* طرح ديدگاه هاي متفاوت در اين بخش لزوماً انعكاس ديدگاه كانون نمي باشد. 

مرتضي مهدوي/ كارشناسي ارشد علوم اجتماعي 

مقدمه
در مقام تحلیل ابعاد شخصیت و کارکردهای اجتماعی و سیاسی دانشجو، پیش از هر چیز بایستی خصایص ذاتی و معرفتی جوان دانشجو را مد نظر قرار دهیم. خصایص و ویژگی هایی که در حقیقت مبنای تفکر و گرایشات ذهنی و عملی او را تشکیل می دهند. ویژگی هایی چون جوان بودن، شادابی، تحرک، استقلال خواهی، آزادی طلبی، عدالت طلبی و مواردی از این دست که او را در زمره ی یک لایه ی فعال و تأثیرگذار اجتماعی قرار داده است. بنابراین با لحاظ این خصایص است که می توان اجزاء و اصول منظومه ی اخلاق دانشجویی را مورد ارزیابی و مداقه قرار داد. بر این اساس نکاتی چند مورد تأکید خواهند بود:

1- در تمام مراحل دانشجویی، از دوران تحصیل گرفته تا فعالیت های سیاسی و گروهی و ایفای کار ویژه های دانشجویی در انتقادگری، نمایندگی مطالبات توده ها و پیشتازی در عدالت جویی از "دایره اخلاق دانشجویی" نباید خارج شد. زیرا هر گونه انحراف از اصل اخلاق مداری در کار تشکل ها و مجموعه های دانشجویی برابر است با دوری از انصاف و عقلانیت که سم مهلکی برای تأثیرگذاری جریان دانشجویی در معادلات سیاسی و اجتماعی یک جامعه است. بنابراین اخلاق گرایی در تحکیم پیوند مجموعه های دانشجویی کشور با افکار عمومی بسیار تعیین کننده است.

2- "بصیرت" به مثابه ی شالوده ی هر تحرک و تکاپوی اجتماعی و سیاسی، بیش از هر مجموعه ای از تشکل ها و جریانات دانشگاهی و دانشجویی انتظار می رود. دانشجویی که در پی علم آموزی، آزاداندیشی، عدالت جویی و تحول خواهی است، باید به مراتب بالا و مقبولی از بصیرت دست یابد. بصیرت و بینش بالای سیاسی و اجتماعی، ظرفیت های مجموعه های دانشجویی را در تحقق نقش ماندگارتر بروز می دهند.

3- توجه مفرط به حال و غفلت از آینده از یک سو و سیاست زدگی و ورود زود هنگام به بازی های سیاسی و جناحی از دیگر سو، در زمره ی آفات بزرگ و پرمخاطره ای هستند که شکوفایی استعدادها، ممارست برای فعالیت های جمعی، بالندگی اخلاقی و علمی و در یک کلام ماهیت تشکل های دانشجویی را با آسیب های جدی مواجه می سازند. بنابراین اخلاق کار گروهی و ایفای نقش پیشتازی اقتضاء می کند از سیاست زدگی پرهیز شود و تشکل های دانشجویی از تبدیل شدن به دستاویز احزاب سیاسی بر حذر باشند.

4- تشکل های دانشجویی بر مبنای سنجه های عقلایی و ملاک های قابل اعتماد، بایستی حق گرایی و حقیقت طلبی خود را به عنوان شاخص هایی آرمانی از هر گونه انحراف و خدشه دار شدن مصون دارند. در منظومه ی اخلاق دانشجویی، حق شناسی و باطل ستیزی دو مؤلفه ی غیرقابل خدشه هستند. دانشجو در هر موضوع و در قبال هر رویدادی، در پی حقیقت است و هرگز در ورطه ی منافع اشخاص و احزاب نمی افتد؛ چرا که به خوبی می داند دولت ها، جناح ها، اشخاص و ... می آیند و می روند، مهم این است که باید مدافع حقیقت بود و از حق طلبی فاصله ای نگرفت.

