مجتبي رضايي

"در اينكه‌ روزگاري‌ مشرق‌ زمين‌ گاهواره‌ تمدن‌ بوده‌ است،‌ شكي‌ نيست.‌ بدان‌ جهت‌ كه‌ علم‌ و صنعت‌ محل‌ و وطن‌ خاصي‌ ندارد، بلكه‌ هر كجا تمدن‌ و فرهنگ‌ باشد علم‌ همانجاست‌ و ديگر اينكه‌ علم‌ نور است‌ و سير علوم‌ در بشر مانند حركت‌ محسوس‌ آفتاب‌ است‌. همانطوري كه‌ آفتاب‌ از شرق‌ طلوع‌ و در مغرب‌ غروب‌ مي‌كند و دوباره‌ از مغرب‌ به‌ مشرق ‌مي‌رسد، سير علوم‌ نيز بدين‌ منوال‌ است؛ ما امروز در همان‌ حالت‌ هستيم‌ كه‌ علوم‌ و صنايع‌ را از اروپا و آمريكا مي‌گيريم‌. تا چه‌ وقت‌ باز مشرق‌ زمين‌ كانون‌ علوم‌ و صنايع‌ گردد و اروپاييان‌ محتاج‌ اخذ و اقتباس‌ از ما شوند، دور نيست‌.
تاريخ‌ گواه‌ همين‌ مطلب‌ است‌ كه‌ روزگاري‌ مشرق‌ زمين‌ گاهواره‌ تمدن‌ بوده‌ و در اين‌ ميان‌ قرن‌ هفتم‌ از ويژگي‌ خاصي‌ برخوردار بوده‌ است‌؛ از يك‌ طرف‌ قتل‌ و كشتار و از طرف‌ ديگر شكوفايي‌ علم‌ و دانش‌. اين‌ قرن‌ در درون‌ خود نابغه‌اي‌ را پروراند كه‌ توانست‌ علم‌ و سياست‌ را با سرپنجه ‌تدبير و دين‌ و اخلاق‌ را با انگشت‌ تنوير پيوندي‌ جانانه‌ زند و از به‌ خدمت‌ گرفتن‌ چنين ‌دستگاهي‌ توانست‌ قله‌هاي‌ فرو ريخته‌ علم‌ و دانش‌ را دوباره‌ برافراشته‌ نمايد و او كسي‌ نبود جز خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌".
ايرانيان به رسم قديم و به پاس ارج نهادن به مقام بزرگان و زنده نگاه داشتن ياد و خاطرشان، 5 اسفند ماه را روز بزرگداشت خواجه نصيرالدين طوسي و همچنين روز مهندسي نام نهاده اند. به اين بهانه سراغ يكي از مهندسين جوان كشور رفتيم. كسي كه چون خواجه نصير در كنار معلومات فني و علمي خود، دغدغه اي بزرگ دارد؛ دغدغه علوم انساني.

دانشگاه صنعتي شريف و رشته مهندسي مكانيك را چطور انتخاب كرديد؟
من به يكسري از رشته هاي مهندسي مثل مهندسي برق، جامدات و... علاقه زيادي نداشتم. بين چند رشته مانده بودم كه بعد از مشورت با جمعي از دوستان و بررسي هاي زياد، مهندسي مكانيك را انتخاب كردم.

قبول داريد افرادي كه در دانشگاه شريف يا تهران قبول مي شوند با ديگر دانشجويان تفاوت دارند؟
متأسفانه در كشور ما قبول شدن در كنكور با انواع و اقسام دوپينگ ها ممكن است، يعني لزومي ندارد كسي كه در اين دانشگاه ها درس مي خواند آدم مهم و خفني باشد. يعني دانشجوياني هم اينجا هستند كه مشروط مي شوند و درس نمي خوانند. به نظر من اگر فرقي هم بين دانشجويان صنعتي شريف يا تهران با ديگر دانشجويان باشد، در استفاده از وقت شان است. نكته همين جاست كه آنها به درستي از وقت شان استفاده مي كنند.

