محبوبه ولي

قسمت اول 

 
توی خانه هایی که هنوز خشت و گلی اند و به قول معمارها و بنگاهی ها کلنگی، روی طاقچه است. توی برخی خانه های دیگر که از مرمر و گرانیت و سنگ های شیک و شکیل بالا رفته اند، توی قفسه های چوبی و شیشه ای است. توی برخی خانه های دیگر جای مخصوص دارد، جدای از بقیه؛ جایی که هرازگاهی با احترام به سویش روند. اما اهل دلي می خواهد بیرون بیاوردش از روی طاقچه، از دل گنجه، از توی قفسه و کتابخانه. جاری اش کند همه جای اتاق؛ توی هوای اتاق، لا به لای نفس کشیدن. بیاوردش روی سرمان، روی تفکرمان؛ بیاید بنشيند روی اندیشه مان، توی لحظه لحظه هایمان، تا بشویم آنان که نشسته و خوابیده و ایستاده به او می اندیشند(1)؛ به حقیقت و محبت مطلق.
جمعی می خواهند این کلام نفیس مقدس را به آغوشمان بسپارند؛ سر دلمان بگذارند تا دلمان آرام گیرد. جمعي به نام "انجمن قرآن پژوهی". اما چرا و چگونه اش را از "هانی چیت چیان" دبیر اين انجمن جویا مي شویم.

انجمن قرآن پژوهی از نظر موقعیت و جایگاه کجای کانون اندیشه قرار دارد؟
به اعتقاد ما، انجمن قرآن پژوهی مرکز ثقل کانون اندیشه است و تمام کارهای کانون به این انجمن مربوط است؛ چون وقتی وارد حوزه اندیشه می شوید، مجبورید از دریچه قرآن عبور کنید، بنابراین تمام کارهای انجمن قابل ارتباط با کانون است.

نگاه و فعالیت انجمن قرآن پژوهی نسبت به قرآن چگونه است؟
پیرامون قرآن بحث های مختلفی می شود با این مضمون که در این 30 سال انقلاب روی استفاده از قرآن کمتر کار شده است. خداوند در آیه 10 سوره انبیا می فرماید "قرآن کتابی است که ذکر شما و جواب تمام سؤالات بشر در آن است"، اما مشکل اینجاست که نه تنها آن را احصاء نکرده ایم، بلکه برنامه ای هم برای احصاء آن نداشته ایم. بسیاری از مضامین و مفاهیم مثل جامعه آرمانی، رهبریت و ... تعريف قرآني ندارند. حتی خود همین کانون اندیشه یعنی چه؟ بايد ببینیم قرآن در مورد اندیشه چه می گوید و آیا معنایی که از اندیشه تعریف کرده ایم و انتظار داریم همان معنای مورد نظر خداوند است.

آنچه می گویید فقط در مورد مفاهیم کلی مثل "اندیشه" است یا اینکه مصداق های خاص دینی را نیز شامل مي شود؟
بسیاری از مفاهیم درون دینی هم تعریف درستی ندارند. مثلاً "مسجد"؛ یقیناً خداوند در قرآن انتظاری از مسجد دارد، اما انتظارات و استفاده ای که امروز از آن می رود و می شود با تأسیس آن از جانب خدا و قرآن همخوانی لازم را ندارد. مسجد اصلاً یک مجمع فردی نیست و تعالی فرد در آن دیده نشده، بلکه برای تعالی خانواده برنامه ریزی می کند. به همین جهت روزی سه بار از یک خانواده، حداقل یک نماینده، می رود آنجا تا برنامه ی تعالی خانواده اش را بگیرد. اما کاربرد امروز مسجد نشان می دهد از آن انتظار مطلوب فاصله داریم. بنابراین استفاده از قرآن و رایج کردن آن، محل بحث انجمن قرآن پژوهی است.