5- یکی دیگر از سرفصل های مورد توجه در منشور اخلاق دانشجویی، ضرورت قانونمندی و قانونگرایی است. دانشگاه به عنوان مهد علم و دانش و عقلانیت، باید ساز و کار حاکم بر آن نیز مبتنی بر ضابطه و قانون باشد تا بستر را برای تحرک و پویایی اصحاب معرفت فراهم سازد. بنابراین دانشجو و دانشگاهی در هر اقدام و تحرکی قانون گراست و پا را از محدودیت های قانونی فراتر نمی نهد. نظم و ضابطه مندی در فعالیت سیاسی و فرهنگی دانشجویان، آموزش و تمرینی برای آنهاست تا بتوانند خود را برای تلاش در حوزه های کلان سیاسی و اجتماعی آماده سازند.

6- هدف دار بودن مهمتر از تشکل دار بودن است. یعنی مجموعه های دانشجویی بایستی بدانند داشتن اهداف دقیق و تعالی بخش برای آنها اولویت دارتر است تا اینکه صرفاً به کارهای تشکیلاتی و گروهی بپردازند. برخی از دانشجویان فکر می کنند برای حضور و ایفای نقش در عرصه های گوناگون، حتماً باید تشکیلات، تیم و ... درست کرد، در حالی که از هدف گذاری برای خود غفلت می کنند. بنابراین دچار روزمرگی شده و انرژی جوانی و دانشجویی آنها صرف اقدامات و هیجانات زودگذر و مقطعی می شود. پس تشکیلات منسجم و تیمی موفق، مستلزم ترسیم چشم انداز و افق حرکت است.

7- "عدالت" گفتمان اصیل و رایج انقلاب اسلامی بوده و هست و کماکان باید مبنا و محور تشکل های دانشجویی در نظام اسلامی ما باشد. اما مع الاسف برای آن نظریه پردازی صحیح و تولید علم انقلابی و اسلامی صورت نگرفته و انتظار می رود دانشجویان عزیز و تشکل های دانشجویی در باب مفهوم سازی و نظریه پردازی در خصوص عدالت، همه جانبه نگری از خود نشان دهند و عدالت را با تمام مصادیق و حوزه های آن در نظر بگیرند. برخی فکر می کنند تا از عدالت سخن گفته می شود، مقصود عدالت اقتصادی و آن هم عدالت توزیعی است که این تنزل دادن شؤون گسترده ی عدالت به یک شأن است. بنابراین وقتی از عدالت سخن می گوییم، فقط در حوزه اقتصاد نیست، بلکه عدالت علمی، عدالت سیاسی، عدالت فردی و اجتماعی و همه شؤون و مصادیق آن باید مد نظر قرار گیرند و اخلاق دانشجویی اقتضاء می کند که او پاسدار و مدافع تمام عیار عدالت و شقوق آن باشد.

8- دانشجو چون به عنوان قشر نخبه و برگزیده جامعه، یکی از "گروه های مرجع اجتماعی" قلمداد می شود، علاقه مند به نقش آفرینی در عرصه های اجتماع است. شأن و منزلت دانشجو او را به فردی مسؤولیت شناس و دغدغه مند نسبت به موضوعات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی مبدل می سازد که نمی تواند در قبال شرایط اجتماعی بی تفاوت و منزوی باشد. حساسیت تشکل ها و مجموعه های دانشجویی در خصوص صیانت از آرمان های انقلاب (استقلال، عدالت، آزادی و ...) و دفاع همه جانبه از عزت و اقتدار ملت ایران در برابر زیاده خواهی های استکبار جهانی، در هر دوره از انقلاب به شکلی ویژه و ماندگار نمود یافته است. چه در جریان تسخیر لانه جاسوسی و چه در طول هشت سال جنگ تحمیلی یا در لحظات حساسی چون دفاع از حق دانشمندان ایرانی در دستیابی به فناوری هسته ای شاهد حضور فعالانه و دلسوزانه ی جریان دانشجویی بوده ایم.