بعنوان يك دانشجوي مهندسي، فضاي فعلي مهندسي كشور را مي پسندي؟
توليد علم در فضاي مهندسي كشور مخصوصاً در دانشگاه شريف و تهران بهتر از ساير شاخه ها است. اما رابطه استاد و دانشجو و وقت و زماني كه استاد براي توليد علم مي گذارد هنوز كافي نيست. اساتيد ما با دانشجويان راحت نيستند و وقت كافي براي دانشجو نمي گذارند. دانشجو هم دنبال راحت ترين درس و بهترين استاد براي پاس كردن درس است، يعني اگر استادي كمتر امتحان بگيرد و بيشتر نمره دهد، استادي خوب و خوش اخلاق است و اگر استادي سخت بگيرد، بد است.
يكي ديگر از مشكلات مهندسي كشور اين است كه خيلي از آدم هايي كه وارد دانشگاه شريف يا تهران و علي الخصوص رشته مهندسي مي شوند دست خودشان نبوده و هنگام آن تصميم گيري زمان انتخاب رشته و دانشگاه هدفمند نبوده اند. فقط به دنبال اين بودند كه قبول شوند، درس بخوانند و يك مدرك مهندسي دريافت كنند؛ اين هم يك مشكل اساسي در فضاي مهندسي دانشجويي است كه بسياري از دانشجويان با آن دست و پنجه نرم مي كنند.

مي گويند مهم ترين معضل دانشجويان مهندسي كشور، فقدان كار مرتبط با آن رشته است. اين مشكل وجود ندارد؟
بله، اين مهم ترين مشكل است. جوان ها وقتي از دانشگاه بيرون مي آيند نياز به كار دارند. حالا ديگر مهندس شده اند و به خودشان اجازه نمي دهند كه هر شغلي را انتخاب كنند و اين باعث مي شود بسياري از كارها معلق بماند. يكي از اساتيد فيزيك مي گفت: "نمي شود كه يك مهندس عمران دولا نشود و آجر بلند نكند." همه در دانشگاه به دنبال اين هستند كه دكتري بگيرند، بعد خيلي تميز و شيك بيايند سر كلاس و درس بدهند. هيچ كس فكر نمي كند كه اگر قرار است اتفاقي در كارخانجات و يا ساختمان ها بيافتد بايد خودش انجام دهد و با كارگر و مسؤول درگير شود. براي اين معضل در دانشگاه ها كاري نمي شود و خيلي از افراد مشكل برقراري رابطه اجتماعي دارند.

شما خودتان جايي مشغول بكار هستيد؟
بله. مدتي در يك مؤسسه آموزشي كار كردم و مدتي را هم در يك مدرسه كه تقريباً مدرسه خودم بود، تدريس مي كردم.

مدير آنجا بوديد؟
نه. مدرسه اي بود كه معلمان دوره راهنمايي و دبيرستان من آنجا را احداث كردند و من در آنجا مشغول تدريس بودم.

اگر در رشته مهندسي مكانيك مشغول به تحصيل نبوديد چه رشته اي را انتخاب مي كرديد؟
رشته هاي علوم انساني را انتخاب مي كردم. در حال حاضر هم تصميم دارم براي كارشناسي ارشد در يكي از رشته هاي علوم انساني ادامه تحصيل دهم.

چرا رشته هاي علوم انساني؟
احساسم اين است كه فقر تخصصي امروز كشور ما علوم انساني است. يعني طي اين 29 - 28 سالي كه از انقلاب اسلامي گذشته است ما توانسته ايم به اندازه كافي مهندس خوب در عرصه مهندسي تربيت و وارد فضاي كشور كنيم. در حاليكه بعضي از اين افراد به خارج از كشور مي روند و برنمي گردند اما به اندازه كافي مهندس متعهد وجود دارد كه به كشور خدمت كند.
در حوزه علوم انساني متأسفانه اين گونه نيست. در بسياري از دانشگاه هاي كشور، مباحث علوم انساني كه منطبق با جامعه ايران و بومي است را استفاده نمي كنند. همه منابع يكسري كارهاي ترجمه شده است كه از قبل وارد شده است. ما افراد كمي را در كشور داريم كه به توليد علم بپردازند. اين توليد علمي هم كه داريم به نوعي توليد عملي است. اگر قرار باشد در كشور شاهد تغييراتي باشيم، بايد علوم انساني را گسترش دهيم.

از صحبت هاي شما اين طور برمي آيد كه ما به شاخه هاي علوم انساني بيشتر از مهندسي نياز داريم ؟
نه اينكه به مهندسي نياز نداريم، منظورم اين است كه به اندازه كافي توليد مي شود و اين بچه هايي كه دارند مهندسي مي خوانند نياز را مرتفع مي كنند. آنچه كه الان كشور نياز دارد اين است كه به سمت شاخه هاي علوم انساني حركت كنيم.

