سعيد بابايي

قسمت اول

فقه و حقوق از آن دسته علومي هستند كه شايد به نوعي، بر تفاوت انسان معاصر با انسان قديم دلالت مي كند. روح حاكم بر جوامع قديم، مكلف ديدن محض انسان بوده است. او از هيچ حقي برخوردار نبوده و اگر بعضاً از حق مختصري هم منتفع مي شد، ناشي از تكاليف بسيار سنگيني بود كه بر دوش مي كشيد. اما در دنياي جديد روح حاكم اين است كه انسان موجودي محق است و تكاليف او ناشي از حقوق اوست.
علم فقه كه به معناي فهم دقيق و استنباط عميق مقررات عملي اسلامي است، خود مجهول بزرگي است كه با روشن شدن مجهولات ديگر آشكار مي شود و اين علم از دير باز عرصه بحث و جدل هاي فراواني بوده و خواهد بود.
"انجمن فقه و حقوق" وابسته به كانون انديشه جوان يكي از مراكزي است كه با هدف نگاه علمي البته نه علمي محض كه نگاهي ملموس به حوزه هاي تخصصي موجود، پايه گذاري شده تا با نگرش كاربردي به موضوعات مبتلابه جامعه پرده از بسياري ناگفته ها بر دارد و شايد راهي باشد براي گسترش احكام و مباحث مغفول مانده در فقه.
به سراغ "سعيد كرمي" مدير اين انجمن رفتيم تا از ديدگاه كارشناسانه وي، با ماهيت، شرح وظايف و بايدها و نبايدهاي اين انجمن علمي – پژوهشي آشنا شويم.

انجمن هاي فكري كانون امسال پايه گذاري شدند و شما به عنوان دبیر انجمن فقه و حقوق در كنار پنج انحمن ديگر شروع به فعاليت كرده ايد. اين انجمن ها با چه هدفي تشكيل شد؟
البته اهداف اصلي انجمن را بايستي از مسؤولين اجرايي پيگيري كنيد. ولي با توجه به كليت كاري كه من در جريان آن هستم، مجموعه هاي تخصصي که راه اندازي شده اند، به عنوان بازوان و مشاوران علمي پژوهشي كانون در حوزه هاي مختلف تلقي مي شوند. به طور مثال بررسي عناوين پژوهشي در حوزه هاي مرتبط، نظارت بر فرآيند اجراي پژوهش هاي صورت گرفته و تلاش در جهت ايجاد نگاه واقع بينانه نسبت به موضوعات، مسايل و مشكلاتي كه در حوزه تخصصي با آن مواجهيم متناسب با سياست جوان، دانشجو و انديشه كانون از جمله وظايفي است كه براي اين انجمن ها در نظر گرفته شده است. نگاه علمي نرم به مسايل تخصصي مربوط به انجمن مربوطه به دور از نگاه صرف بنيادي، يعني نگاه كاربردي به موضوعات مبتلا به جامعه از ديگر وظايف تعريف شده اين انجمن هاي علمي تخصصي است.

شما از واژه مشاوران استفاده كرديد. يعني اين انجمن ها و تصميمات آن در وظايف ذاتي كانون انديشه جوان دخالت نمي كنند و به عبارت ديگر موازي كاري ندارند؟
اين انجمن ها در واقع موضوعات علمي را براي كانون دسته بندي مي كنند. مثلاً ما در حوزه مباحث فقهي و حقوقي، مهم ترين و با اولويت ترين موضوعات را احصاء مي كنيم و آنها را به كانون ارائه مي دهيم. يعني علاوه بر پتانسيلي كه در درون وجود دارد، كانون از ظرفيت هاي علمي بيرون به عنوان يك امكان و نگاه جديد استفاده مي كند.

تاريخ دقيق پايه ريزي و شكل گيري اين كانون ها چه موقعي بود؟
آغاز اين ايده به دو سال پيش بر مي گردد. اين ايده در كش و قوس بود و هر از گاهي به شكل خاصي مطرح مي شد تا اينكه به وضعيت موجود تبديل شد. قريب به پنج ماه پيش انجمن ها به نوبت و به طور متناوب راه اندازي شدند.

