* طرح ديدگاههاي متفاوت در اين بخش، لزوماً انعكاس ديدگاه كانون نمي باشد.

مرتضي مهدوي/ كارشناسي ارشد علوم اجتماعي

مقوله «عدالت» و «عدالت خواهي» كه در زمره شعارها و اهداف اوليه و اصيل انقلاب اسلامي بوده و هست از اين قابليت و ظرفيت برخوردار است كه توسط حركت دانشجويي به عنوان پيشتاز اين گفتمان، رهبري و هدايت شود. عدالت خواهي ناظر بر تحقق اصول عدالت، ظلم ستيزي، حق گرايي و حقيقت طلبي در تمام شؤون جامعه است. اين مقوله به عنوان گفتمان پايه اي جريانات دانشجويي طي چند دهه گذشته مطرح بوده و چه در سال هاي پيش از پيروزي انقلاب و چه در طول 30 سال پس از انقلاب، با وجود گرايش هاي فكري و سياسي فاصله دار و متنوع در مجموعه جريان دانشجويي كشور، عدالت طلبي و گفتمان مبتني بر عدالت همواره به نحوي شاخص و پر رنگ وجود داشته است. اما با وجود چنين اهميتي كه براي عدالت در نظر گرفته مي شود، جنبش عدالت خواهي از منظر ابعاد تئوريك و گفتماني در وضعيت مطلوبي نيست و كارهاي عميق فكري و مطالعاتي در اين زمينه صورت نگرفته است. به عبارت بهتر، جريان دانشجويي نتوانسته در چارچوب اهداف و اولويت هاي خود و مبتني بر انديشه ديني و انقلابي، به نظريه پردازي در خصوص عدالت خواهي بپردازد و غالباًًًً به نحوي شعاري به اين مسأله مهم پرداخته شده است. شايد مناسبت 16 آذر و روز دانشجو فرصت و بهانه خوبي براي يادآوري اين موضوع باشد تا تشكل ها و اجزاي جنبش دانشجويي به آن حساسيتي پيدا كنند.

متأسفانه بايد گفت چنين وضعيتي، بعضاً آسيب هايي را متوجه لايه هايي از جنبش دانشجويي كرده و چون حدود و ثغور گفتمان عدالت مشخص نبوده، آفاتي پرمخاطره پيش روي آن قرار گرفته است. آسيب هايي چون افراط و تفريط، سرخوردگي و انزوا، خروج از مسير حقيقت و حق گرايي، بي انصافي، سطحي نگري و اشتباه در تشخيص مصاديق، خطاي در تحليل و ارزيابي بازيگران عرصه سياست و مواردي از اين قبيل كه هر كدام در مقطعي ظهور و بروز يافته اند و كارنامه اي ناخوشايند هم براي عدالت و هم براي جريان دانشجويي در پي داشته اند.

هيچ تشكل يا مجموعه دانشجويي را نمي توان يافت كه مقوله كليدي عدالت در اساسنامه يا مانيفست آن مورد غفلت واقع شده باشد. اما در باب همين مسأله بسيار مهم، ‌در شؤون و مصاديق، دچار مشكل هستيم و مفاهيم و شرايط آن روشن نيست.
رسالت تاريخي و اجتماعي جنبش دانشجويي كه برگرفته از انديشه هاي حضرت امام (ره) و اهداف والاي ملت مسلمان ايران در جريان انقلاب اسلامي است، دو مؤلفه مهم دارد كه همانا «استكبار ستيزي» و «عدالت خواهي» هستند. در زمينه استكبار ستيزي به نظر نمي رسد كه جنبه هاي فكري و تئوريك آن با مشكلي مواجه باشند، اما در حوزه عدالت و عدالت طلبي چندين ضرورت در مسير تقويت ابعاد فكري و گفتماني مورد تأكيد هستند:

1- بايد نسبت به تدوين مباني تئوريك گفتمان عدالت يك نمون جدي و فراگير بين جريان دانشجويي ايجاد شود. برگزاري جلسات هم انديشي، انتشار پايان نامه هاي دانشجويي در موضوع عدالت و عدالت طلبي، فراخوان مقاله و راهكارهايي از اين دست مي تواند در مسير تقويت معنا و مفهوم گفتمان عدالت مؤثر باشند.

2- از آنجا كه مجموعه دانشجويي بر آمده از لايه هاي اجتماعي بوده و مرتبط با افكار عمومي است و حتي مي تواند نقش گروه مربع و پيشگام جامعه را در مسايل كلان كشور ايفا كند، بايستي در ارتباطي تنگاتنگ و اثربخش با افكار عمومي، به نظريه پردازي جامع و مانعي در حوزه عدالت و عدالت خواهي دست يازد.

3- تقليل رويكردهاي اختلافي و زدودن نگاه هاي متفاوت كه ممكن است در مجموعه دانشجويي وجود داشته باشد، يكي از موانع در راه نظريه پردازي و توليد محتوا و مفهوم براي گفتمان عدالت بوده كه شايسته است با تقويت يك شبكه بندي قوي و كارامد از جريان دانشجويي در اقصي نقاط كشور اين مانع را بر طرف كرد.

4- جريان دانشجويي بايد با اتخاذ مسؤوليت و تعهد در قبال سرنوشت كشور و ملت با رعايت اصول اخلاق و تقواي سياسي از يك سو و همچنين بدون ملاحظه كاري يا اثر پذيري از عوامل بيرون دانشگاه از سوي ديگر، چارچوب ها و شاخصه هاي يك گفتمان متعالي كه اجزاي آن ساختار نظام اسلامي عبارتند از برپايي عدل و حقيقت، ظلم ستيزي، تبعيض زدايي، شايسته سالاري، قانون گرايي، پيشرفت و ... را طراحي كند.