يكي از شاخه هاي علوم انساني، اقتصاد و سرمايه است. به عنوان يك دانشجوي مهندسي مهم ترين آفت بدنه اقتصادي كشور را چه مي دانيد؟
به نظر من مشكل بدنه اقتصادي كشور در جايي فراتر از اين حرف هاست؛ آنجايي كه به علم اقتصاد همان گونه نگاه مي شود كه به علم رياضي. بايد اين را مدنظر داشت اين اقتصادي كه در كشور ما ايجاد مي شود بايد با علوم اقتصادي كشورهاي غربي و اروپايي فرق كند.
مشكل اينجاست كه هنوز نتوانسته ايم ارتباط خوبي برقرار كنيم. وقتي آمديم تصميم گيري كنيم همان چيزي كه در خارج از كشور بوده را آورديم و وارد كرديم، بعد يك لعاب مذهبي روي آن كشيديم. اين لعاب مذهبي دو تا مشكل داشت؛ يكي اينكه دارد در خارج از كشور ما اجرا مي شود و ديگر اينكه در كشور ما در قالب مذهبي انجام مي گيرد. اين باعث مي شود كه مردم نسبت به دين بدبين شوند و كار درست انجام نشود. در نتيجه بايد يك اتفاق جديد بيافتد، يعني بايد ما بتوانيم در مورد علوم روز مثل اقتصاد، جامعه شناسي و غيره حرف داشته باشيم و اگر حرفي نداشته باشيم بايد كاملاً روند كشور را به غرب بسپاريم.

شما در عرصه سياست هم فعاليت داريد؟
بله. البته اگر منظور شما از عرصه سياست عضو گروه، حزب و يا جريان سياسي بودن است، نه من سياسي نيستم. ولي خوب به تبع همه جوان هاي ايراني آدم بايد از وضعيت كشورش مطلع باشد. بايد بتواند موقعيت خاص را تحليل و انتخاب كند، مخصوصاً اينكه در عرصه سياسي كشور ما دانشجويان تأثيرگذار هستند. يعني وقتي روي حرفي مي ايستند، حرفشان عملي مي شود. نمونه اش دو دوره انتخابات رياست جمهوري اخير، هم در دوره آقاي خاتمي و هم در دوره آقاي احمدي نژاد. و اين نشان دهنده فضاي دانشجويي و اثرگذاري آن در كشور است.

خوب حالا كه دستي بر عرصه سياست داريد، فضاي داخلي كشور را چطور مي بينيد؟
خدا را شكر، نسبت به 7 - 6 سال اخير، تشنجي كه وجود داشت كم شده است. روزگاري در اين مملكت هر روز يك بحران اتفاق مي افتاد و همه به دنبال جمع كردن اين بحران بودند. اما امروز مي بينيم كه از كمي بحران، تا يك نفر حرفي مي زند، برخي به دنبال ايجاد بحران هستند، يعني دچار كمبود بحران شده ايم. هر چند يكسري مشكلات وجود دارد و سياست بازي در اوج رواج دارد، اما بحث ها به سمت بحث هاي منطقي رفته است.

در عرصه سياست خارجي و امور بين الملل فضا را چطور مي بينيد؟
در عرصه سياست خارجي هم بدون شك ما بر سر يك موضع هستيم و آن موضع عزت مندانه است. اگر قرار است ما در اين عرصه دستاوردي داشته باشيم، بايد بر روي وحدت ملي پافشاري كنيم و اجازه ندهيم اختلافات داخلي از اين وحدت ملي كم كند.

شما به فضاي مجازي و اينترنت هم ورود داريد؟
بله. وبلاگي هم دارم كه در آن خاطرات سفرم را مي نويسم.

پس سفر زياد مي رويد؟
بله. همين دو، سه هفته پيش مشهد بودم.

گفتيد كه در فضاي مجازي هم فعاليت مي كنيد، از سايت كانون انديشه جوان هم بازديدي داشتيد؟
سايت كانون انديشه جوان تا حد زيادي در رابطه با دانشجويان موفق بوده است. اصولاً اين سايت براي آنهايي است كه با كانون و فعاليت هاي آن آشنا هستند. سايت كانون انديشه جوان حركت جديدي است. مخصوصاً در بخش مقاله و گزارش، عملكرد سايت در اين دو بخش واقعاً قابل تحسين است. در اين بخش ها دانشجو مي تواند توليد علم كند و اين كمتر در جايي ديده مي شود.

كانون چطور؟
سبك كارهاي كانون به گونه اي است كه به سمت كاربردي كمتر رفته است و بيشتر در حوزه هايي فعاليت مي كند كه مورد علاقه بچه هاي حوزه علوم انساني است. اين، ارتباط را با ساير دانشجويان سخت مي كند.