سعيد بابايي

قسمت دوم

ممكن است در مورد اين دو موضوع كه حرف و سخن هاي بسياري درباره آنهاست، بيشتر توضيح دهيد؛ حقوق بشر و حقوق زن؟
ما در اين زمينه چالش هايي داريم. اگر بخواهيم به طور مفصل وارد آن شوم، خيلي وقت مي برد. مثلاً در حقوق بشر اين سؤال مطرح است كه آيا بايد ميثاقين مطرح باشند. زيرا مهمترين سند بين المللي در اين زمينه است. ميثاق حقوق مدني و ميثاق حقوق فرهنگي اجتماعي و اقتصادي. اين يك نكته مهم است. نكته ديگر اين است كه نگاه ما به حقوق بشر پسيني است يا پيشيني. بعضي ها مي گويند و معتقدند انسان به ما هو انسان بايستي در همه زمينه ها منهاي مذهب و شريعت حقوق واحد داشته باشد. حال اينكه ما و نظام حقوقي اسلام اين دسته بندي را قبول داريم يا نه و يا اينكه حقوق بشر توليد شده غرب است يا اينكه حقوق بشر در آموزه هاي مذهبي جاي داشته است، مهمترین عناوین و بحث های این حوزه را شامل می شوند.
موضوع دیگر اينكه تفاوت حقوق بشر با حقوق بشر دوستانه چیست؟ چرا در کنوانسیون های حقوق بشر دوستانه که حقوق مربوط به جنگ است، حقوق افراد نظامی و غیر نظامی، آدم کشی، قتل و نسل کشی دارای تعاریف دقیقی نیستند.
ما در حوزه حقوق بشر با چهار چالش عمده مواجهیم که آنها را در سرفصل ها قید کرده ایم. در زمینه حقوق زن هم نکته مهم این است که این بحث همیشه به عنوان پاشنه آشیل کشور ما مطرح بوده است. من در جلسه قبل گروه عرض کردم که حرف های ما در حقوق زن مدون نیست.
بحث های مربوط به ارثیه زن و حضانت و دیه بحث هایی اند که برای ما بسیار چالش برانگیزند.
فتوایی که اخیراً آقا داده اند مبنی بر اینکه زن می تواند از اموال منقول و غیرمنقول هم ارث ببرد، خودش خیلی کارگشا است. به نظر من در میان فتاوای معاصر فتح الفتوحی است. زیرا زن تا کنون فقط می توانست از اعیان ارث ببرد. نمی توانست از عین غیر منقول مانند زمين و خانه و ... ارث ببرد. به نظر من اگر کانون بتواند در این زمینه حرف ها و جزوه های مشخصی ارائه کند، خیلی مؤثر است. مثلاً خیلی از حقوق است که خانم ها از آن برخوردارند ولی آقایان از آن برخوردار نیستند. یا یک سری بحث ها که شرع آنها را به عرف واگذار کرده است مثل تبرّج. آیا مثلاً پوشیدن پوتین تبرّج محسوب می شود یا نه؟ این مواردی است که به عرف واگذار شده است. به ذهنم این می رسد که این موارد نکته هایی اند که می تواند در مباحث ارائه شده توسط کانون مورد توجه قرار گیرد.

جلسات شما در چه بازه زمانی و کجا تشکیل می شود؟
جلسات ما غالباً هفتگی است و در خود کانون گرد هم می آيیم. ولی ممکن است از باب اضطرار در دفتر کار من یا سایر اعضا تشکیل شود.

شما در مسیر دستیابی به اهداف ترسیم شده برای گروه لاجرم نیاز به برنامه ریزی دارید. برنامه ریزی های میان مدت، کوتاه مدت و بلند مدت. شما در این زمینه چگونه عمل می کنید؟
برنامه ریزی بلند مدت نداریم. زیرا برنامه ریزی بلندمدت وظیفه ما نیست، بلکه وظیفه پژوهشگاه است. کارهای ما عمدتاً کوتاه مدت است. زیرا جنس کار ما جریان شناسی اندیشه ای، تنقیح مطالب و موضوعات، مشخص کردن مهمترین پرسش ها و استفهامات در حوزه موضوع و ارائه آن به کانون است. کانون هم وارد فاز عملیاتی شده و آنها را به کتاب و فرآورده های فکری برای مخاطبان خود تبدیل می کند.

اکنون در چه مقطعی تحصیل می کنید؟
فوق لیسانس حقوق جزا را از دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات گرفته ام و اکنون دانشجوی دوره دکترای حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه ملی تاجیکستان هستم.