برنامه تان برای چنین هدفی چیست؟
ترویج استفاده از قرآن مثل جریانات نهضت سوادآموزی است. جریانی به نام نهضت سوادآموزی سال ها در کشور راه افتاد تا امروز به این سطح از سواد برسيم. همان نهضت در حوزه قرآن نیز احتیاج است. باید نهضتی در کشور راه بیفتد که همه استفاده از قرآن را بیاموزند.
انجمن قرآن پژوهی، دانشجویی را که یکبار قرآن را ختم مفهومي نکرده باشد، قبول ندارد و اگر در حوزه ی اختیاراتش بود به چنین دانشجویی مدرک نمی داد. اما چنین برنامه ها و نهضتی در سطح کلان باید در سیستم شورای انقلاب فرهنگی طراحی شود. کاری که کانون می تواند بکند ایده پردازی و طراحی کارهای کوچک و به راه انداختن طرح¬هاي كلان است.

چرا کوچک؟
در حوزه ی فرهنگ سازي دینی باید کلی نگاه کرد، اما کوچک عمل کرد. بعد باید ایده را گسترش داد. وقتی نهضت قرآنی راه افتاد، مجموعه از پایین هم باید اصلاح شود و زمینه بروز و ظهور نهضت فراهم گردد.

چگونه؟
انتشار چند کتاب، برگزاری چندین همایش، نشست و برنامه هایی که به فرهنگ سازی در این زمینه کمک کند.

آیا تا به حال ایده ای هم ارائه داده اید؟
علی رغم اینکه اجرا و عملیاتی کردن مربوط به کارهای کوچک است، ایده پردازی ها باید برای کارهای بزرگ باشد. مثلاً اینکه قرآن چگونه وارد سیستم آموزش و نظام آموزش و پرورش کشور شود و یا ایده ی تفکر محوری در آموزش و پرورش را ارائه دهیم. آنوقت به طور مثال براي طراحي كتاب "قرآن" يا "دين و زندگي" سال دوم راهنمايي هم همايش گذاشته و حتي آن را طراحي كنيم.

به نظرتان اینطور ایده پردازی کلیشه ای نیست؟ به هر حال خیلی نهادها و مجموعه ها اینطور ایده ها را ارائه می کنند، اما صرفاً در حد همان ایده می ماند.
مشکل اینجاست که یا فقط نگاه کلان داریم، یا نگاه های خرد بدون کلان نگری. بدون نگاه کلی، نمی شود کارهای کوچک را انجام داد. ایده های بزرگ و تکراری را هرچند که بارها گفته شده اند، باز هم باید بگوییم تا بدانیم غایت نگاه قرآن چیست. این ایده پردازی ها همواره در ذهنمان بوده و هست و بايد باشد، اما کار اصلی ما طراحي نگاه هاي كلان در كنار اجراي کارهای عملیاتی کوچک است. از سوی دیگر سرمایه گذاری روی ایده های بزرگ را قبول دارم. ليكن به نظرم هرچه خردتر عمل کنیم، بهتر به نتیجه می رسیم.

به طور مثال؟
مثلاً همایشی بگذاریم که صدا و سیما برای ساخت سریال های مناسبتی چگونه عمل کند. یا در حوزه روان شناسی چگونه از قرآن استفاده کنیم. یا اینکه انجمن قرآن پژوهی معضلات جامعه را رصد کند و با استناد به قرآن برای آنها راهکار ارائه دهد. یا به بررسی قرآنی مستندهای دینی بپردازیم و به آنها مشاوره قرآنی دهیم.

فعالیت های شما و عملی کردن برنامه هایتان در این حد وسیع، نیاز به تعامل با دستگاه های متعددی مثل آموزش و پرورش، صدا و سیما و یا شورای عالی انقلاب فرهنگی دارد. چنین تعاملاتی را برقرار کرده اید؟ پاسخ آنها چگونه بود؟
تیمی که در انجمن فعال اند، علاوه بر تدریس مفهومی قرآن در دانشگاه های تهران، با جاهای مختلفی هم ارتباط دارند که برای تعامل با نهادها و سازمان های مختلف کار را راحت تر می کند. اما در مورد همکاری آنها، معتقدم ما نمی توانیم منتظر همکاری جای به خصوصی باشیم.
انجمن ماهیت پژوهشی دارد و کار پژوهشگاه ایده پردازی است. از طرف دیگر همه دغدغه ی ایده های قرآنی را دارند و فکر می کنم هر سازمان یا وزارتخانه و نهادی از یک ایده ی قرآنی خوب استقبال می کند. بنابراین مشکل بر سر همکاری یا عدم همکاری نیست، بلکه مشکل اینجاست که اصلاً این ایده ها وجود ندارند.

قسمت دوم ...