به انجمن فقه و حقوق بپردازيم؛ شما اكنون در انجمن خود چند عضو داريد؟ نحوه انتخاب اعضا به چه صورت بوده است؟
حداكثر اعضا در انجمن ها پنج نفر است. گروه ما با توجه به اينكه متنوع و مشتمل بر فقه و حقوق است، سعي كرده ايم در تركيب اين انجمن از همه تخصص ها استفاده كنيم. حقوق بين الملل، حقوق خصوصي، فقه و الهيات، حقوق جزا و جرم شناسي، تخصص هايي است كه هر كدام از آنها در انجمن ما نماينده اي دارند. گروه ما از اين حيث كامل است.  

شما اكنون براي خود چه چشم انداز و برنامه اي تدارك ديده ايد؟
در مورد مسايل مبتلابه، ابتدا چشم انداز گروه را مشخص كرديم. از اين رو مهم ترين مسايل پيش روي فقه و حقوق را احصاء و به بيش از 200 موضوع دست پيدا كرديم. اعضا موضوعاتي را كه در جامعه شيوع بيشتري دارد، يافتند و بعد از اين مرحله، به دسته بندي و اولويت دادن آنها پرداختيم و در حقيقت به پرسش "وضع موجود چيست؟" پاسخ داديم. قطعاً در مورد چيستي وضع موجود، كانون هم به دليل اينكه اين موضوع در حيطه وظايفش قرار داشت، يك سري موضوعات و مسايل را بررسي كرده بود.
ما البته به دنبال جداسازي موضوعاتي هستيم كه قبلاً توسط كانون مشخص شده است. قصد داريم اين موضوعات را جداسازي كرده و از ليست موضوعات استخراج شده توسط خودمان خارج كنيم.
حركت ديگر گروه ما پرداختن به بحث جريان شناسي دفاع از حقوق زن است. يعني موضوع حقوق زن به عنوان يكي از موضوعات جدي گروه تلقي شده است.
موضوع ديگر به حوزه حقوق بشر مربوط مي شود. سرفصل ها و مهم ترين منابع و مقالات استخراج شده و در اختيار كانون قرار گرفته كه هر روز درباره آنها به تأمل مي پردازيم. نكته حائز اهميت نگاه كاربردي ماست. امروز در حوزه حقوق بشر موضوعات متنوعي به صورت آكادميك مطرح مي باشد. ولي اينكه ما در كانون به چه شكلي به آنها بپردازيم و سازماندهي كنيم، مورد بحث ماست. حتي پيشنهادهايي به كانون ارائه كرده ايم كه مثلاً در فلان حوزه مي توانيد به ارائه گفتمان و يا فراخوان مقاله بپردازید و يا مي توانيد كتاب هاي پرسش و پاسخ توليد كنيد. سپس راهكارهاي عملياتي در اين زمينه را هم ارائه خواهيم داد.

در مورد آينده چگونه تصميم گيري مي كنيد؟
ما اكنون دو برنامه در دست داريم. يك برنامه در خصوص فعاليت هاي پژوهشي سال آينده است. ما در حال كار كردن بر روي محورها و سرفصل هاي پژوهشي هستيم كه آنها را براي سال آينده كانون پيشنهاد كنيم. موضوع ديگر در خصوص اين است كه كانون در نشست هاي تخصصي، چگونه موضوعات مورد نظر را طراحي كند؛ به قول معروف طراحي پلان و موضوع براي نشست هاي دانشجويي.
قسمت ديگري هم فعاليت هاي روزانه است. مثلاً هنگامي كه لايحه حمايت از خانواده تصويب شد، گروه ما از اولين گروه هايي بود كه آن را به نقد كشيده و اين نقد به كانون ارائه شد تا آنها قدم هاي بعدي را انجام دهند. 

ادامه دارد ...