده است تا بدون در نظر داشتن تأثيرگذاري كاذب برخي اشخاص - كه به دلايل اجتماعي يا فضاي متداول زمان، به عنوان شاعر يا نويسنده شناخته شده اند - افراد معتبر را بيابد. بنابراين با اين ملاك در حوزه داستان "جمال زاده"، "هدايت"، "چوبك"، "علوي" و "جلال" و در حوزه شعر نيز "نیما"، "شاملو"، "اخوان ثالث"، "فروغ" و "سهراب" در اولویت بررسی قرار گرفتند. البته در نظر داریم، در آینده ضمن نقد و بررسي تفصیلی 30 شخصیت دیگر، افراد تازه ای را در چرخه طرح واره، وارد کنیم. محورهای تعیین شده در باب شخصیت و نیز جایگاه ادبی هر فرد، الهام بخش نشست ها، همایش ها، مقالات، کتب و نظایر آن می باشد. همچنین نحوه تعامل (ترویج، تقابل یا سکوت) در همین راستا از سوی انجمن فکری ادبیات تبیین می گردد.

آیا انجمن در زمینه آشنایی علاقه مندان به حوزه ادبیات، فضاهای امروز ادبیات کشور را مورد شناسایی و بررسی قرار می دهد؟
موضوع شناسایی فضاهای ادبیات یکی از فعالیت های بنیادین انجمن می باشد. از اولین فعالیت های ما، شناسایی شخصیت ها، انتشارات، نشریات، فضای مجازی، نهادهای فرهنگی و دیگر پدیده های قابل اعتنا، با تفکیک مشی و منش فکری می باشد. به عنوان مثال شناسایی و معرفی نشریات ارزنده ادبی کشور، صرف نظر از موافق یا مخالف بودن آن ها با طیف فکری کانون، از زمره این اقدامات می تواند باشد. در عین حال با گردآوری اطلاعات از فضای امروز ادبیات ایران، بنیان نامه ای ایجاد شد که خود این بنیان نامه هم می تواند مبنای سیاستگذاری ما را شکل دهد.

این بنیان نامه چگونه می تواند مبنای سیاستگذاری شما باشد؟
باید در نظر داشت که برای ایجاد استراتژی تبییني، یکی از مؤلفه های حائز اهمیت، شناخت فضاهای ایجاد شده و بسترهای تبلیغی پدید آمده و یا بعضاً استفاده سریع از فرصت های به وجود آمده است و بنیان نامه این کمک را به ما می کند که با تجزیه و تحلیل موقعیت ها و بسترهای ایجاد شده و یا در حال ایجاد، بینش نسبی از آینده کسب نماییم و بر مبنای آن سیاستگذاری هایمان را راهبردی کنیم.

بازخورد و کاربرد بنیان نامه چیست؟
این بنیان نامه در پی ریزی، نقد، تحلیل، توسعه و تکمیل فضای "رصد" به کار می آید که تا به حال ده پیش شماره این نشریه الکترونیک منتشر شده است. این جنبش و جوشش جدید، با رصد حوزه های فرهنگ و ادب و اندیشه، گزارش اجمالی و اخبار مناسبی را در حوزه ادبیات و علوم انسانی به ما می دهد که با ره گیری و پی جویی اخبار فرهنگی و ادبی آن، علاوه بر اشراف فکری و فرهنگی، می توان بسیاری از موج آفرینی های ادبیات را دنبال کرد و دست به تعریف زد.

با توجه به گستردگی حوزه ادبیات و بزرگی هدفتان، فکر نمی کنید، فضای تبلیغی بیشتری را نیازمندید؟
سایت کانون - که به عنوان رسانه ای راهگشا مؤثر است - در سیاستگذاری هایمان به گونه ای ما را جلو برده است. البته قصد داریم در آینده نه چندان دور به سمت ایجاد یک سایت جامع ادبی برویم؛ به این صورت که مخاطب با دسترسی به آن، به همه نیازهایش در زمینه ادبیات دست یابد. یعنی هم داستان بخواند، هم کتاب های داستانی را بشناسد و هم با نقد ادبی مواجه شود؛ در حوزه شعر، ادبیات نمایشی، طنز و ... نیز به همین نحو. از این رو ما هم این احساس را داریم که مطمئناً فضای فعلی، نیازمندی های آینده ما و مخاطب ما را تأمین نخواهد کرد.

آیا انجمن فكری ادبیات کانون با فضاشناسی و درک موقعیت فضاهای ادبی جامعه، خود نیز دست به فضاسازی گسترده می زند؟
ببینید؛ بسیاری از فعالیت های انجمن مطابق با نیازهای روز دانشجو ایجاد می شود. به عنوان مثال وقتی ما بحثی را در رابطه با "فمینیسم" دنبال می کنیم، بازخورد آن در حوزه های مختلف دیده می شود. به همین جهت انجمن های مختلفی مانند قرآن پژوهی، فقه و حقوق، علوم اجتماعی و ادبيات این موضوع را به فراخور آن دنبال مي كنند و با توجه به نوع موضوع، از جوانب گوناگون، به آن پرداخته می شود. ما بايد اين موضوع را مورد بحث قرار دهيم و از دريچه نگاه خود به چالش بكشيم. انجمن گاهي به اين صورت فضايي را ايجاد مي كند؛ گاه در موضع مقابل قرار مي گيرد و مطابق با نياز سنجي هاي مطرح شده، اقدام به فضاسازي مي كند. برخي اوقات هم مسأله اي مي تواند مسأله روز شود و به همين خاطر انجمن به آن مي پردازد. همانند مطرح شدن بحث روشنفكري ديني كه همواره بحث داغ روز بوده است و يا موضوعات مشابه که در آینده طرح خواهد شد و بدین ترتیب انجمن بر اساس نيازها به دنبال ايجاد فضا مي رود.
به بيان ساده تر عمده ي فعاليت هاي انجمن، فعاليت هاي مستقل است، ولي گاهي اوقات پيش مي آيد كه در مقام پاسخگويي و ايجادگر گفتمان باشد.

آيا براي دوستانه تر شدن تعاملات فضاهاي دانشجويي و انجمن فکری و بهره گيري از استعدادها و آفرينش ها تمهيداتي صورت گرفته است؟
عليرغم اينكه عقيده داريم در طول مدت كوتاه فعالیت انجمن، جاي آفرينش هاي ادبي خالي بوده است، اما فكر مي كنم بسياري از گره هاي اين مسأله و همچنين موضوع تعامل بيشتر با دانشجويان و جوانان با ايجاد یک باشگاه ادبي اصلاح خواهد شد. از اين رو ما درصدد هستيم براي دستيابي به اهداف خود به زودي "باشگاه ادبي جوان" را نيز تأسيس كنيم و در حوزه هاي تعريف شده مانند شعر و ترانه، داستان و ادبیات داستانی، ادبیات نمایشی (نمایشنامه و فيلمنامه)، طنز، نقد ادبي، نثر ادبي، ترجمه و ويرايش ورود پيدا كنيم.
عضو پذيري اين استعدادها از ميان مخاطبان صورت خواهد گرفت كه اين خود باعث تعامل مضاعف با فضاي ذهني و عینی جوان است. از سوي ديگر بايد براي پویایی و مانایی فضاي آفرينش، بحث نقد ادبي را گسترش دهيم. با بسط و گسترش آن است كه خواهيم توانست حوزه هاي مختلف آفرينش و نقد را براي مخاطب جذاب كنيم و اینگونه مخاطب آن را به خوبي هضم خواهد کرد.