9- یک نکته بسیار مهم و بنیادین به عنوان فرض تمام فعالیت ها، موضع گیری ها و ... در تشکل های دانشجویی، اخلاق کار گروهی است. کار کردن با یک جمع برای طولانی مدت، آداب و اصولی دارد که با کار انفرادی و یا کار جمعی کوتاه مدت (مثل کاری که مثلاً در هیأت های مذهبی و در ایام محرم انجام می شود) متفاوت است. اخلاق کار گروهی که رعایت شود، اعتمادها و همکاری های پایدار ایجاد می شود و رقابت های قاعده مند و سالم و مفید شکل می گیرد. این اخلاق کارگروهی مقوله ای است که در دانشگاه ها روی آن کم کار شده و لازم است دانشگاهیان و صاحب نظران روی ابعاد فرهنگی و ارتباطی آن در کشور کار کنند و به مردم و نسل جوان آموزش بدهند.

10- مسأله مهم دیگر اینکه تشکل های دانشجویی باید در تلاش باشند یک تصویر عینی و مجسم از آینده کشور و انقلاب ارایه دهند. مثلاً وقتی بر مبنای سند چشم انداز می گوییم ایران اسلامی در سال 1404 به این رتبه و درجه خواهد رسید، دانشجو اولاً به طور عینی از این چشم انداز و افق مطلوب، تصویر سازی کند، ثانیاً معلوم کند خود او در کجای این افق است و جایگاه فردی او کجاست؟ کار و منزلت خودش را تعریف کند. هویت بخشی و هویت جویی برای دانشجو اینگونه حاصل می شود. ثالثاً هویت و جایگاه مجموعه دانشجویی و دانشگاهی و نیازهای کشور و جامعه را در این نقطه تعریف کند. بنابراین تشکل های دانشجویی می توانند ضمن فعالیت های خود، آینده را آنگونه که مطلوب ایشان و آینده کشور است، بسازند.

11- رسالت دانشجوی انقلابی چیست؟ دانشجویان باید خود را صاحبان انقلاب بدانند؛ چرا که فرزندان انقلاب هستند. دانشجوی انقلابی در پی ستیز با غرب، ستیز با تحجر و ستیز با التقاط است و رسالت او این بوده و هست که همچنان به مثابه ی عنصر اصلی انقلاب و حامل پیام انقلاب در عرصه باقی بماند. رسالت دانشجوی مسلمان عبارت است از:
الف) همچنان یک انقلابی پیشگام و پیشتاز بماند و پیشاهنگ کاری بزرگ باشد.
ب) پاسداری و شناخت فرهنگ انقلاب را جزء اساسی ترین وظایف خود قرار بدهد.
ج) بفهمد جامعه چه می خواهد و چه نیازی دارد و خودش را برای تأمین یک یا چند مورد از این نیازها مهیا سازد.
د) در برابر دردهای جامعه حساسیت داشته باشد (حساسیت پیوسته و مستمر، نه اینکه تا فارغ التحصیل شد و شغلی پیدا کرد و موقعیتی یافت، گردنشینان و طبقات اجتماعی محروم و ... را فراموش کند!)
هـ) دانشجو پیشاهنگ حرکت، جوشش و خیزش است، اما نه اینگونه که از توده ها جدا شود و برای خود به سمت و سویی برود و یک وقت پشت سرش نگاه کند و ببیند که از توده ها و مطالبات حقیقی آن ها فاصله دار شده است.
و) به وصیت نامه های شورانگیز شهیدان دانشجو، این به خون خفتگان بیدار رجوع کند و از این اسوه های ایثار، مقاومت، دینداری، تعهد، هوشیاری و ولایت مداری درس بگیرد.
ز) خیلی از مسایل و مشکلات محیط های دانشجویی را خود تشکل ها و دانشجویان می توانند به واسطه ی ارتباطات دوستی و همشاگردی که دارند، حل کنند. در اختلافات مصالحه کنند و در ابهامات روشنگری نمایند. به عبارت دیگر امر به معروف و نهی از منکر را سرلوحه کار خود قرار دهند.