اگر بخواهم شما خودتان از فضای فکری و عقیدتی خودتان فضایی ترسیم کنید، چه می گوييد؟
در حوزه تخصصی و گفتمان فکری ما، حرف های زیادی برای گفتن وجود دارد. ولی راهکارهای ارائه خود را هنوز پیدا نکرده است.
مثلاً فقه ما فربه است و دستش خالی نیست. به ویژه با ابتکاراتی که حضرت امام (ره) داشتند و اجتهاد پویایی که بر تکیه گاه فقه جواهری مطرح کردند، قدرت تولید و زایش فکری زیاد دارد.
اگر با این رویکرد وارد نو اندیشی و اجتهاد در مسايل شویم، باب های جدیدی برای ما باز می شود. همانگونه که اکنون مقام معظم رهبری در بحث ارث زنان خیلی دست را باز گذاشته اند؛ اینکه زنان می توانند از غیر منقول هم ارث ببرند، این اتفاق بزرگی است. یا در بحث حضانت از طفل، سابق بر این خانم ها فقط تا دو سالگی قادر به حضانت طفل بودند، اما اکنون این سن تا هفت سالگی توسعه پیدا کرده و بعد از آن هم با حکم و تشخیص دادگاه حکم صادر می شود. اینها تحولات مهمی است که در حقوق اتفاق افتاده است. تغییرات در قانون مجازات، لایحه حمایت از خانواده، مستشار شدن زنان در عرصه قضایی همه و همه اتفاقاتی اند که نباید از کنار آنان بی تفاوت گذشت.
تشکیل لجنه های فکری اندیشه ای به ویژه با نگاه دانشجویی و فکری که توان و قدرت تحقیق در موضوعات را داشته باشند، می توانند دستاوردهای خوبی را به همراه آورند.
نکته بعدی؛ در گروه ما پایبندی جدی به اصول فقهی و حقوقی اسلام یک اصل است. ما اکنون مباحث فقهی خوبی داریم ولی تبیین جدی از آنها به دست نمی آید. یکی از تلاش های جدی ما در حقوق کیفری است. توبه قبل از آمدن پیش نماد حقوقی ما و حاکم و قاضی، موجب بخشش می شود. یکی از آخرین دستاوردهای روز در این زمینه بازگشت مجرم به اجتماع به واسطه توبه و احساس ندامت است.
می بینید که این نهاد در حقوق ما تعبیه شده است و دستاورد بزرگی است ولی باید تبیین امروزی شود. جامعه پذیری مجدد و پشتیبانی از بزه دیده از دستاوردهای جدید دنیا هستند که در حقوق و فقه ما قبلاً تعبیه شده اند. به ذهنم می رسد باید تبیین های جدیدی از این مسايل به دست دهیم.

نحوه انتخاب اعضا و گروه فقه و حقوق و اسامی آنها را بفرمايید؟
از بین نزدیک به هشت نفر که توسط افراد مختلف معرفی شده بودند، افراد نخبه که فرهیخته بوده و با اقتضائات روز آشناتر و در حوزه تحقیق هم فعال بودند، توسط کانون انتخاب شدند. آقای حسین داودی با گرایش حقوق جزا، آقای توکلی با گرایش حقوق خصوصی، آقای سجاد شهباز با گرایش فقه و حقوق، آقای یدایی با گرایش حقوق بین الملل، اعضاء گروه فقه و حقوق را تشکیل می دهند.

در آخر در مورد سؤالاتی که به آنها نپرداختیم، اشاره ای کنید.
من امهات مسأله را بیان کردم. ولی به نظر من این کار چشم انداز خوبی دارد، اگر کانون بتواند گروه هايي از نیروهای جوان تشکیل دهد که این ها بتوانند کار علمی انجام دهند و کانون هم حمایت مادی و معنوی انجام دهد. این کار نیاز به کادر سازی در راستای اهداف علمی و فرهنگی و تربیتی چشم انداز بیست ساله کشور دارد.
اگر کانون بتواند از این گروه ها حمایت مستمر داشته باشد و کار تحقیقاتی به آنها بسپارد، 10 سال آینده با مجموعه ای صد نفری از افراد متعهد و متدین روبرو خواهیم بود که گفتمان فکری آنها، گفتمان انقلاب اسلامی و امام و رهبری است. این یک کار اساسی است که کانون می تواند آن را رقم بزند.
الان هم مایل به انجام کار علمی هستند، ولی این کار بدون حمایت مادی و معنوی بی اثر است.

... قسمت اول